स तदा दीप्तहेमाभरणैः शोभितो वालिः सर्वाङ्गैः प्रसारितैः पपात भूमौ, इन्द्रकेतुवत् दीप्तिं विमुञ्चन्। तस्य हर्यृषभस्य भूमौ पतितस्य, जगत् चन्द्ररहितमिव नभः शोभां न प्राप न। भूमौ पतितस्यापि तस्य देहः, हतः सन् अपि, न तेजो न प्राणं न विक्रमं न पराक्रमं जहाति स्म। तं परमहर्युत्तमं हेममाल्यं रत्नैः शोभितं, इन्द्रदत्तं, तस्य प्राणविक्रमश्रियं रक्षति स्म। तेन हेममाल्येन सह स वीरः हर्युत्तमः सायंसंध्याघन इव प्रभया सन्ततिमान् बभूव। तस्य माल्यं शरीरं च, विवृतं चाणि, एते त्रयः भूषणरूपेण अपि पतितस्यापि दीप्तिं दधुः। रामबाणनिर्मितं तदस्त्रं, यः वीराणां स्वर्गमार्गप्रदर्शकम्, तमुत्कृष्टां गतिं निनयत्। स युद्धे पतितः, शान्तार्चिर्हुताशन इव, पुण्यक्षये स्वर्गात् पतितो ययातिरिव बभूव। कालान्ते भूमौ पतितसूर्यवत्, दुर्धर्ष इन्द्रवत्, दुर्निवार्य उपेन्द्रवत्, स वालिः इन्द्रतनयः, हेममाल्यभूषितः, विस्तीर्णवक्षाः, महाबाहुः, दीप्तमुखः सिंहनेत्रः च, भूमौ पतितः आसीत्। रामः लक्ष्मणेन सहितः तं शान्तार्चिं वह्निमिव पतितं वीरं दृष्ट्वा समीपमगच्छत्। तौ महावीर्यौ भ्रातरौ, रामलक्ष्मणौ, सान्त्वनपूर्वकं तं मान्यं वीरं समीपमुपेत्य दृष्टवन्तौ। तौ राघवं रामं महाबलिनं लक्ष्मणं च दृष्ट्वा, वालिः धर्मनिष्ठया सौम्यया च परुषाणि वाक्यानि उवाच। हतः सन्, तेजसा हीनः, प्रमूढेन्द्रियः, युद्धगर्वितः, तर्कयुक्तानि वाक्यानि गर्वात् उवाच। "यः त्वं कीर्तिमान् रम्यदर्शनः नरपतिसुतः, किं धर्मं प्राप्स्यसि, मयि प्रतियुद्ध्ये न स्थिते, हन्यस्यस्मिन् युद्धे रुष्टेन मया सह? त्वं दयालुः दृढसंकल्पः सत्यप्रतिज्ञः कीर्तिमान् इति सर्वे प्रजाः कथयन्ति। आत्मसंयमः, निग्रहः, क्षमा, धर्मः, धैर्यं, सत्यं, विक्रमः—एते राज्ञां गुणाः, दण्डश्च पापकृत्सु। एतान् गुणान् च वंशस्य च चिंत्य, तारया निरुद्धः अपि सुग्रीवेन समागमं कृतवान्। त्वया नाहं अन्येन हस्तेन प्रमत्तेन रुष्टेन वा घातव्यः इति मम चेतसि आगतः विचारः, यदा त्वां न पश्यामि। त्वं धर्मध्वजः अधर्मात्मा, छन्नपापः, तृणच्छन्नकूपवत्, पश्यामि। धर्मरूपधारी दुर्जनः, अग्निरिव गुह्यः, न त्वां धर्मरूपेण पश्यामि। न त्वदीये राज्ये, नगरे, यदा किञ्चित् पापं करोमि, त्वां न अवगच्छामि; तर्हि किं मां निर्दोषं हनिष्यसि? अहं वनवासी, फलमूलभक्षी, त्वया न युद्धे प्रतियुध्ये, अन्येन सह व्यग्रः अस्मि। त्वं नरपतिसुतः, कीर्तिमान्, रम्यदर्शनः, धर्मलक्षणयुक्तः, सर्वैः दृश्यसे। कः क्षत्रियवंशसमुत्पन्नः, विद्वान्, संशयरहितः, धर्मचिह्नानि गृहीत्वा, पापं कर्म कुर्यात्? त्वं राघववंशे जातः, धर्मविश्रुतः; किं त्वं शोभनदर्शनः अशोभनं कर्म करोति? सान्त्वं, दानं, क्षमा, धर्मः, सत्यं, स्थैर्यं, विक्रमः—एते राज्ञां गुणाः, दण्डश्च पापकृत्सु। वयं वनवासिनः, फलमूलमांसभक्षिणः, एषः स्वभावः; त्वं नरपतिः, नरश्रेष्ठः। भूमिः, सुवर्णं, स्त्रियः, कारणानि च युद्धस्य—एतानि स्पृहायाः कारणानि; किं स्पृहां त्वं फलमूलानि प्रति कुर्याः? शासनं, संयमः, दण्डः, अनुग्रहः—एते राजधर्माः; न केवलं स्पृहा, नृपव्यवहारः न लिप्यते। त्वं तु स्पृहया, क्रोधेन, चपलः, मिश्रधर्मा, धनुष्काण्डे रतः। न त्वं धर्मे श्रद्धां करोति, न अर्थे; इन्द्रियैः स्पृहया च वशीकृतः, नरपतिः। त्वया मयि अत्र शरेण हते, अहं निर्दोषः, काकुत्स्थ, किं सत्पुरुषेषु वदिष्यसि, कृत्वा एतादृशं लज्जाजनकं कर्म? राजघ्नः, ब्राह्मणघ्नः, गोग्नः, चौरः, प्राणिवधे रतः, नास्तिकः, परदारगामी—एते नरकं यान्ति। भाषकः, कञ्जनः, मित्रद्रोही, गुरुपत्नीगामी—एते पापकर्मिणः विनश्यन्ति, न संशयः। मम त्वचा, रोम, अस्थि सत्पुरुषैः न ग्राह्यं, न च मांसं त्वद्वद्भिः धर्मात्मभिः भोक्तव्यम्। पञ्चकण्टकाः पञ्च पञ्चक्लिश्टाः ब्राह्मणक्षत्रियैः भोज्याः, राघव—शल्यकः, श्वाविधः, गोदाहा, शशकः, कूर्मः च। मम त्वचा, अस्थि, मांसं न स्पृशन्ति पण्डिताः, राघव; तथापि पञ्चकण्टकत्वात् हतः अस्मि। तारया सत्यमुक्तया हिताय चोदितः, सर्वं जानन्त्या, मोहात् त्वद्वशं गतः, दैवपराभूतः। त्वं काकुत्स्थ रक्षिता सन् अपि, न भूमिं सम्यक् रक्षसि—यथा साध्वी पतिव्रता दुर्जनेन पतिना अनुगृहीता।" एवं वालिः शयानः, रामं धर्मं च परिशङ्क्य, दुःखेन, धर्मयुक्तैः वाक्यैः, स्वदुःखं निवेदयामास।