तदा तारायाः शशिनिभाननायाः सान्त्वयन्त्याः वानरराजः वाली ताम् उपालभ्येदं वचनम् उवाच—"सुन्दरी, किं कारणेनापि शत्रुभूतस्य भ्रातुः मम रिपोः कुपितनिनादं सहिष्ये? वीराणां रणदुर्धर्षाणां निन्दा मृत्योरपि गम्या, भीरु! यः संग्रामकामः सुग्रीवः तस्य गर्जनं न सहिष्ये, न च तस्य दुर्बलग्रीवस्याह्वानं क्षमये। मामनुस्मृत्य राघवे विषादं मा कृथा; धर्मज्ञः सः कृतज्ञश्च, कथं सः पापकर्म कर्तुमर्हति? त्वं स्त्रीभिः सह निवर्तस्व, ममानुगमनं न युक्तम्; स्नेहः भक्तिश्च दर्शिता, पर्याप्तमेतत्। अहं गच्छामि सुग्रीवमभिमुखं; चिन्तां त्यज; मद्गौरवं शमयिष्यामि, न च स जीवितं हाप्स्यति। यद् यद् युध्युमानः कामयेत, तत् तस्य करिष्यामि; द्रुमैः पाणिप्रहारैश्च तं प्रत्यापास्ये। स गर्वितः दुष्टः मम प्रतिरोधं न क्षमिष्यति; सहायधर्मं कृतवत्यसि, स्निग्धत्वं च दर्शितम्। प्राणैः शप्से, जनैः शप्से, त्वं प्रतिषिद्धा; पर्याप्तम्; जित्वा भ्रातरं रणेष्वहम् आगमिष्यामि।" एवमुक्त्वा वालीं तारा सान्त्वपूर्वम् आलिङ्ग्य, मन्दं रुदती प्रदक्षिणं चक्रे। सा तदा शुभानि कृत्वा, विजयमिच्छन्ती, दुःखभारार्ता स्त्रीभिः सह अन्तःपुरं प्रविवेश। तत्र तारा स्वगृहं प्रविश्य, वाली कोपात् नगराद् निष्क्रान्तः, महाहयः फणिन् इव निर्गतः। स कोपसंरक्तः वाली दीर्घमुष्णं निश्वस्य, सर्वतो दिष्ट्वा शत्रुमन्वेषणाय उद्यमं चकार। स तदा वाली सुवर्णवर्णं, भूषणैरलंकृतं, दीप्तं सुग्रीवं ददर्श, स इव वह्निः। स बलसम्पन्नः वाली, दृढमुद्गरितः, युद्धाय सज्जः सुग्रीवमभ्ययात्। तस्यापि सुग्रीवस्य, क्रुद्धस्य, मुद्गरितं पाणिं धारयतः, सुवर्णाभूषितं वालिं प्रति वेगेन प्रस्थितः। स कोपसंरक्तलोचनः वाली, युद्धविशारदं सुग्रीवं प्रति, शीघ्रं धावन्तं वचनमुवाच—"एष मे महापाणिः, संहताङ्गुलिः, सन्धृतः, त्वां प्रहरिष्यति, प्राणान् हरिष्यति च।" इत्युक्ते सुग्रीवः क्रुद्धः प्रत्युवाच—"एष पाणिः तव शिरसि पतित्वा, प्राणान् हरिष्यतु!" तेन ताडितः वाली, क्रुद्धः, शीघ्रं प्रत्यपद्यत, तस्मिन्नेव रक्तधारा स्रुताः, इव पर्वते विदारिते। ततः सुग्रीवः, न विलम्ब्य, महाबलः शालं वृक्षं समूलं निष्कृत्य, तेन वालिनं ताडयामास, इव महाशैलः वज्रेण। शालप्रहारेण भग्नः, गुरुणा प्रहारेण विवर्णः, वाली, इव समुद्रे भारार्त्तनौका, कम्पितः। तौ द्वौ वानरौ, बलपराक्रमसम्पन्नौ, गरुडसमवेगौ, विकृतरूपौ, द्यौरिव चन्द्रसूर्यौ, समागच्छतुः। परस्परविनाशाय प्रवृत्तौ, दोषान्वेषणे स्थितौ, तत्र वाली बलवर्धनं चकार। तं वालीं प्रति सुग्रीवः, सूर्यसुतः, महावीर्यः, तेन पराजितः, गर्वभङ्गं प्राप, बलं च न्यूनं अभवत्। तदा सुग्रीवः वालिं प्रति, रोषं दर्शयन्, राघवाय दर्शयामास; द्रुमशाखाभिः, पर्वताग्रैः, वज्रनखैश्च युध्यन्। पाणिप्रहारैः, जानुप्रहारैः, पादैः, बाहुभिश्च पुनः पुनः, तयोः संग्रामः वृत्रेन्द्रयोरिव समजायत। रक्तलेपितौ, वननिवासिनौ, तौ वानरौ, घोरनिनादं कृत्वा, मेघयोरिव गर्जन्तौ, युद्धं चक्रतुः। तदा राघवः सुग्रीवं, वानराधिपं, क्षीणबलं, सर्वतोऽवलोकयन्तं ददर्श। स महातेजाः रामः, वानरपतिं क्लेशार्तं दृष्ट्वा, बाणं निरीक्ष्य, वालिनो निधनं चकार्षीत्। स तदा विषधर इव बाणं धनुषि सन्धान्य, पूर्णायामं कृत्वा, कालचक्रं वहन् मृत्युरिव बभूव। तस्य धनुषः स्वनेन, विहंगमपतयः, मृगाश्च, त्रस्ताः, युगान्ते सन्निपातमिव समापद्यन्त। राघवेण विसृष्टः स महाबलः बाणः, गर्जन् इव, विद्युत्समदीप्तः, वालिनः उरः प्राहिणोत्। ततः तेन महाबलिना बाणेन ताडितः वानरराजः वाली, महाबलसमन्वितः, शीघ्रं भूमौ पपात। स इन्द्रध्वज इव, पूर्णचन्द्रे पतितः, शोभाहीनः, अश्वयुजसमये विमूढः, वाली, कण्ठं रुद्ध्वा बाष्पेण, शनैः दुःखमूच्य वचनमब्रवीत्। पुरुषश्रेष्ठः रामः, युगान्तमृत्युरिव, उत्तमं सुवर्णरजताभूषितं शरं, शत्रुनाशनं, हर इव मुखात् अग्निसमं धूमं विसृजन्, सन्दधे। रक्तधाराभिः सिक्तः, वातचालितः पुष्पिताशोक इव, वासवसूनुः वाली, चेतनाहीनः, युद्धे पतित इन्द्रध्वज इव भूमौ न्यपतत्। इति श्रीमद्वाल्मीकि रामायणे आदिकाव्ये किष्किन्धाकाण्डे षोडशः सर्गः समाप्तः। अथ सप्तदशः सर्गः।