वनमध्ये तौ वानरश्रेष्ठौ रक्तवसना उभौ, विपुलनिनादं कुर्वन्तौ, मेघयोरिव गर्जन्तौ, परस्परं सम्यग्युध्येताम्। तदा राघवः स्वबलवीर्यसम्पन्नः सुतरामुपशाम्यन्तं वानराधिपतिं सुग्रीवं सर्वतोदृष्टिपातिनं दृष्ट्वा, तस्य क्षीणबलं स्थितिमवगच्छत्। तस्मिन्नन्तरे रामः तेजस्वी, वानरेन्द्रस्य क्लेशमवलोक्य, शरमवलोकयन्, वालिनो निधनमिच्छन्, तं धनुषि सर्पविषसमं शरं संधाय, कालचक्रं यथा यमः प्रवर्तयति, तथा धनुषमाकृष्य, प्रहरणाय सज्जः अभवत्। तस्य धनुष्कोषध्वनिना, विहायसगताः पक्षिराजाः मृगाश्च, युगान्ते मोहिता इव, भयभीता द्रुतं पलायन्त। राघवेण मुक्तः स महाशरः, मेघगर्जितनिःस्वनः, विद्युदिव दीप्तिमान्, वालिनः वक्षसि सशब्दं पातितः। तेन महाबलेन शरेण प्रहृतः स महाबलः वालिः शीघ्रं भूमौ निपपात। पूर्णचन्द्रे पतिते इन्द्रध्वज इव, तेजोहीनः, अश्रुपूरितकण्ठः, अश्वयुजकाले चन्द्ररहिते नभसि इव, सः शनैः दुःखार्तं शब्दमुदैरयत्। नरश्रेष्ठः रामः, युगान्ते संहरणाय यथा कालः, तं परमशरं सुवर्णरजतभूषितं, दीप्तं रिपुघ्नं, हर इव मुखात् अग्निसमं धूमं च निष्प्रसरन्, सन्धाय प्राहिणोत्। रक्तधाराभिः सिक्तः, वासवात्मजः वालिः, वायुवेगेन कम्पितः पुष्पिताशोक इव, चेतनाहीनः, रणभूमौ पतित इन्द्रध्वज इव भूमौ पतितः। एवं श्रीमद्रामायणे वाल्मीकिना विरचिते किष्किन्धाकाण्डे सप्तदशः सर्ग आरभ्यते। तदा रणरङ्गे क्रूरकर्मा वालिः रामबाणाहतः, छिन्नवृक्ष इव सहसा भूमौ पतितः। स तु सुवर्णमणिविभूषितः, सर्वाङ्गैः प्रसारितैः, विमुक्ततेजोऽपि, इन्द्रध्वज इव भूमौ पतितः। स वानरमृगपतिः भूमौ पतितः, नभसि चन्द्ररहिते यथा तेजोहीनं जगदभवत्। भूमौ पतितस्यापि तस्य देहः, शरेण पतितोऽपि, न तेजः न प्राणं न वीर्यं न चौर्यं जहौ। स सुवर्णमणिरत्नमालया, यां इन्द्रेण दत्ता, जीवनवीर्यतेजांसि धारयन्, सर्वोत्तमः वानरः बभौ। तया सुवर्णमालया स वीरः वानराधिपः सन्ध्यागगने प्रभायुक्तः मेघ इव दृश्यते स्म। तस्य मालया, शरीरैश्च, प्राणवध्यशरेण च, त्रीणि भूषणानि भूमौ पतितस्यापि दीप्तिमन्ति अभवन्। रामधनुषः स शस्त्रः, यः वीराणां स्वर्गमार्गप्रदः, तं वालिं परमां गतिं निनयत्। स युद्धे पतितः, शान्तार्चिर्दीप इव, पुण्यपरिक्षये स्वर्गात् पतितो ययातिरिव, भूमौ पतितः। कालान्ते भूमौ पतितः सूर्य इव, दुर्धर्ष इन्द्र इव, दुरासद उपेन्द्र इव, स वासवात्मजः वालिः सुवर्णमालाभूषितः, विस्तीर्णवक्षाः, महाबाहुः, सिंहनेत्रमुखः, भूमौ शयानः आसीत्। रामः लक्ष्मणेन सह तमुपेत्य, शान्तार्चिषं दीपमिव, पतितं वीरं ददर्श। तौ भ्रातरौ महावीर्यौ, रामलक्ष्मणौ, तं पूजितं पतितं वीरं सौम्यया दृष्ट्या समीपमुपेत्य तिष्ठतुः। तदा रघुनन्दनं रामं, महाबलिनं लक्ष्मणं च दृष्ट्वा, वालिः तौ धर्मयुक्तं, किंचित्क्रूरेण स्वरूपेण, परन्तु न्याययुक्तं वाक्यं अब्रवीत्। शरेण पतितः, तेजः शिथिलः, इन्द्रियाणि नष्टानि, निहतदानव इव, धर्मयुक्तं युक्तियुक्तं गर्वयुक्तं च वाक्यमुवाच— "यशस्विन् रमणीयदर्शन राम, किं धर्ममवाप्तं त्वया प्रहृत्य प्रत्यवस्थितं माम्? अहं युद्धे क्रुद्धः त्वया निहतः। दयालुः, दृढनिश्चयः, प्रतिज्ञापालकः, सत्यव्रतः, एष ते कीर्तिः सर्वेषां प्राणिनां पृथिव्यां प्रसिद्धा। "दमः शमः क्षमा धर्मः धृतिः सत्यं च वीर्यम्, दण्डश्च पापिनां—एते राज्ञां गुणाः, हे नृप। एतान् गुणान् च त्वदीयं कुलं च चिन्तयित्वा, तारा निवर्तयन्त्यपि, अहं सुग्रीवं समागतम्। त्वं मां क्रुद्धं प्रमत्तं परहस्तेन न हन्तव्योऽसि—इति मम मनसि सन्देहः जातः, यदा त्वां न दृष्टवान्। "त्वां धर्मध्वजमधर्मिष्ठं, पापाचारं, तृणच्छन्नकूपमिव, ज्ञातवानस्मि। धर्मरूपधारी पापात्मा, अग्निरिव गुह्यः, त्वां न वेद्मि धर्माभासेन छन्नम्। नृपते, न तव राज्ये, न नगरे, यदा किञ्चिदपि पापं करोमि, तदा त्वां न अवमानये—तर्हि कुतः त्वया पापरहितः अहं हतः? "अहं वनचारी वानरः, सदा मूलफलभक्षः, न त्वया युध्ये, अन्येन सह व्यग्रः। त्वं नृपतिसुतः, यशस्वी, रमणीयदर्शनः, धर्मलक्षणयुक्तः, हे नृप, सर्वैः दृश्यसे। "कः क्षत्रियकुले जातः, शास्त्रविद्, संशयरहितः, धर्मचिह्नान्याच्छाद्य, पापं कर्म कुर्यात्? राघववंशोद्भवः त्वं धर्मकीर्तिः, किं त्वं धर्माभासः सन्, अधर्ममाचरिष्यसि? "साम दानं क्षमा धर्मः सत्यं धृतिः पराक्रमः च, दण्डश्च पापिनां—एते राज्ञां गुणाः, हे नृप। वयं वनवासिनः, राम, मूलफलमांसभक्षिणः, एष धर्मः नः; त्वं तु नरश्रेष्ठः, नराधिपते।