एवं उक्त्वा, सर्वे महर्षयः विश्वामित्रमुख्याः रामं सम्बोधितवन्तः। तदा ते तम् अब्रुवन्—"नरश्रेष्ठ, मिथिलाधिपतिः जनकः परमधार्मिकं यज्ञं करिष्यति। तत्र गमिष्यामः। त्वमपि, नरव्याघ्र, अस्माभिः सह तत्र गन्तुम् अर्हसि; तत्र तद् अद्भुतं दिव्यं धनुः द्रष्टुम् अर्हसि। तत् धनुः, नरश्रेष्ठ, पूर्वं देवैः सभायां दत्तम्—अतिबलवत्तरं घोरं च, यज्ञकाले परमतेजस्वि। न तदेव देवा, न गन्धर्वा, नासुरा, न राक्षसाः, न मानवाः कश्चन तस्य धनुषः संधानं कर्तुं शक्ताः। तद्बलम् अन्विच्छन्तः बलवन्तः राजपुत्रा अपि तस्य धनुषः संधानं कर्तुं न शेकुः। तत् धनुः, नरव्याघ्र, महात्मनः मिथिलाधिपतेः; तत्र, ककुत्स्थनन्दन, त्वं धनुः च तं महाद्भुतं यज्ञं च द्रक्ष्यसि। तत् परमं धनुः, नरव्याघ्र, मिथिलाधिपतिना यज्ञफलरूपेण सम्यक् अभ्यर्थितम्, येन सर्वे देवाः सदा स्तूयन्ते। तत् धनुः, राघव, राजगृहे पुण्यरूपेण नानावासनगन्धैः अगुरुधूपैश्च पूज्यमानं निहितम् अस्ति।" एवं उक्त्वा, स महर्षिः तदा मुनिसंघेन सह ककुत्स्थवंशजं च स्वग्रामवासिभ्यः स्वस्त्ययनं कृत्वा निर्गन्तुम् उद्यतवान्। स तु जगाद—"स्वस्ति वः; सिद्धाश्रमात् उत्तरेण जाह्नव्याः तटं, हिमालयस्य शिलासानून् गच्छामि।" एवं उक्त्वा, स तपोधनः कौशिकः महर्षिः प्राच्यां दिशं प्रति प्रस्थितवान्। तस्य प्रस्थानकाले शतशकटनिम्नं वेदविद्भिः सह यात्रीसंघः अनुससार। सिद्धाश्रमवासिनः मृगपक्षिसंघाश्च महात्मानं तपस्विनं विश्वामित्रं अनुययुः। अथ दीर्घमध्वानं कृत्वा, मुनिसंघः पक्षिसंघः चास्तमितेऽर्के निवृत्तः। सूर्यास्तकाले ते स्नात्वा होमं कृत्वा, विश्वामित्रपुरोगमाः अपरिमिततेजसः आसने उपाविशत। तत्र रामः सौमित्रिणा सह मुनिं सम्यगर्चयित्वा, प्राज्ञस्य विश्वामित्रस्य पुरतः उपविवेश। तदा रामः, तेजस्वी महाबलः, कौतूहलसमन्वितः तपस्विनां श्रेष्ठं विश्वामित्रं पप्रच्छ—"भगवन्, एषा भूमिः कया वनेषु समलंकृता? श्रोतुमिच्छामि; भवतोऽनुग्रहेण सत्यं ब्रूहि।" रामस्य वचनश्रवणात् धर्मात्मा मुनिः मुनिसंघमध्ये तस्य भूमेः सम्पूर्णं इतिहासं कथयितुं आरब्धवान्। "अस्ति ब्रह्मणः सुतः महानृषिः कुशः नाम, सत्यव्रतः धर्मज्ञः, सत्पुरुषैः पूजितः। स महात्मा, महाबलसम्पन्नः, विदर्भकन्यायां धर्मज्ञायां चत्वारः पुत्रान् उत्पादितवान्। कुशाम्बः, कुशनाभः, असूर्तरजाः, वसुश्च—एते नामानि, तेजस्विनः, वीर्यवन्तः, क्षत्रधर्मनिष्ठाः। तान् धर्मिष्ठान् सत्यवादिनः पुत्रान् कुशः उवाच—'पुत्राः, धर्मेण पालयत; धर्मपालनेन महत् पुण्यं प्राप्स्यथ।' पितुर्वचनं श्रुत्वा तेषां चतुर्णां नरश्रेष्ठानां स्वस्वनगरा स्थापिताः। कुशाम्बः कौशाम्बीं पुरिं निर्ममे; कुशनाभः महोदयां नगरीं स्थापयामास। असूर्तरजाः धर्मारण्यं पुरीं चकार; वसुर्गिरिव्रजं श्रेष्ठं नगरं स्थापयामास। अयम्, राम, वसोरस्य महात्मनः देशः; पञ्चैते गिरयः सर्वतः शोभन्ते। रम्या सुमागधी नदी, मागधेषु प्रसिद्धा, एतेषां पञ्चानां मुख्यगिरिणां मध्ये हारवत् वहति। एषा, राम, वसोरस्य मागधी नदी, दीर्घकालपरिचिता, सस्यशालिनी, पुष्कलधान्या च। तत्र कुशनाभः राजर्षिः धर्मात्मा, घृताचीमप्सरसं पत्नीं कृत्वा, शतं कन्याः अप्रतिमरूपधारिण्यः उत्पादितवान्। ताः यौवनसमन्विताः, शोभायुक्ताः, विभूषणैः समलंकृताः, वर्षाकाले शतधाराः इव, उद्यानभूमिं प्रविश्य रममाणाः। गायन्त्यः, नृत्यन्त्यः, वाद्ययन्त्यश्च, राघव, भूषणैः शोभिताः, परमं मुदं प्रापुः। ताः कन्याः सर्वाङ्गसुन्दर्यः, पृथिव्यां अनुपमरूपधारिण्यः, उद्यानं प्रविश्य मेघेषु तारा इव बभुः। ताः सर्वाः कन्याः, गुणयौवनसम्पन्नाः, ददर्श सर्वभूताधिपतिः पवनदेवः, ताः चेदम् उवाच—'मम वाञ्छा भवतीषु, मम पत्न्यः भविष्यथ; मानुषत्वं परित्यज्य, दीर्घायुष्यो भविष्यथ।' 'मानुषेषु यौवनं क्षणिकम्; त्वं तु अक्षययौवनाः, अमरत्वं च प्राप्स्यथ।' तस्य वायोः सहजगम्यस्य वचः श्रुत्वा, ताः शतकन्याः हसित्वा प्रत्युवाचुः—'देवश्रेष्ठ, सर्वेषु भूतगणेषु त्वं व्याप्य स्थितः; सर्वे तव शक्तिं जानन्ति; किमर्थं त्वं अस्मान् अवज्ञाय भाषसे?' 'देव, वयं सर्वाः कुशनाभस्य कन्याः, देवश्रेष्ठ; तपसा च स्थानरक्षणाय यतामहे, भगवन्।