राघवो युद्धे दुर्जयोऽप्रमेयश्च त्वया सह स्थितः, हे वीर, अहं त्वां किञ्चिद् वक्तुमिच्छामि, न तु तव मनसि किंचिदपकारं कर्तुम् इच्छामि। शृणु, यथोचितं कुरु च; हितार्थं वक्ष्यामि—शीघ्रमेव सुग्रीवं युवराजेनेन यथाविधि अभिषेचय। हे वीर, भ्रातृभिः सह संग्रामं मा कुरु, हे राजन्; रामेण सह मैत्री तव युक्ता इति मन्ये। सुग्रीवेण सह शत्रुत्वं दूरं त्यक्त्वा सख्यं कुरु; अयं तव अनुजः वानरः स्नेहेन पालनीयः। स एष भ्राता, इह वा समीपे वा, सर्वथा तव बान्धवः; पृथिव्यां तस्य तुल्यो बान्धवः अन्यो न दृश्यते। दानमानादिभिः सत्कारैश्च शीघ्रं तं मित्रं कुरु; शत्रुत्वं त्यक्त्वा स एव तव पार्श्वे तिष्ठतु। सुग्रीवः विस्तीर्णग्रीवो महात्मा च, मम मतम्, तव मुख्यं मित्रं; भ्रातृत्वं आश्रित्य त्वया अन्यः पन्था नास्ति। यदि त्वं मम प्रियं कर्तुम् इच्छसि, यदि च मां हितैषिणं मन्यसे, तर्हि स्नेहेन पृष्टो मम वचः कुरु। मम हितवचनानि शृणु, कोपं नानुसर; त्वं समर्थः, हे कोसलराजपुत्र, यस्य तेजः इन्द्रसमं तेन सह संग्रामः न युक्तः। एवं हितं वदन्त्याः तारायाः वानराधिपः वाली तस्याः वचनानि शुश्राव; किन्तु तानि वचनानि तस्य न रोचन्ते स्म, यतः स कालवशात् विनाशकालं समुपागतः। एवं षोडशः सर्गः समाप्तः श्रीमद्वाल्मीकि रामायणे किष्किन्धाकाण्डे। चन्द्रमुख्याः तारायाः एवं वदन्त्याः वाली ताम् उपालभ्य एवं वचनमुवाच—कस्माद् अहं किञ्चिदपि कारणं कृत्वा भ्रातुः शत्रोः कोपपूर्णं निनादं सहनं कुर्याम्, हे सुन्दरि? वीराणां युद्धे दुर्लङ्घ्येषु सामर्थ्ययुक्तेषु अपमानसहनं मृत्योरपि गहनतरं, हे भीरु। अहं युद्धे सुग्रीवस्य निर्बलग्रीवस्य गर्जनं न सहितुम् उत्सहे। मम कृते राघवे विषादं मा कुरु; स धर्मज्ञः कृतज्ञश्च—कथं स पापकर्म कर्तुम् अर्हति? स्त्रीभिः सह प्रतिनिवर्तस्व; मम अनुगमनं किमर्थम्? स्नेहं भक्तिं च त्वया दर्शितम्। अहं गच्छामि सुग्रीवं प्रति; चिन्तां त्यज। तस्य गर्वं निहत्य, जीवितं न नाशयिष्यामि। यद् युद्धे स इच्छति, तत् करिष्यामि; वृक्षैः मुष्टिभिश्च तं प्रहृत्य स युद्धात् पलायिष्यते। स दुष्टः गर्वितः मया न सहिष्यते; त्वं तारा सहाय्यं कृत्वा स्नेहं च दर्शितवती। प्राणैः शपामि, जनैश्च, त्वं निषिद्धा; पर्याप्तम्—युद्धे तं भ्रातरं जित्वा पुनः प्रतिव्रजामि। ततः तारा प्रियं वदन्ती वालिनं परिष्वज्य, मन्दं रुदन्ती प्रदक्षिणं कृत्वा तस्थौ। सा शुभानि कर्माणि कृत्वा, विजयमिच्छन्ती, बुद्धिमती तारा स्त्रीभिः सह स्वगृहं प्रविवेश, दुःखेन मनसा। तस्याः स्वगृहं प्रविष्टायाः वाल्याः सह स्त्रीभिः, वाली क्रोधसंवृद्धः, महान् फणिन इव, नगरात् निर्गतः। वाली तीव्रकोपसम्युक्तः, दीर्घं निश्वस्य, सर्वतः दृष्ट्वा शत्रुं द्रष्टुम् उत्सुकः। सः वाली सुवर्णवर्णं भूषितं काञ्चनमालिनं, वह्निसमप्रभं सुग्रीवं दृष्टवान्। वाली दृढमुष्टिः, बलसम्पन्नः, त्वरितं युद्धाय सुग्रीवस्य समीपम् आगतः। सुग्रीवोऽपि कोपसंरक्तः, सुवर्णाभरणं वालिनं लक्ष्यीकृत्य, मुष्टिं संविधाय, त्वरया अग्रसरेत्। वाली क्रोधात् रक्तलोचनः, युद्धविशारदं सुग्रीवं प्रति शीघ्रं प्रस्थितः, वचनमुवाच—एष मे महती मुष्टिः, सुस्थिताङ्गुलिः, वेगेन मुक्त्वा तव प्राणान् हरिष्यति। इत्युक्त्वा, सुग्रीवः कोपसंयुक्तः वालिनं प्रत्युवाच—एष मुष्टिः तव शिरसि पतित्वा तव प्राणान् हरतु! तयोः परस्परं प्रहृत्य, वाली रोषसंरक्तः, शीघ्रं अग्रसरेत्, तस्मात् रक्तं प्रवव्राज, इव पर्वतः शतघ्नेन आहतः। ततः सुग्रीवः निःशङ्कः, महाबलः, सालं वृक्षं समूलं चोत्पाट्य, वालिनः शरीरे प्राहरत्, यथा गिरिशिखरं वज्रनिपातेन। सालप्रहारेण भग्नः, गुरुभारेण च पीडितः, वाली समुद्रे नाव इव भ्रममाणः अभवत्। तौ द्वौ महाबलवीर्यौ, गरुडसमवेगौ, विकटस्वरूपौ, नभसि चन्द्रसूर्याविव आस्थितौ। परस्परविनाशकाङ्क्षिणौ, दोषान्वेषिणौ, तदा वाली बलवृद्धिम् उपगच्छ। सुग्रीवः सूर्यपुत्रः महावीर्यः, वालिना अभिभूतः, गर्वभङ्गः, बलं ह्रासमुपयात्। वाल्यं प्रति सुग्रीवः राघवं कोपं दर्शयन्, शाखाभिः, पर्वतशिखरैः, वज्रनखैश्च युद्धे तं प्रहरन् ददर्श। मुष्टिभिः, जानुभिः, पादैः, भुजैः च पुनः पुनः, तयोः संग्रामः तीव्रः, वृत्रेन्द्रयोरिव। तौ वानरौ, वनचरौ, रक्तवसना, महाशब्देन परस्परं गर्जन्तौ, मेघयोरिव, समरमकरोताम्।