इन्द्रपुत्रः वाली, सुवर्णमालया शोभितः, विशालवक्षाः, महाबाहुः, दीप्तमुखः, सिंहनेत्रः, भूमौ पतितः आसीत्। तं वीरं पतितं, ज्वालानिर्वाणमिव अग्निं, रामः लक्ष्मणेन सह दृष्ट्वा समीपं गतः। तौ वीरौ भ्रातरौ, रामः लक्ष्मणश्च, सौम्यभावेन तं पूजितवीरं समीपं गच्छन्तौ दृष्टवन्तौ। रघुवंशसम्भूतं रामं तथा बलिनं लक्ष्मणं दृष्ट्वा, वाली तेषां प्रति कर्कशं वाक्यम् उवाच, यद्यपि तस्य वचनं शिष्टं धर्मनिष्ठं चासीत्। शराघातात् क्षीणतेजाः, मोहग्रस्तः, हतशत्रुवत्, वाली तर्कयुक्तं गर्वितं युद्धप्रियं च वाक्यम् उवाच। “यः नरश्रेष्ठः, शोभनः, प्रसिद्धः, पुरुषाधिपतेः पुत्रः, त्वं किम् धर्मं प्राप्तवान्, यः विमुखं हत्वा धर्मं लभसे? अहं क्रुद्धः युद्धे तव कारणात् विनष्टः।” “दयालुः, दृढसंकल्पः, वचनपालकः, सत्यव्रतधारी—एवं तव यशः सर्वे प्राणी भूमौ गायन्ति। आत्मसंयमः, धैर्यं, क्षमा, धर्मः, सत्यं, शौर्यं—एते राज्ञां गुणाः, दण्डश्च पापिनां। एतान् गुणान् तव कुलं च चिन्तयन्, तारा मया नियता, तथापि सुग्रीवम् अहम् उपागच्छम्।” “त्वं मां क्रुद्धं प्रमत्तं च अन्यस्य हस्तेन न हिंसितुम् अर्हसि—एवं मे बुद्धिः उत्पन्ना, यदा त्वां न अपश्यम्। अहं त्वां जानामि, धर्मध्वजमपि अधर्मशीलम्, पापाचरणम्, तृणच्छन्नं कूपमिव। धर्मरूपेण पापात्मानं, अग्निमिव गुह्यं, न त्वां अभिजानामि धर्मावरणेन छन्नम्।” “यदा कदाचिद् तव राज्ये वा नगर्यां वा, यदा अहं पापं करिष्यामि, तव अवज्ञा न करिष्यामि—किं तव विना दोषं मां हंसि? अहं वनचरः, फलमूलभक्षः, तव सह युद्धं न करोमि, अन्येन सह व्यग्रः। त्वं नराधिपतेः पुत्रः, शोभनः, धर्मचिह्नयुक्तः, सर्वेभ्यः दृश्यः।” “कः क्षत्रियकुले जातः, शिक्षितः, संशयविहीनः, धर्मचिह्नानि गृहीत्वा क्रूरं कर्म करिष्यति? रघुवंशसम्भूतः, धर्मप्रसिद्धः, त्वं किम् अयोग्यं कर्म कुर्वसि, धर्मरूपेण अधर्मं आचरन्? साम, दानम्, क्षमा, धर्मः, सत्यं, स्थैर्यं, शौर्यं—एते राज्ञां गुणाः, दण्डश्च पापिनां।” “अस्माकं वनवासः, राम, मूलफलमांसभक्षः, स्वभावः; त्वं तु पुरुषेषु श्रेष्ठः, नराधिपः। भूमिः, सुवर्णम्, स्त्रियः, कलहे हेतवः—इच्छायाः कारणानि; किं लोभः तव अस्माकं फलमूलेषु? अनुशासनं, संयमः, दण्डः, अनुग्रहः—राज्ञः कर्तव्यं; राजधर्मः न कलुषः—राजानः केवलम् इच्छया न चरन्ति।” “त्वं तु इच्छया प्रेरितः, शीघ्रक्रोधी, चञ्चलः, मिश्रधर्मधारी, धनुष्मन्। धर्मे तव सम्मानः नास्ति, न च वित्ते मनः; इन्द्रियैः वशीकृतः, इच्छाभिः सञ्चलितः, नराधिप। माम् अत्र शरेण हत्वा, काकुत्स्थ, दोषरहितम्, किं सत्पुरुषेषु लज्जास्पदं कर्म कृत्वा वदिष्यसि?” “राजघ्नः, ब्राह्मणघ्नः, गोघ्नः, चौरः, जीवघातकः, नास्तिकः, परस्त्रीगामी—एते नरकं गच्छन्ति। कपटवक्ता, कृपणः, मित्रद्रोही, गुरुपत्नीगामी—एते दुष्टहृदयाः विनश्यन्ति, नात्र संशयः। मे त्वचा, केशा, अस्थि सत्पुरुषैः न ग्राह्यं, न मे मांसं धर्मिष्ठैः भक्ष्यं।“ “पञ्चनखाः पञ्च जीवाः ब्राह्मणक्षत्रियैः भक्ष्याः, राघवः—शल्यः, श्वाविधः, गोहः, शशः, कूर्मः पञ्चमः। पण्डिताः मे त्वचा अस्थि न स्पृशन्ति, राम, न मांसं भक्षयन्ति; तथापि अहं पञ्चनखः त्वया हतः। तारा यथार्थं हितं च उवाच, सर्वं जानन्ती; मोहात् अहं दैववशात् पतितः।“ “त्वं रक्षिता, काकुत्स्थ, भूमिः तव रक्षणं न सत्यम्—धर्मपत्नीव अधार्मिकपतिना। कपटी, द्रोही, नीचः, मिथ्याशीलः—कथं तव जन्म महात्मना दशरथेन? सदाचारसीमां लङ्घ्य, सत्पथं उल्लङ्घ्य, धर्मदण्डं त्यक्त्वा, अहं रामेण नरवृषेण हतः।“ “यदि एतादृशं अशोभनं कर्म कृत्वा, सत्पुरुषैः निन्दितम्, तव सत्संगेषु वदिष्यसि, किं वदिष्यसि? राम, यद् वीर्यं त्वया तु निःस्पृहेषु दर्शितम्, तव शत्रुषु तादृशं साहसं न पश्यामि। यदि समरं मया सम्भूय युद्धं कृतवान्, त्वं वैवस्वतं दिव्यं अद्य पश्येयः, मया हतः।“ “अहं बलवान् अपि, त्वया अप्रकाशेन युद्धे हतः, दुष्टप्रवृत्तः सर्पेण सुप्तः इव। यदि सुग्रीवस्नेहात् मां हंसि, पूर्वं तव उद्देश्यं उक्तवान् असि चेत्, एकेन दिने मैथिलीं तव प्रत्यापादितवान् असम्। तव भार्याहरणं कृतवान् राक्षसं, रावणं जीवितं रणभूमौ गृहीत्वा तव समीपं आनयितवान् असम्। यदि मैथिली समुद्रे वा पाताले वा स्थापिता, तव आज्ञया श्वेतकर्णीव आनयितवान् असम्।” एवं वाली, शराघातात् क्षीणतेजाः, रामं धर्मनिष्ठं लक्ष्मणं च समीपं दृष्ट्वा, धर्मयुक्तं, गर्वितं, तर्कयुक्तं च वाक्यं उवाच, तस्य दुःखं, मोहं, धर्मविचारं च प्रकटयन्।