ततः रामः लक्ष्मणश्च स्वकार्यं समाप्य तत्रैव रात्रिं ययाते, हर्षपूर्णहृदयौ वीरौ सुखेन तं समयं ययाते। रात्र्यां व्यतीतायां, प्रातःकाले कृतस्नानादिकौ, रामः सौमित्रिश्च विश्वामित्रं मुनिसंगैः सह समुपेतौ। अग्रे स्थितं तपसा दीप्तं विश्वामित्रं प्रणम्य, मधुरवचनैः उत्तमं भाष्य, "भगवन्, वयं तव सेवकौ उपस्थितौ। आदेशय, मुनिश्रेष्ठ, किं कर्तव्यं?" इति वदन्तौ। तद्वाक्यं श्रुत्वा सर्वे महर्षयः विश्वामित्रमुख्याः रामं अभ्युवदन्—"नरश्रेष्ठ, मिथिलाधिपः जनकः धर्मयुक्तं यज्ञं करिष्यति। तत्र गच्छामः। त्वमपि नरशार्दूल, तत्र गन्तुमर्हसि; तत्र दिव्यं धनुः अद्भुतं द्रष्टुमर्हसि।" "तत् धनुः, नरश्रेष्ठ, पूर्वं देवैः सभायां दत्तं, अतिबलम् अतिभीषणं, यज्ञे दीप्तमस्ति। न तद् देवाः, न गन्धर्वाः, न असुराः, न राक्षसाः, न मानवा अपि तं धनुः जालयितुं शक्नुवन्ति। तस्य बलं परीक्षा यत्समर्थाः राजकुमाराः अपि तद् जालयितुं न शक्ताः।" "तत् धनुः, नरशार्दूल, महात्मा मिथिलाधिपस्य; तत्र ककुत्स्थनन्दन, धनुः च यज्ञं च अद्भुतं द्रक्ष्यसि। तद् परमं धनुः, नरशार्दूल, यज्ञफलरूपेण मिथिलाधिपेन, सर्वदेवैः प्रशस्तेन, याचितम्।" "तद् धनुः, राघव, राजगृहे पूज्यं, विविधगन्धैः अगुरुधूपैः पूजितं रक्षितमस्ति।" एवं उक्त्वा महर्षिः सर्वैः मुनिसंगैः ककुत्स्थनन्दनं च सह गमनाय सन्नद्धः, वनवासिनः अभ्यनुज्ञाय, प्रस्थानं चक्रे। "सर्वे वः अभ्यनुज्ञ्य, सिद्धाश्रमात् उत्तरेण जाह्नवीतीरे, हिमालयशिलासु गच्छामि।" इत्युक्त्वा, तपसा सम्पन्नः कौशिकः उत्तरदिशं प्रस्थितः। तस्य प्रस्थानसमये, वेदनिष्ठाः शिष्यसमूहाः, शतशकटनं दूरी, अनुगच्छन्ति। सिद्धाश्रमवासिनः मृगपक्षिसंघः अपि महात्मनं विश्वामित्रं अनुगच्छन्। तदनन्तरं, मुनिसंघः पक्षिसंगैः सह दीर्घमार्गं गत्वा, अस्तंगते सूर्ये, प्रत्यागतः। सूर्यास्ते कृतस्नानहुताशनकर्माणि कृत्वा, विश्वामित्रमुख्याः अपरिमिततेजसः, आसने उपविशत्। रामः सौमित्रिसहितः, मुनिश्रेष्ठान् विधिवत् पूज्य, विश्वामित्रस्य पुरतः उपविशत्। तदनन्तरं, तेजस्वी बलसम्पन्नः रामः, कौतूहलवशात्, विश्वामित्रं तपस्विनां शार्दूलं पप्रच्छ—"भगवन्, एषा भूमिः शोभनवनैः भूषिता का? इच्छामि श्रोतुम्, शुभं ते अस्तु, सत्यं ब्रूहि।" रामस्य वाक्यं श्रुत्वा, धर्मात्मा मुनिः, मुनिसंघमध्ये, तस्य भूमेः सर्वं वृत्तान्तं कथयितुम् आरभत। "ब्रह्मसुतः महातपाः धर्मज्ञः सत्पुरुषैः पूजितः कुशः नाम महर्षिः आसीत्। तस्य महात्मनः, विदर्भकन्यया सह, महाबलः, धर्मनिष्ठः, चत्वारः पुत्राः अभवन्—कुशाम्बः, कुशनाभः, असूर्तरजाः, वसुः; तेजस्विनः, वीर्यवन्तः, क्षत्रधर्मनिष्ठाः। कुशः तान् धर्मिष्ठान् सत्यवादिनः पुत्रान् उवाच—'पुत्राः, धर्मेन राज्यं पालयत; धर्मपालनेन महत् पुण्यं लप्स्यध्वम्।' तस्य वचनं श्रुत्वा, तैः चत्वारैः नरश्रेष्ठैः, स्वस्वनगर्यः स्थापिताः। कुशाम्बः महातेजाः कौशाम्बीं नगर्यं स्थापयामास; कुशनाभः धर्मात्मा महोदयां नगर्यं अकारयत्। असूर्तरजाः राजा धर्मारण्यं नगर्यं अकारयत्; वसुः गिरिव्रजं उत्तमं नगर्यं स्थापयामास। एषा वसुमहात्मनः भूमिः, राम, अत्र; पञ्च गिरयः सर्वतः शोभन्ति। रम्या सुमागधी नदी, मगधेषु प्रसिद्धा, एषां पञ्चानां मुख्यगिरिणां मध्ये मालारूपेण प्रवहति। एषा, राम, वसुमहात्मनः मगधीनदी, दीर्घकालसंचिता, सस्यसमृद्धा, फलवती। कुशनाभः राजर्षिः धर्मात्मा, घृताच्यां, रघुनन्दन, शतं कन्याः अनुपमाः उत्पादितवान्। ताः, यौवनसंपन्नाः, शोभासम्पन्नाः, अलंकृताः, वर्षासु नदीनां शतवत्, विहारभूमौ प्रविशन्। गीतनृत्यवाद्यैः रममाणाः, राघव, भूषणैः अलंकृताः, परमानन्दं अनुभवन्। ताः कन्याः, सर्वाङ्गसुन्दरीः, पृथिव्यां अनुपमाः, विहारभूमौ प्रविशन्, मेघेषु तारा इव। ताः सर्वगुणयौवनसंपन्नाः कन्याः दृष्ट्वा, सर्वभूताधिपः वातदेवः वचनं अब्रवीत्।