तदा वालिनं तेन प्रहृतं रुधिरं क्षिप्रम् उत्पतन्तं पर्वतं यथा विदारितं ताडितं च द्रुतं प्रवर्तमानम् अभवत्। ततः सुग्रीवः किंचिदपि न विचिकित्स्य शालवृक्षं बलात् समूलं निष्कृष्य तेन वालिनं तीव्रं प्रहारं चकार, यथा महाशैलः वज्रप्रहारं लभते। तेन शालवृक्षेण विदारितः, तस्य प्रहारेण कम्पितः वालिः, गुरुभाराभिहतो नौरिव सागरे समाकुलः बभूव। तौ वीर्यशौर्यसम्पन्नौ, गरुडसमवेगौ, भीमरूपौ, आकाशे चन्द्रसूर्याविव विराजमानौ, परस्परं समागम्य युद्धाय समुत्सुकौ, अन्योन्यवधकाङ्क्षिणौ, दोषान्वेषणपरौ, तत्र वालिः बलवीर्यसम्पन्नः स्वबलं संप्रवृद्धम् अकरोत्। सुग्रीवः तु सूर्यतनयः महावीर्यः वालिना पराभूतः, तस्य गौरवः भग्नः, बलं च क्षीणम् अभवत्। वालिसमीपगते सुग्रीवे, स कोपं राघवे दर्शयन् शाखायुतैः वृक्षैः, पर्वतशृङ्गैः, वज्रसन्निभैः नखैश्च तं प्रतिजघान। पाणिभिः, जानुभिः, पादैः, बाहुभिश्च पुनः पुनः तयोः समरः घोरः अभवत्, वृत्रेन्द्रयोरिव संग्रामः। तौ वानरौ वनचरौ रुधिरलिप्ताङ्गौ, घोरनिनादं कृत्वा, मेघयोरिव गर्जन्तौ, युद्धं चक्रतुः। तदा राघवः सुग्रीवं वानराधिपं क्षीणबलं, सर्वतो विमृश्य निरीक्षमाणं दृष्ट्वा, तस्य क्लेशं ज्ञात्वा, बाणं निरीक्ष्य, वालिवधकामः अभवत्। स बाणं विषधरसर्पसदृशं धनुषि स्थापयित्वा, सम्पूर्णमाकृष्य, कालचक्रवद् यम इव, तं सन्धानम् अकरोत्। तस्य धनुःस्वनेन विमानयायिनः, मृगाश्च, भयभीता युगान्तसमये मूढा इव पलायिताः। राघवेण मुक्तः स महाबलः बाणः मेघगर्जनसन्नादः विद्युत्समप्रभः, वालिनः उरः अभिताडयत्। तेन बाणेन प्रहृतः वालिः महाबलः वानरराजः शीघ्रं भूमौ पतितः। इन्द्रध्वजः पूर्णे चन्द्रे पतितः, तेजोहीनः, अश्वयुजकाले चेतनाहीनः इव, वालिः अश्रुपूरितकण्ठः शनैः दुःखितं शब्दं मुमोच। मानुषश्रेष्ठः राघवः, युगान्ते यम इव, परमं सुवर्णरजतविभूषितं बाणं शत्रुनाशनं हर इव मुखात् वह्निसमं धूममिव विसृज्य, समुत्सृष्टवान्। ततो रक्तधाराभिः सिक्तः, वासवात्मजः वालिः, वायुवेगेन कम्पितः पुष्पितशोकवृक्ष इव, चेतनाहीनः, समरे पतित इन्द्रध्वज इव भूमौ पपात्। शृणु किष्किन्धाकाण्डे वाल्मीकीयरामायणे सप्तदशस्सर्गः। तदा स वालिः, घोरयुद्धकृत्, रामबाणेन विदारितः, छिन्नवृक्ष इव सहसा पपात्। स तु दीप्तसुवर्णाभरणधारी, सर्वाङ्गप्रसारितः, तेजोविमुक्त इन्द्रध्वज इव भूमौ पतितः। तस्मिन्हते वानरभल्लूकाधिपे भूमौ पतिते, जगत् चन्द्रहीनमिव नभः, विराजमानं नाभूत्। स भूमौ पतितोऽपि, तेन प्रहारेण न तेजः, न प्राणः, न वीर्यं, न चौर्यं व्यजहत्। तस्य सुवर्णमणिविभूषितं हारं, यं शक्रः दत्तवान्, तदस्य प्राणवीर्यतेजांसि रक्षितवति। स सुवर्णहारयुक्तः वानरश्रेष्ठः सन्ध्याभ्र इव प्रभया सीम्ना च विराजमानः बभूव। तस्य हारः, शरीरं, बाणश्च—एते त्रयः भूषणरूपेण पतितस्यापि विराजमाने आसन्। रामस्य धनुषः समुत्सृष्टं स आयुधं, वीराणां स्वर्गमार्गप्रदं, तमुत्तमं पदं वालिं निनाय। स युद्धे पतितः, शान्तार्चिर्दीप इव, पुण्यक्शये दिवः पतितो ययातिरिव, कालान्ते भूमौ पतितः सूर्य इव, दुरासद इन्द्र इव, दुरत्यय उपेन्द्र इव, स वासवात्मजः वालिः, सुवर्णहारधारी, विशालवक्षाः, महाबाहुः, सिंहनेत्रः, दीप्तमुखः, भूमौ पतितः। रामः लक्ष्मणेन सह तं पतितवीरं दग्धार्चिषमिव वह्निं दृष्ट्वा समीपमुपेत्य, सौम्यया दृष्ट्या वीरं पूजितं पर्युपासतुः। राघवं रामं महाबलिनं लक्ष्मणं च दृष्ट्वा, वालिः कोपयुक्तं धर्मसंयुक्तं वचनं ब्रुवन्, किंचित् कोपेन, किंचित् धर्मे स्थितः, शयानः, तेजोहीनः, चेतनाहीनः, हतदानव इव, तर्कयुक्तं, युद्धाभिमानी, गर्वयुक्तं च वचनं प्रोवाच— "यः ख्यातः, रमणीयदर्शनः, नराधिपसुतः, त्वं—किं धर्मं प्राप्स्यसि मया विमुखेन निहत्य? यः अहं रणे रोषान्वितः त्वया विनिपातितः। दयालुः, दृढसंकल्पः, प्रतिज्ञापालकः, सत्यव्रतः—एवं तव यशः सर्वे प्राणिनः पृथिव्याम् आख्यायन्ति। आत्मसंयमः, निग्रहः, क्षमा, धर्मः, धृतिः, सत्यं, शौर्यं—एते राज्ञां गुणाः, राजन्, दुष्टेषु दण्डः च। एतान् गुणान्, तव च कुलमाहात्म्यं चिन्तयित्वा, तारया वार्यमाणः अपि, अहं सुग्रीवं समागतम्। त्वया माम्, क्रुद्धं प्रमत्तं च, परहस्तेन न हिंसितव्यम्—एवमत्र मे बुद्धिर्जातासीत्, यदा त्वां नापश्यम्। अहं त्वां धर्मध्वजमधर्मिष्ठं, पापाचारं, तृणच्छन्नकूपमिव, हतात्मानं वेद्मि।