रामः वालिनं समीपं उपगम्य धर्मयुक्तं मधुरं च वाक्यं प्राह। "सत्यं ते वचनं ब्रवीमि, कोपात् केवलं मां दोषयितुम् उचितं नास्ति। त्वं, महात्मा सुग्रीवः जीवन्, रमां स्नुषां कामात् उपगम्य पापं कर्म कृतवान्। अतः धर्मात् च्युतः कामवशः प्रवृत्तः त्वं भ्रातृपत्नीं लङ्घयित्वा दण्डाय पात्रः। यः लोकाचारं विरुद्धं आचरति, धर्मं विहाय प्रवर्तते, तस्य दण्डाद् अन्यः निग्रहः नास्ति, हे कपिश्रेष्ठ। अहं क्षत्रियः कुलोत्पन्नः तव पापं न सहिष्ये—यः पितरं, सगर्भजां भगिनीं, अथवा अनुजपत्नीं कामात् उपगच्छति, तस्य मृत्युः दण्डः इति निश्चितम्। भरतः राजा, तस्य आज्ञया वयं प्रवर्तामः। धर्मलोपं कृत्वा, तव गुरुप्रति कर्तव्यं लङ्घितम्—एवं कः धर्मज्ञः अनपेक्षः स्यात्? भरतः कामवशान् निग्रहे समुत्सुकः, तस्य आज्ञया सीमां स्थाप्य वयं तव सदृशान् निग्रहे स्थिताः। सुग्रीवसहितं मम मैत्री लक्ष्मणसहितं यथा, तस्य भार्या राज्यस्यार्थे मम परमं श्रेयः। कपिसंघस्य साक्षात् मम प्रतिज्ञा—कथं तां त्यजेयम्? अतः एतेषां धर्मयुक्तानां कारणानां समुच्चयेन, यत् त्वया आज्ञाप्यते तत् उचितं, त्वया अनुमोदितं भवतु। सर्वथा मित्रस्य हिताय धर्मं एव विचार्यं, तव निग्रहः धर्मरूपः दृश्यते। त्वं अपि धर्मं अनुसृत्य तं कर्तुं समर्थः; मनुना धर्मविद्भिः स्वीकृतौ गुणयुक्तौ द्वौ श्लोकौ गीयन्ते, तं आचरितवान्। राज्ञः दण्डं यदा स्थापयन्ति, पापकृतः शुद्धः स्वर्गं याति यथा पुण्यकृतः। दण्डेन वा मोक्षेण वा, चौरः पापात् विमुक्तः; यदि राजा पापिनं न दण्डयेत्, सः दोषं प्राप्नोति। मम पूर्वजः मान्धातृः महतीं आपदं इच्छन्, यदा तपस्विना पापं कृतं तद्वद तव पापं। अन्ये प्रमादिनः राजा अपि पापं कृत्वा प्रायश्चित्तं कुर्वन्ति, तेन दोषः नश्यति। अतः शोकस्य पर्याप्तिः; धर्मेन वधः विहितः, हे कपिश्रेष्ठ, वयं स्वतंत्राः न स्मः। शृणु अपरं कारणं, हे कपिश्रेष्ठ; शृत्वा त्वं कोपं न कुर्याः। मम न दुःखं न कोपः, हे कपिश्रेष्ठ; मानवाः जालैः पाशैः विविधैः यन्त्रैः, यः प्राणिनः धावन्ति, भीता, प्रमत्ताः, स्थिता, तान् गृहीत्वा। मांसभोजिनः प्रमत्तान् अपि, सावधानान् अपि, निवृत्तान् अपि प्राणिनः हन्ति, तत्र दोषः नास्ति। राजर्षयः धर्मविदः इह मृगयां कुर्वन्ति; अतः त्वं मया युद्धे बाणेन हतः, हे कपि, युद्ध्यमानः वा अयुद्ध्यमानः वा, शाखामृगः इति। दुर्लभं धर्मं, जीवितं, सौभाग्यं च, राज्ञः दाता एव, हे कपिश्रेष्ठ, न संशयः। तान् न हिंसितव्यं, न तिरस्कारः, न निन्दा, न अप्रियं वक्तव्यम्; ते मनुष्यरूपेण भूमौ विचरन्ति देवाः। त्वं धर्मं न जानन्, केवलं कोपं आश्रित्य, पितृपितामहैः स्थापितं धर्मं मां दोषयसि। एवं रामेण उक्तः वालिः महतीं ग्लानिं प्राप, धर्मे निश्चितः राघवस्य दोषं न अपश्यत्। ततः कपिराजः अञ्जलिं कृत्वा रामं प्रत्युवाच—"यद् उक्तं त्वया, नरश्रेष्ठ, तत् एव, न संशयः। श्रेष्ठः श्रेष्ठस्य प्रत्युत्तरं दातुम् अर्हति, न अधमः; पूर्वं यदि प्रमादात् अप्रियं वा वचनं मया उक्तं—तदा अपि, हे राघव, त्वं मम दोषं न पश्याः। त्वं तत्त्वदर्शी, जनहिते प्रवृत्तः, तव विवेकयुक्तं चित्तं धर्मे स्थिरं। यदि अहं अपि धर्मात् विचलितः, ज्ञात्वा वा अज्ञात्वा वा, हे धर्मज्ञ, धर्मयुक्तैः वाक्यैः मां रक्ष। अश्रुभिः कण्ठं बाधितं कृत्वा, वालिः दुःखार्तः रामं शनैः उवाच, कर्दमे स्थितः गजः इव रामं पश्यन्। "मम दुःखं नास्ति, न तारायाः, न बन्धूनां, यथा मम पुत्रे अंगदः, धर्मश्रेष्ठः सुवर्णाभरणयुक्तः। सः मम दर्शनविहीनः बाल्ये लालितः, क्षीणः भवति, तटाकस्य जलं पीतम् इव। सः बालः, तस्य बुद्धिः अपक्वा, मम एकः प्रियः पुत्रः; हे राम, तारायाः वीर्यवान् पुत्रः तव रक्षणीयः। सुग्रीवाङ्गदयोः प्रति तव उत्तमं विवेकं स्थापय; त्वं रक्षकः, मार्गदर्शी च, कर्तव्याकर्तव्यविवेकी च। भरतलक्ष्मणयोः यथा तव व्यवहारः, हे नृप, तं व्यवहारं सुग्रीवाङ्गदयोः अपि चिन्तय। सुग्रीवः तारां न अवमंसेत्, या तपोनिष्ठा, मम दोषस्य कारणं वहन्ती, तद्वत् त्वं आचर। तव अनुग्रहात् राज्यं शासितुं शक्यं, तव इच्छानुसारं, तव मनः अनुसृत्य जीवितुं शक्यं। तव मार्गदर्शनात् स्वर्गं प्राप्तुं, भूमिं शासनं च शक्यं; तथापि, यदा तारा मां निवारयितुं यतते, तदा अपि अहं तव हस्ते मृत्युं अन्वेषितवान्।" एवं वालिः धर्मयुक्तं, शोकयुक्तं, रामं प्रति वचनं प्राह।