रामः स्वजीवितेन, जनैश्च शपथं कृत्वा, तां तारां निषिद्धां कृतवान्—“अलम्; युद्धे तं जित्वा भ्रातरं स्वं प्रत्यागमिष्यामि” इति। ततः तारा, मधुरया वाचा वानरराजं वालिनं परिष्वज्य, शनैः रुदती, तं प्रदक्षिणं कृत्वा यथाविधि शुभानि कर्माणि सम्पाद्य, विजयं कामयन्ती, दुःखेन मनसा स्त्रीभिः सह स्वगृहं प्रविवेश। तस्याः स्त्रीभिः सह स्वगृहं प्रविष्टायाः, वालिः क्रोधेन दग्धः, महान् फणिन इव फुफ्फुसन्, नगरात् निर्गतः। स वालिः तीव्रक्रोधसमाविष्टः, दीर्घं निश्वस्य, सर्वतः शत्रुं द्रष्टुम् इच्छन्, दृष्टिं विचिक्षेप। तदा स महाबलः वालिः सुवर्णाभं, सुविभूषितं, सुवलित्रं, ज्वलन्तमिव वह्निं सुग्रीवं ददर्श। ततः स बलसम्पन्नः वालिः, दृढं सुवलित्रः, भीमविक्रमः, पाणिं उच्चालयन्, युद्धाय सुग्रीवमभिमुखं जगाम। तस्याः क्रुद्धस्य पाणिम् उद्धृत्य, सुग्रीवोऽपि स्वर्णाभरणधृतं वालिनं प्रति, भीमवेगेन अग्रे प्रस्थितः। वालिः क्रोधसंरक्तलोचनः, युद्धविशारदं सुग्रीवं प्रति, वेगेनाभिपतन्, इदं वचनम् अवदत्—“एष मे महापाणिः, दृढमुष्टिः, सुप्रतिष्ठिताङ्गुलिः, बलवद् मुक्तः, तव प्राणान् हरिष्यति।” एवं उक्ते, सुग्रीवोऽपि क्रुद्धः, वालिनं प्रत्युवाच—“अयं पाणिः तव शिरसि पतित्वा, तव प्राणान् हरतु” इति। ततः तेनाभिहतेन वालिना, क्रुद्धेन, शीघ्रं समुत्पत्य, रक्तधारा स्रविताः, पर्वत इव विदारितः। ततः सुग्रीवः किंचिदपि न विचलितः, बलात् सालतरुं समूलं समुत्पाट्य, तेन वालिनः शरीरे प्राहरत्, इन्द्रवज्रेण पर्वत इव। सालप्रहारेण भग्नः, महातलेन पीडितः, वालिः, भारार्णवे नाव इव, विवेश। तौ द्वावपि महाबलवीर्यौ, गरुडसमा वेगेन, भीषणरूपौ, नभसि चन्द्रसूर्याविव बभूवतुः। परस्परवधाय प्रवृत्तौ, दोषान्वेषिणौ, तदा बलसम्पन्नः वालिः स्वशक्त्या वर्धितः। किन्तु सूर्यपुत्रः महावीर्यः सुग्रीवः, वालिना पराजितः, गर्वभङ्गेन, शक्तिहीनः अभवत्। वालिनं प्रति, सुग्रीवः राघवाय क्रोधं दर्शयन्, शाखायुतैः वृक्षैः, पर्वताग्रैः, वज्रसन्निभैः नखैश्च, समरे व्यवर्तत। पाणिभिः, जानुभिः, पादैः, भुजाभिश्च पुनः पुनः, तयोः युद्धं महाभयं, वृत्रेन्द्रयोरिव समभवत्। तौ वानरौ, वनचरौ, रक्तलेपितौ, महाशब्दं घोषयन्तौ, मेघयोरिव प्रजग्मतुः। तदा राघवः सुग्रीवं, वानराधिपतिं, क्षीणबलं, सर्वतः पुनः पुनः निरीक्षमाणं ददर्श। तत्र राघवः, महातेजाः, व्यथितं वानरपतिं दृष्ट्वा, वालिवधकामः, बाणं निरीक्ष्य तस्थौ। स तदा विषधरसमं बाणं धनुषि संधाय, पूर्णायामं कृत्वा, कालचक्रं यथा मृत्युर्निमीलयत्। तस्य धनुषः प्रत्यञ्चौ निर्घोषे, विहङ्गमेश्वराः मृगाश्च, भीताः, युगान्ते मूढा इव पलायन्त। राघवेण मुक्तः, स महाबलः बाणः, मेघगर्जननिःस्वनः, विद्युदिव दीप्तः, वालिनः वक्षसि पतितः। तेन महाबलिनां बाणेन निपातितः, वालिः वानरराजः, महाबलसम्पन्नः, भूमौ शीघ्रं पतितः। पूर्णचन्द्रे पतितं इन्द्रध्वजमिव, तेजोहीनं, अश्वयुजकाले संविह्वलितं, वालिः, गलशोकदग्धः, शनैः दुःखार्तस्वरं मुमोच। पुरुषश्रेष्ठः, युगान्ते यम इव, हिरण्मयसुवर्णाभरणयुक्तं, दीप्तं, रिपुक्षयकरं, परमं बाणं विससर्ज, हर इव मुखात् वह्निसमीरं विसृजन्ति। रक्तधाराभिः सिक्तः, वातचालितशोकसंपुष्पिताशोक इव, वासवसूनुः वालिः, चेतनाहीनः, समरे पतित इन्द्रध्वज इव, भूमौ निपपात। श्रृणु वानराणां महात्मनां वाल्मीकिरामायणे, किष्किन्धाकाण्डे, सप्तदशमं सर्गम्। तदा समरे क्रूरः वालिः, रामबाणाभिहतः, छिन्नवृक्ष इव सहसा निपपात। स द्युतिमान्, दीप्तसुवर्णाभरणयुक्तः, भूमौ पतितः, सर्वाङ्गविस्तीर्णः, मुक्ततेजाः इन्द्रध्वज इव बभूव। स वानरमृगपतिः भूमौ पतितः, तदा जगत् न प्रकाशते स्म, चन्द्रशून्ये व्योम्नि इव। भूमौ पतितोऽपि, तस्य शरीरं न तेजः, न प्राणं, न बलं, न वीर्यं च जहौ। इन्द्रदत्तं हेममाल्यं, मणिविभूषितं, तस्य प्राणवीर्यतेजांसि रक्षितवान्। तेन हेममाल्येन, स वानरवीरः, संध्यामेघ इव, प्रभया सीम्ना च शोभते स्म। तस्य माल्यं, शरीरं, बाणश्च—एते त्रयः भूषणरूपेण, पतितस्यापि, शोभाम् आवहन्। रामधनुषः समुत्सृष्टं तदस्त्रं, वीराणां स्वर्गमार्गदायकं, तं परमं पदं प्रापयामास। स एवमरण्ये पतितः, शान्तार्चिरनल इव, पुण्यक्षये स्वर्गात् पतितो ययातिरिव बभूव। कालान्ते भूमौ पतितं सूर्यं यथा, दुर्धर्षमिन्द्रमिव, दुरासदं उपेन्द्रमिव सः वालिः, भूमौ निपपात।