रामः वालिनं समीपगतम् इत्येवमुपालभ्य प्रहर्षयन्, तं धर्मविरुद्धं कर्मणि प्रवृत्तं दृष्ट्वा, तस्य मनः क्लेशं निवेदयन् उक्तवान्—“हे वालिन्, स्वयम् चञ्चलः, चञ्चलैः स्वभावैः वानरैः परिवृतः, आत्मसंयमविहीनैः सह, किमर्थं अन्धः अन्धेषु इव विचारयति? अहं तु तव समीपे यथार्थं सत्यं वचनं वदामि; क्रोधात् मामेव दोषयितुं न युक्तम्। सुग्रीवः महात्मा जीवन् सति, त्वं रमया पुत्रवध्वा सह कामात् पापं कृतवान्। तस्मात् धर्मात् विचलितः, कामानुगतः, भ्रातृपत्नीं उपगम्य, तव दण्डः निश्चितः। लोकविरोधिनं, लोकाचारात् विचलितं, वानरश्रेष्ठ, दण्डात् अन्यः निग्रहः न दृश्यते। अहं क्षत्रियः कुलोत्पन्नः, तव पापं न सहनं; यः स्वपितुः, मातृसहोदर्याः, अथवा अनुजपत्नीं कामात् उपगच्छति, तस्य मृत्युदण्डः निश्चितः। भरतः राजा, तस्य आज्ञया वयं कर्म कुर्मः। धर्मात् विचलितः त्वं, श्रेष्ठस्य कर्तव्यं लङ्घितवान्; धर्मनिष्ठः बुद्धिमान् कथं तव दोषं अनवेक्ष्यं? भरतः कामात् प्रवृत्तान् यथावत् संयन्तुम् इच्छति; वयं तस्य आज्ञया सीमां स्थाप्य, वानरराज, सीमालङ्घिनः संयन्तुं निश्चिताः। मम सुग्रीवेण मैत्री लक्ष्मणेन समा; तस्य भार्यायाः राज्यस्य च अर्थे, मम परमं श्रेयः। वानराणां सन्निधौ कृतं व्रतं, अहं कथं लङ्घेयम्? एवं महत् धर्मयुक्तं कारणं दृष्ट्वा, तव यत् आदेशः, तद् उचितम्; तव अनुमतिः स्यात्। सर्वथा तव संयमकर्म धर्मे स्थाप्यं; मित्रस्य हितार्थी धर्मं एव चिन्तयेत्। त्वं अपि धर्मानुगतः तद् कर्तुं समर्थः; मनुः धर्मसम्पन्नं द्वे श्लोके गायत्, धर्मविद्भिः स्वीकृतम्, अहं तद् आचरितवान्। राज्ञः दण्डनियमेन, पापिनः शुद्ध्यन्ति, स्वर्गं यान्ति, धर्मिणः इव। दण्डेन वा मोक्षेण वा, चोरः पापात् विमुक्तः; राजा यदि पापिनं न दण्डयेत्, स एव दोषं प्राप्नोति। मम पूर्वजः मान्धातृः भीषणं आपदं इच्छन्, यथा तपस्विना पापं कृतम्, तद् तव कृतम्। अन्ये राज्ञः प्रमादात् पापं कृत्वा, प्रायश्चित्तं कुर्वन्ति, तेन दोषः नश्यति। तस्मात् दुःखस्य पर्याप्तिः; वधः धर्मे स्थाप्यः, वानरश्रेष्ठ, वयं स्वातन्त्र्यं न कुर्मः। शृणु अन्यं कारणं, वानरश्रेष्ठ; तद् शृण्वन् वीर, क्रोधं मा कुरु। मम न दुःखं न क्रोधः, वानरश्रेष्ठ; मनुष्याः जालैः, पाशैः, विविधैः यन्त्रैः, पशून् गृह्णन्ति। गूढैः प्रकाशैः च, धावन्तः, भीताः, प्रमत्ताः, स्थिराः च, सर्वे पशवः गृह्यन्ते। मांसभोजिनः मनुष्याः प्रमत्तान् अप्रमत्तान् पशून् हन्ति, वदनात् अपि; तत्र दोषः नास्ति। राजर्षयः धर्मविदः, अत्र मृगयाम् यान्ति; अतः त्वं युद्धे मया बाणेन हतः, वानर, युद्धमानः वा, न युद्धमानः वा, शाखामृगत्वात्। दुर्लभं धर्मं, जीवितं, शुभं च, राज्ञः दातारः, वानरश्रेष्ठ, न संशयः। तान् न हिंस्यात्, न तिरस्कुर्यात्, न निन्देत्, न अप्रियं वदेत्; ते देवाः भूमौ मानुषरूपेण विचरन्ति। त्वं धर्मं न जानन्, क्रोधमात्रं आश्रित्य, धर्मे मां दोषयसि, यः पितृपैतामहेन स्थापितः। रामेण एवम् उक्तः, वालिः महद् दुःखं अनुभूय, रामे दोषं न अदर्शयत्, धर्मे निश्चित्य। ततः वानरराजः अञ्जलिं कृत्वा रामं प्रत्युवाच—‘यद् उक्तं त्वया, नरश्रेष्ठ, तद् एव सत्यम्, न संशयः। श्रेष्ठः श्रेष्ठं प्रत्युत्तरं दद्यात्, न अधमः; यदि पूर्वं प्रमादात् अप्रियं वचनं मया उक्तम्— तदा अपि, राघव, त्वं मां न दोषयेत्; त्वं तत्वदर्शी, जनहिते प्रवृत्तः, तव स्पष्टं दृढं च बुद्धि धर्मे कारणे च स्थितम्। यदि अहं अपि धर्मात् विचलितः, जानन् वा, अजानन् वा, धर्मज्ञ, त्वं धर्मयुक्तैः वाक्यैः मां रक्ष। वालिः, अश्रुविलीनकण्ठः, दुःखमूर्च्छितः, शनैः रामं अभिवीक्ष्य, मुदितः गजः इव, वदति—‘मम न दुःखं, न तारायाः, न बन्धुषु, यथाऽङ्गदस्य, धर्मे अग्रण्यः, सुवर्णाभरणधारी पुत्रः। स बाल्ये लालनः, मम दर्शनविहीनः, क्षीणः भवति, तृषितेन जलं पीतं सरः इव। स बालः, अविकल्पबुद्धिः, मम एकः प्रियः पुत्रः; राम, तारायाः वीरपुत्रः तव रक्षणीयः। सुग्रीवाङ्गदयोः तव उत्तमं बुद्धिं योजय; त्वं रक्षकः, मार्गदर्शी, यथायोग्यं अयुक्तं च विचारयन्। भरतलक्ष्मणयोः यथा आचारं दर्शयसि, राजन्, तं एव आचारं सुग्रीवाङ्गदयोः अपि चिन्तय। सुग्रीवः तारां न लङ्घेत्, या तपस्विनी, मम दोषस्य कारणं वहन्ती, तव तद् सुनिश्चितम्। तव अनुग्रहेण, राज्यं नियन्त्रयितुं शक्यते, तव इच्छानुसारं, तव मनः अनुसरन्।