ततः राघवः सुग्रीवं वानराधिपतिं क्षीणबलं सर्वतः सन्दिग्धदृष्टिं दृष्टवान्। तं वानरराजं दुःखितं विलोक्य महातेजाः रामः वलिनाशनकामनया स्वं बाणं निरीक्ष्य सन्दधानः। ततः सर्पविषसदृशं बाणं धनुषि स्थापयित्वा, कालचक्रं यथा मृत्युः सम्यग् आकर्षयामास। तस्य धनुषः प्रत्यञ्चे निर्गतः शब्दः श्रुत्वा, विमाननायकाः पक्षिणः मृगाश्च भयभीताः युगान्ते भ्रमिताः इव पलायिताः। राघवेन विमुक्तः स महाबलः बाणः, गर्जन्वद् मेघः विद्युत्सदृशः, वलिं वक्षसि सम्यक् अभिहतः। ततः तेन महाबलिना बाणेन तीव्रवेगेन आहतः वानरराजः वली महातेजाः भूमौ शीघ्रं पतितः। पूर्णचन्द्रे इन्द्रध्वजः पतितः, अश्वयुजकाले तेजोहीनः मूर्च्छितः, कण्ठे अश्रुपूरितः वली शनैः दुःखितं शब्दम् उच्चैर् uttered। पुरुषश्रेष्ठः रामः, युगान्ते मृत्युसदृशः, सुवर्णरजतविभूषितं परमं बाणं विमोचयामास, शत्रुनाशनं, हरः मुखात् अग्निधूमं निर्गच्छति यथा। ततः रक्तधाराभिः सिक्तः, वायुनि कम्पितः पुष्पितः अशोकः इव, वासवपुत्रः वली चेतनाहीनः भूमौ पतितः, युद्धे पतित इन्द्रध्वजः इव। शृणु, इदानीं वाल्मीकि-रामायणे कीष्किन्धाकाण्डे सप्तदशमः सर्गः। ततः वली, युद्धे विक्रान्तः, रामबाणेन आहतः, छिन्नवृक्षः इव भूमौ सहसा पतितः। स सुवर्णमणिविभूषितः भूमौ सर्वाङ्गविस्तारितः पतितः, इन्द्रध्वजः मुक्ततेजः इव। यदा स वानरमृगपतिः भूमौ पतितः, तदा लोकः चन्द्रहीनम् आकाशम् इव न प्रकाशते स्म। अपि भूमौ पतितः, तस्य शरीरम् आहतम् अपि, तेजः, जीवः, बलम्, विक्रमः न नष्टम्। स सुवर्णमणिविभूषितः हारः, इन्द्रदत्तः, तस्य जीवतेजः यशः च रक्षितवान्। तेन सुवर्णहारेण वानरवीरः सन्ध्याघनः मेघः इव शोभायमानः। तस्य हारः, शरीरम्, बाणः च—त्रयः भूषणानि पतितस्य अपि शोभायमानानि। रामधनुषः विमुक्तं तदस्त्रं वीराणां स्वर्गमार्गप्रदं, तम् उत्तमं पदं नीतवान्। स युद्धे पतितः, शान्तज्वलनः अग्निः इव, पुण्यक्षये स्वर्गात् पतितः ययातिः इव। कालान्ते भूमौ पतितः सूर्यः इव; दुष्प्रतिकारः महेन्द्रः इव; दुष्सहः उपेन्द्रः इव। वासवपुत्रः वली, सुवर्णहारविभूषितः, विशालवक्षाः, महाबाहुः, सिंहनेत्रः, तेजस्वीमुखः भूमौ पतितः। रामः लक्ष्मणेन सह तं पतितं वीरं शान्तज्वलनम् अग्निम् इव समीपं दृष्ट्वा उपगच्छतुः। उभौ भ्रातरौ महावीर्यौ, रामः लक्ष्मणः च, तं पूजितं वीरं सौम्यं समीपमगच्छतुः। राघवम् रामं महाबलम् लक्ष्मणं च दृष्ट्वा, वली तेषां समीपं धर्मयुक्तं किंचित् कठोरं वचनं अब्रवीत्। आहतः, क्षीणतेजः, मोहितेन्द्रियः, हतदानवः इव, तर्कयुक्तं गर्वितं युद्धगर्वितं वचनम् अवदत्। “त्वं प्रसिद्धः रम्यदर्शनः नराधिपसुतः—किं धर्मं प्राप्तवान् यः प्रत्यागतं हन्ति? अहं युद्धे कोपितः तव कारणेन विनष्टः। दया, दृढनिश्चयः, प्रतिज्ञापालकः, सत्यव्रतस्थः—एवं तव कीर्ति सर्वे जीवाः भूमौ कथयन्ति। आत्मसंयमः, धैर्यः, क्षमा, धर्मः, सत्यः, विक्रमः—एते राज्ञः गुणाः, दण्डः च पापिनां। एतद्विचार्य तव कुलं च, तारा निवारितः अपि अहम् सुग्रीवं द्रष्टुम् आगतः। माम् अन्यस्य हस्तेन कोपितम् प्रमत्तम् नाहं हन्तुम् उचितः; तव दर्शनं न लब्ध्वा, एषा बुद्धिः मम अभवत्। अहं ज्ञातवान् तव आत्मा हतः, धर्मध्वजः अधर्मयुक्तः, दुष्टवृत्तिः, तृणच्छन्नः कूपः इव। धर्मरूपेण गुप्तः दुष्टः, अग्निः इव, तव धर्मावरणेन न तव परिचयम्। यदा तव राज्ये नगरे वा, यदा अहं पापं करोमि, न तव अवज्ञा; तस्मात् निर्दोषं मां किम् हन्ति? अहं वानरः वनवासः, फलमूलभक्षः, तव युद्धं न करोमि, अन्येन सह युध्यमानः। त्वं नराधिपसुतः, प्रसिद्धः रम्यदर्शनः, धर्मचिह्नयुक्तः, सर्वे पश्यन्ति। कः क्षत्रियवंशजः, शिक्षितः, संशयरहितः, धर्मचिह्नानि गूढः, क्रूरकर्म करिष्यति? राघववंशजः, प्रसिद्धः धर्मे, त्वं धर्मरूपः किं अधर्मं आचरिष्यसि? सामः, दानम्, क्षमा, धर्मः, सत्यम्, स्थैर्यं, विक्रमः, दण्डः पापिनां—एते राज्ञः गुणाः। वनवासिनः वयं राम, मूलफलमांसभक्षः; एषा प्रकृतिः, त्वं नरश्रेष्ठः। भूमिः, सुवर्णम्, स्त्रियः, कलहे हेतवः—कामस्य कारणानि; किम् लोभः तव, मम वनफलेषु?