पूर्वं क्रोधाभिभूतः स वालिः त्वां युद्धाय प्रत्याह्वयत्। तदा त्वया निर्जितः स सर्वतः प्रहारितः दिशः पलायितः। इदानीं त्वया निर्जितः विशेषतः पीडितः च, स पुनः आगत्य त्वां युद्धाय प्रत्याह्वयति—एतत् मम मनसि सन्देहं जनयति। यः गर्जनं कृत्वा गर्वं धैर्यं च दर्शयति, तस्य विक्षिप्तः शब्दः अपि कारणेना रहितः नास्ति। मम न अभिप्रायः अस्ति यत् सुग्रीवः एकाकी अत्र आगतः। कस्यचित् दृढस्य मित्रस्य आश्रयणं कृत्वा स गर्जति। स्वभावतः वानरः कौशलयुक्तः बुद्धिमान् च। सुग्रीवः तस्य बलं न परीक्ष्य, तेन सह मैत्रीं न कुर्यात्। अङ्गदः युवा राजकुमारः वनान्तं प्रविष्टः, तस्य ज्ञातं गूढं वार्तां गुप्तचरैः निवेदितम्। अयोध्याधिपतेः पुत्रौ श्रीरामः लक्ष्मणः च, इक्ष्वाकुवंशसम्भूतौ, युद्धे अप्रतिहतौ वीरौ। ते तत्र आगतौ, सुग्रीवस्य प्रियकामनां पूर्णयितुम्, युद्धकार्ये तव भ्रातुः मित्रः प्रसिद्धः। रामः शत्रुनाशकः, यथा युगान्ते अग्निः, साधूनां आश्रयवृक्षः, दुःखितानां परमं शरणम्। स दुःखितानां शरणं, कीर्तेः एकमात्रं पात्रम्, ज्ञानविज्ञानसम्पन्नः, पितृआज्ञापालननिष्ठः। यथा गिरिश्रेष्ठः रत्नानां, तथा स गुणानां महान् स्रोतः। अतः तव तेन महात्मना सह विरोधः न उचितः। रामः अप्रतिहतः, युद्धे अगम्यः, तेन सह, हे वीर, अहं किंचित् वदामि, त्वां न दुःखयितुम् इच्छामि। शृणु, यथायोग्यं आचर। यद् हितम्, तत् वदामि—शीघ्रं यथार्हं सुग्रीवम् युवराजं कुरु। हे वीर, भ्रातृविरोधं मा कुरु; रामसख्यं तव योग्यं इति मम अभिप्रायः। सुग्रीवेण शमं कुरु, द्वेषं दूरं त्यज; तव अनुजः वानरः तव स्नेह्यः अस्ति। स यत्र वा, समीपे वा, सर्वथा तव बान्धवः; पृथिव्यां तस्मात् अन्यः समः न दृश्यते। दानैः, सम्मानैः, आतिथ्येन च, तं मित्रं कुरु; द्वेषं त्यज, स तव पार्श्वे स्थातुम् अर्हति। सुग्रीवः विस्तीर्णग्रीवः महात्मा, तव मुख्यं मित्रं मम अभिप्रायेन। भ्रातृसंबन्धस्य आधारम् आश्रित्य, अत्र अन्यः मार्गः नास्ति। यदि त्वं मम प्रियं कर्तुम् इच्छसि, यदि मम शुभेच्छां मन्यसे, स्नेहात् पृष्टः मम उपदेशं कुरु। कृपया, मम हितवचनानि शृणु; क्रोधं न अनुसर। त्वं समर्थः, हे कोसलराजपुत्र, तस्य इन्द्रप्रभस्य सह विरोधः न भवेत्। ततः तारा, हितं वदन्ती, वालिं हितवाक्यैः सम्बोधितवती; तानि वाक्यानि तस्य न अभ्यनन्दन्त, यतः दैवेनाभिभूतः तस्य विनाशकालः आसीत्। शृणु, षोडशसर्गः आरभ्यते। इति श्रीमद्वाल्मीकि रामायणे किष्किन्धाकाण्डे षोडशसर्गः समाप्तः। तारा, यस्याः मुखं शशिसदृशं दीप्तम्, एवं वदन्त्याः वालिः ताम् तिरस्कृत्य इदं वचनम् उवाच। कस्य हेतोः अहं भ्रातुः शत्रोः क्रुद्धं गर्जनं सहनं कुर्याम्, हे सुन्दरी? वीराणां युद्धे अप्रतिहतानां, तिरस्कारस्य सहनं मृत्युः अपि तात्पर्येण दुःखतरम्, हे भीरु। युद्धे सुग्रीवस्य युद्धकामस्य गर्जनं अहं न सहनं शक्नोमि; तस्य दुर्बलग्रीवस्य गर्जनम् अपि। राघवस्य विषये मा शोकं कुरु; स धर्मज्ञः कृतज्ञः च—कथं स दुष्कृत्यम् करिष्यति? स्त्रीभिः सह प्रत्यागच्छ; किम् अधिकं मां अनुगच्छसि? त्वया मैत्री भक्तिः च प्रदर्शिता। अहं गच्छामि, सुग्रीवं समागम्य, चिन्ता त्यज; अहं तस्य गर्वं संयोजयिष्यामि, न स प्राणान् हापयिष्यति। यद् स युद्धे इच्छति, तत् अहं करिष्यामि; दारुणैः द्रुमैः मुष्टिप्रहारैः च तं निर्जित्य स पलायिष्यति। स दुष्टः गर्वितः मया न स्थातुं शक्नोति; तारा, त्वं सहाय्ये कृत्यं कृतवती, स्नेहं च दर्शितवती। मम जीवितेन, जनैः च शपथं कृत्वा, त्वं निषिद्धा; पर्याप्तम्—युद्धे तं निर्जित्य, भ्रातरं अहं प्रत्यागमिष्यामि। ततः तारा, स्नेहवाक्यं वदन्ती, वालिं आलिङ्ग्य, शोकपूर्णा, दक्षिणं प्रदक्षिणं कृत्वा। शुभकर्माणि कृत्वा, तारा बुद्धिमती, विजयम् इच्छन्ती, स्त्रीभिः सह अन्तःपुरं प्रविष्टा, दुःखेन मनः विवर्णा। तारा स्वं भवनं प्रविष्टा, वालिः क्रुद्धः, नागः इव स्फुरणं कृत्वा, नगराद् निर्गतः। वालिः तीव्रक्रोधेन पूर्णः, दीर्घं श्वसन्, सर्वतः शत्रुं द्रष्टुम् इच्छन्, दृष्टिं च प्रसारितवान्। ततः वालिः सुग्रीवं ददर्श—काञ्चनवर्णं, सुशोभितं, सन्नद्धं, अग्निवत् दीप्तिमन्तम्। वालिः सन्नद्धः, बलसम्पन्नः, मुष्टिं उत्तोल्य, सुग्रीवं युद्धाय तत्क्षणं समीपम् आगतः। सुग्रीवः अपि, मुष्टिं उत्तोल्य, वालिं सुवर्णमालिनं लक्ष्यीकृत्य, क्रोधात् अग्रे गतः। वालिः क्रोधेन रक्तलोचनः, युद्धकुशलं सुग्रीवं, शीघ्रं आगच्छन्तं, इदं वचनं उवाच।