यदा तेन विजितः विशेषेण च पीडितः, तस्य पुनरागमनं तव सम्मुखं कर्तुं मे संशयं जनयति। तस्य गर्जनं, धैर्यं च, उत्साहः च, विक्लवता च, निःसंदेहं किञ्चिदर्थम् उपदिशन्ति। अहं न मन्ये सुग्रीवः अकेनागतः; तस्य गर्जनस्य कारणं निश्चलसहायः अस्ति, येन सः अबला गर्जति। स्वभावतः वानरः कौशलवान् बुद्धिमान् च; सुग्रीवः तस्य मित्रता न करिष्यति यस्य बलं न परीक्ष्यते। अङ्गदः युवा राजकुमारः वनान्तं प्रविष्टः, यः गूढं समाचारं गृहीत्वा गुप्तचरैः निवेदितम्। अयोध्याधिपतेः द्वौ पुत्रौ – रामः लक्ष्मणः च – इक्ष्वाकुवंशसम्भूतौ, वीरौ युद्धे दुर्जयौ च। तौ तत्रागतौ, सुलभौ न, सुग्रीवस्य प्रियकामनायाः सिद्ध्यर्थम्; सुग्रीवः तव भ्रातुः युद्धकार्ये प्रसिद्धमित्रः। रामः शत्रुसैन्यविनाशकः, कल्पान्ताग्निवत् उदितः, धर्मिष्ठानां वटवृक्षः, शरणं दुःखितानां च परमाश्रयः। सः शरणं दुःखितानां, कीर्तेः एकमेव पात्रम्; ज्ञानविज्ञानसम्पन्नः, पितुः आज्ञापालननिष्ठः। यथा पर्वतानां खनिजानां प्रभुः, तथा सः गुणानां महान् स्रोतः; अतः तेन महात्मना तव विरोधः न उचितः। रामेण युद्धे दुर्जयेन, अपरिमेयबलसम्पन्नेन, वीर, अहं तव हिताय वचनं वदामि – तव अप्रियं न। शृणु तद् यथार्हं कुरु; अहं तव हितं वदामि – शीघ्रं यथायोग्यं सुग्रीवं युवराजं कुरु। वीर, तव अनुजेन सह युद्धं मा कुरु; रामस्य मैत्री तव योग्यं मन्ये। सुग्रीवेन सह शान्तिं कुरु, द्वेषं दूरं त्यज; तव अनुजः वानरः तव लालयितव्यः। सः अत्र वा समीपे वा, सर्वथा तव बान्धवः; अहं पृथिव्यां अन्यं तव तुल्यं बान्धवं न पश्यामि। दानैः, सम्मानैः, सत्कारैः च, तं मित्रं कुरु; वैरं त्यज, सः तव पार्श्वे स्थातुं अर्हति। सुग्रीवः विशालग्रीवः, महात्मा च, मम मतं तव प्रमुखमित्रः; भ्रातृभावे आश्रित्य अन्यः मार्गः नास्ति। यदि मम प्रियं कर्तुम् इच्छसि, यदि मम हितं मन्यसे, स्नेहात् पृष्टः, मम उपदेशं कुरु। मम हितवचनं शृणु, अनुगृह्य; क्रोधं नानुसर; वीर, कोसलराजपुत्र, तव सामर्थ्यं अस्ति, इन्द्रप्रभायाः तुल्येन सह विवादः न भवेत्। तदा तारा, केवलं हितं भाषमाणा, वलिनं हितवाक्यैः संबोधितवती; किंतु तस्य वचनं वलिनः न रोचते, यः कालवशात् विनाशसमये स्थितः। इति श्रीमद्वाल्मीकि-रामायणे किष्किन्धाकाण्डे षोडशः सर्गः समाप्तः। तारा, मुखचन्द्रिका, एवं भाषमाणा, वलिना तिरस्कृतवती, तेन वचनं प्रोक्तम्— "कस्य हेतोः, सुग्रीवस्य, शत्रोः, क्रुद्धस्य गर्जनं मया सहनं कर्तव्यम्, सुन्दरमुखि? वीराणां युद्धे दुर्जयानां, तिरस्कारः मृत्योः अपि अधिकं कटुत्वं जनयति, भीरु। युद्धे सुग्रीवस्य, युद्धकामस्य, गर्जनं न सहनं शक्नोमि; तस्य दुर्बलग्रीवस्य। राघवस्य विषये मम विषादं मा कुरु; सः धर्मज्ञः, कृतज्ञः च— किमर्थं सः अधर्मं करिष्यति? त्वं स्त्रीभिः सह निवर्तस्व; किमर्थं मां अनुगच्छसि? त्वं मित्रता, भक्तिः च दर्शिता। अहं गच्छामि सुग्रीवं युद्धाय; चिन्ता त्यज। अहं तस्य गर्वं शमयिष्यामि, न जीवितं हरे। यद् इच्छति सः युद्धे स्थितः, तद् करिष्यामि; द्रुमैः, मुष्टिभिः च प्रहारैः, सः पलायिष्यति। सः दुष्टः, गर्वितः, मम प्रतिरोधं न करिष्यति; तारा, त्वं सहाय्यं कृतवती, स्नेहं च दर्शितवती। मम प्राणैः, जनैः च, शपथं; पर्याप्तं—युद्धे जित्वा, तं भ्रातरं पुनः आगमिष्यामि।" ततः तारा, सौम्यवाक्या, वलिनं आलिङ्ग्य, शोकात् सानुनादं रुदन्ती, दक्षिणं प्रदक्षिणं कृत्वा। ततः, शुभकर्म समाप्य, तारा बुद्धिमती, विजयाय, स्त्रीभिः सह अन्तरालयं प्रविष्टा, शोकसंतप्तहृदा। यदा तारा स्वगृहं स्त्रीभिः सह प्रविष्टा, वलिः क्रुद्धः नगरात् निर्गतः, महाहिहिस्समानः। वलिः, तीव्रक्रोधसम्पन्नः, दीर्घं निःश्वासं कृत्वा, सर्वत्र दृष्टिं चिक्षिप, शत्रुं द्रष्टुम् उत्सुकः। तदा वलिः, सुवर्णवर्णं, सुविभूषितं, कृतवस्त्रं, ज्वलन्तं अग्निवत् सुग्रीवं ददर्श। वलिः, दृढवस्त्रधारणः, बलसम्पन्नः, मुष्टिं उद्धृत्य, तत्कालं सुग्रीवं युद्धाय अभ्यगच्छत्। मुष्टिं बद्ध्वा, अधिकं क्रुद्धः, सुग्रीवः अपि सुवर्णभूषितं वलिं लक्ष्यीकृत्य, युद्धाय अग्रसरः। वलिः, क्रोधात् रक्तलोचनः, युद्धकुशलं सुग्रीवं, शीघ्रं अभ्यागतं, वाक्यं अब्रवीत्— "एषः मम महान् मुष्टिः, सुप्रबद्धः, सुप्रस्थिताङ्गुलिः, वेगेन विमुक्तः तव प्राणान् हरिष्यति।