रामः तदा महाबलः सुभाहोः उरसि अस्त्रं समासृजत्। तेन प्रहारेण सुभाहुः भूमौ पतितः। ततः श्रीमान् राघवः वायव्यास्त्रं गृहीत्वा अवशिष्टान् राक्षसान् विनाशयामास, ये यज्ञविघातकाः आसन्। तेन ऋषयः परमं हृष्टाः अभवन्। सर्वान् यज्ञद्वेषिणः राक्षसान् हत्वा, रघुवंशस्य आनन्दवर्धनः रामः तत्र मुनिभिः देवेन्द्रवत् पूजितः अभवत्। यदा यज्ञः समाप्तः, महर्षिः विश्वामित्रः, दुष्टैः रहितां दिशं दृष्ट्वा, ककुत्स्थं रामं इत्येवम् उवाच— "महाबाहो, मम कार्यं सम्पूर्णम्; त्वया गुरुवचनं साधितम्। महायशः, त्वया एष सिद्धाश्रमः पुण्यः कृतः।" इत्येवम् रामं प्रशस्य, सः महर्षिः सायं सन्ध्यां कर्तुं ताभ्यां राजपुत्राभ्यां सह उपससार। एवं कृतार्थौ रामलक्ष्मणौ तत्रैव तां रजनीं हृष्टचित्तौ सुखेन न्यवसताम्। प्रभाते कृतस्नानौ तौ वीरौ विश्वामित्रं मुनिवरांश्च समुपेत्य प्रणेमताम्। अग्निसमप्रभं तं मुनिं प्रणम्य, मधुरया वाचा तौ धर्मात्मानौ इदं वचनम् ऊचतुः— "भगवन्, वयं तव अनुचरौ समुपस्थितौ। किं करवाव इति आज्ञापय।" तयोः वचनं श्रुत्वा सर्वे मुनयः विश्वामित्रमुख्याः रामं अब्रुवन्—"नरश्रेष्ठ, जनकः मिथिलाधिपः धर्मिष्ठं यज्ञं करिष्यति; तत्र गमिष्यामः। त्वमपि नरव्याघ्र, अस्माभिः सह यास्यसि; तत्र दिव्यम् अद्भुतं धनुः द्रष्टुम् अर्हसि। तत् धनुः पूर्वं देवैः सभायाम् दत्तम्, अप्रमेयबलम्, भीषणम्, यज्ञे परमप्रभम्। न तदेव देवा न गन्धर्वा न असुरा न राक्षसाः न मानवाः तं धनुः सज्जयितुं शक्ताः। तस्य बलं परीक्ष्य काम्यया बहवः महाबलाः राजपुत्राः अपि तं सज्जयितुं न शेकुः। तत् धनुः महात्मनः मिथिलाधिपतेः; तत्र ककुत्स्थ, तं धनुः च तं यज्ञं च अद्भुतं द्रक्ष्यसि। तत् परमं धनुः मिथिलाधिपेन यज्ञफलरूपेण समर्पितम्, सर्वैः देवैः कीर्तितम्। तत् धनुः राजगृहे पूजितम्, सुरभिगन्धैः अगुरु धूपैः च पूज्यते।" एवं उक्त्वा महर्षिः स मुनिसंघैः, ककुत्स्थेन सह, वनवासिनः अभ्यनुज्ञाय गन्तुं समुपक्रमत। सः जगाद—"युष्मान् सर्वान् अभिवाद्य, अहम् सिद्धाश्रमात् उत्तरेण जाह्नव्याः तीरे हिमवन्तं प्रति गमिष्यामि।" इति उक्त्वा, सः तपोधनः कौशिकः उत्तरदिशं प्रस्थितः। तस्य प्रस्थानकाले, वेदविद्भिः शतशः अनुयायिनः तं योजने शतं यावत् अन्वयुः। सिद्धाश्रमवासिनः मृगपक्षिणः अपि तं महात्मानं विश्वामित्रं अनुसस्रुः। अथ सायं सूर्यास्ते, मुनिसंघः पक्षिसंघश्च दीर्घं मार्गं गत्वा प्रतिनिवृत्तः। सूर्यस्यास्तमये, ते स्नात्वा होमं कृत्वा, विश्वामित्रमुख्याः अमेयतेजसः उपविविशुः। रामः अपि सौमित्रिणा सह मुनिपूजनं कृत्वा, प्राज्ञस्य विश्वामित्रस्य पुरतः उपविशत्। तत्र रामः तेजस्वी महाबलः कौशिकं तपस्विनां श्रेष्ठं कुतूहलयुक्तः पप्रच्छ—"भगवन्, एषा का भूमिः, विपुलवनरम्या? इच्छामि श्रोतुम्, भवता सत्येन सर्वं निगदितव्यं।" रामस्य वचः श्रुत्वा, धर्मात्मा मुनिः मुनिसंघमध्ये तस्य भूमेः इतिहासं कथयितुं आरब्धवान्। "अभूत् कश्चित् महातपाः कुशो नाम, ब्रह्मसम्भवः, धर्मज्ञः, सत्पुरुषैः पूजितः। स महात्मा, विदर्भकन्यायाम्, चतुर्नामानः धर्मिष्ठान् पुत्रान् उत्पादितवान्। कुशाम्बः, कुशनाभः, असूर्तरजाः, वसु इति तेषां नामानि, तेजस्विनः, वीर्यवन्तः, क्षत्रधर्मनिष्ठाः। कुशः तान् धर्मात्मनः सत्यवादिनः पुत्रान् उवाच—'पुत्राः, धर्मेण पालनं कुरुत; धर्मपालनेन महत् पुण्यं प्राप्स्यथ।' पितुः वचः श्रुत्वा, ते चत्वारः नरश्रेष्ठाः स्वस्वनगर्यः स्थापयामासुः। कुशाम्बः कौशाम्बीं नगरीं निर्मितवान्; कुशनाभः महोदयां नगरीं स्थापितवान्। असूर्तरजाः धर्मारण्यं नगरीं चकार; वसु गिरिव्रजं श्रेष्ठं नगरं निर्मितवान्। एषा वसोरियं भूमिः, राम, पंच चेमे गिरयः श्रेष्ठाः सर्वतः शोभन्ते। रम्या सुमागधी नदी, मागधेषु विश्रुता, एतेषां पञ्चानां गिरिणां मध्ये मालारूपेण वहति। एषा राम, वसोर् महात्मनः मागधी नदी, दीर्घकालं सस्यशालिनी, फलवती च। कुशनाभः राजर्षिः धर्मात्मा, घृताचीं दिव्यां कन्यां पत्नीं कृत्वा, शतं कन्याः अनुपमाः उत्पादितवान्।