इक्ष्वाकुवंशस्य भूमिः पर्वतानि वनानि च उपवनानि च युक्ता, पशूनां पक्षिणां मानवानां च रक्षणाय दण्डाय च स्थापिताः। सा भूमिः धर्मज्ञेन सत्येन निष्पापेन च भरतेन रक्षिताः, यः धर्मकामार्थस्य तत्त्वं वेद, यः दण्डं च अनुग्रहम् च आनन्दयति। तस्मिन् राजा धर्मनीतिः शास्त्रम् च, सत्यं च दृढम् स्थितम्; सः वीर्यवान् राजा, यः कालदेशविज्ञः अस्ति। धार्मिकस्य आज्ञया वयं अन्ये च राजानः सर्वां पृथिवीं विचरामः, धर्मरक्षणकामाः। यदा धर्मपरायणः भरतः, राजर्षिसिंहः, सर्वां पृथिवीं शासनं करोति, तदा कः धर्मविपरीतं आचरितुं शक्नुयात्? वयं स्वधर्मे स्थिताः, धर्मपथात् पतितान् निगृह्णीमः, भरतस्य आज्ञां यथायोग्यं पालनम् कुर्मः। त्वं तु धर्मे भ्रष्टः, कर्मणि दोषयुक्तः, कामवशः, राजपथे न स्थितः। ज्येष्ठः भ्राता, पिता, ज्ञानदाता च—एते त्रयः धर्मपथे स्थितैः पितरः इव मान्याः। कनिष्ठः पुत्रः, गुणसम्पन्नः शिष्यः च पुत्रः इव ज्ञेयः; एते त्रयः पुत्राः इव, धर्मः एषां कारणम्। धर्मः साधूनां मध्ये सूक्ष्मः, दुरवगाहः च, हे वानर! आत्मा सर्वभूतानां हृदये स्थितः, शुभाशुभं वेत्ति। किं त्वं चञ्चलः, चञ्चलवानरैः अनियन्त्रितैः परिवृतः, अन्धेषु अन्धवत् विचारयति? अहं तु तव प्रति स्पष्टं सत्यम् वदामि; क्रोधात् मां न दोषयेत्। यदा सुग्रीवः महात्मा जीवति, त्वं कामात् रुमायाः, स्नुषायाः सह, पापं कर्म अकरोत्। तस्मात् धर्मात् पतितस्य, कामानुगतः तव, भ्रातृपत्नीगमनस्य दण्डः विहितः। लोकविपरीतं आचरतः, लोकाचारात् पतितस्य, हे वानराधिप, दण्डात् अन्यः निग्रहः न दृश्यते। अहं क्षत्रियः, उत्तमवंशसम्भूतः, तव पापं न सह्यं—यः स्वपितुः, स्वसोतु, अथवा अनुजस्य पत्न्यां कामात् गच्छति। एवं स्त्रीगमने कामात्, मृत्युः दण्डः विहितः; भरतः राजा, तस्य आज्ञया वयं कर्म कुर्मः। धर्मात् पतितस्य, अधिपायं उल्लङ्घितस्य, तव दोषं कथं धर्मनिष्ठः अनवेक्ष्यं करोतु? भरतः कामानुगतानां निग्रहाय यत्नशीलः; वयं तु, भरतस्य आज्ञया सीमा स्थाप्य, तवादीनां सीमालङ्घिनां निग्रहाय निश्चयम् कुर्मः। मम सुग्रीवेण मैत्री लक्ष्मणेन यथा; तस्य भार्यायाः राज्यस्य च हेतोः, एषा मैत्री मे परमं श्रेयः। यः व्रतः मया कपिवर्गस्य साक्षात् कृतः, तं कथं अहं त्यजामि? अतः, एतेषु धर्मयुक्तेषु कारणेषु, यद् आज्ञापयसि तत् उचितम्; तव अनुमतिः भवतु। सर्वथा तव निग्रहः धर्मरूपः दृश्यतव्यः; मित्रस्य सहाय्यं इच्छता सदा धर्मः विचार्यः। त्वं अपि धर्ममेव अनुसृत्य तद् कर्तुं समर्थः; मनुना धर्मयुक्ते द्वे श्लोकौ गीतौ, धर्मविद्भिः स्वीक्रुतौ, तं आचारं मया अनुगतः। यदा राजानः दण्डं स्थापयन्ति, पापकृतः शुद्धः स्वर्गं गच्छति, यथा साधवः। दण्डेन वा मोक्षेण वा, चौरः पापात् विमुक्तः; यदि राजा पापिनं न दण्डयेत्, सः स्वयम् दोषं प्राप्नोति। मम पूर्वजः मान्धातृः भीषणं संकटं इच्छत्; यदा तपस्विना पापं कृतम्, तद् तव कृतं इव। अन्ये शिथिलाः शासकाः पापं कुर्वन्ति, ते प्रायश्चित्तं कुर्वन्ति, तेन दोषः नश्यति। अतः, दुःखस्य पर्याप्तम्; वधः धर्मे स्थापितः, हे कपिश्रेष्ठ, वयं स्वातन्त्र्यं न इच्छामः। अथ अन्यं कारणं शृणु, हे वानराधिप; तद् श्रुत्वा, हे वीर, क्रोधं न कुर्याः। मम न दुःखं न क्रोधः, हे वानराधिप; मनुष्याः जालैः, पाशैः, विविधैः यन्त्रैः, पशून् गृणन्ति। गुप्तं वा प्रकटं वा, धावन्तः, भीतः, प्रमत्तः, स्थितः च पशवः गृहीतः। मांसभक्षिणः मनुष्याः प्रमत्तान् अपि, सावधानान् अपि, पशून् हन्ति, प्रत्यागतान् अपि; तत्र दोषः नास्ति। राजर्षयः धर्मकुशलाः अत्र मृगयां कुर्वन्ति; अतः, त्वं युद्धे मया बाणेन हतः, हे वानर, यद्यपि युद्धमानः अथवा न, शाखामृगत्वात्। दुर्लभधर्माय, जीवाय, सौभाग्याय, राजानः, हे वानरश्रेष्ठ, दाता एव—न संशयः। तान् न हिंस्यात्, न तिरस्कुर्यात्, न अपमानं वदेत्, न अप्रियं भाषेत्; ते देवाः मानववेषे पृथिव्यां विचरन्ति। त्वं तु धर्मम् न वेत्सि, केवलं क्रोधे स्थितः, पितृपितामहस्थापिते धर्मे मां दोषयति। एवं रामेण उक्तः वाली महान् विषण्णः अभवत्; सः धर्मे निश्चित्य राघवस्य दोषं न पश्यति। ततः कपिराजः, अञ्जलिं कृत्वा, रामं प्रत्युवाच—"यद् उक्तं त्वया, नरश्रेष्ठ, तत् एव सत्यम्—न संशयः।