यदा स वानरराजः वालिः सर्वाणि भूतानि कम्पयन्तं तं भीमस्वनं श्रुत्वा, तस्य गर्वः सहसा नश्यामास, कोपश्च महाञ्जज्ञे। तदा स वालिः क्रोधग्रस्ततनुः, सुवर्णवर्ण इव सन्न, सहसा मलिन इव सूर्यः कलुषितः सञ्जातः। क्रोधाग्निसमदीप्तलोचनः, दन्तपाणियुतो वालिः, विकसितपद्मयुतह्रद इव शोभमानः, क्रोधात् स्फुलिङ्गानिव सृजन् दृशाभ्यां विरराज। तस्य सहनं न शक्यं तं शब्दं श्रुत्वा, स वानरः वेगेन भूमिं पदैः प्रहारयन्निव विदारयन् निर्जगाम। तदा तं वालिं तारा पतिव्रता, स्नेहसमन्विता, सखीव समालिङ्ग्य, कम्पमानाङ्गी, भयविह्वला, स्वस्य हितायेदमुवाच— "वीर, अयं कोपो यः उदन्वदुत्थिततरङ्ग इव जातः, तं संयच्छ; प्रातःकाले शय्यां त्यक्त्वा, नूतनमालां यथा परित्यजसि तथा क्रोधमपि परित्यज। प्रातर्युद्धं करिष्यसि तेन, न च ते शत्रुसंख्या न च दुर्बलता विद्यते, वीर। त्वया सहसा प्रस्थितस्य मे न रोचते; शृणु, यतो निवार्यसे, तत् कारणं वक्ष्यामि। पूर्वं स कुपितः त्वां युद्धाय आह्वयत्; त्वया निर्जित्य, स सर्वतः विद्रुतः, ताड्यमानः। अद्य तु त्वया निर्जितः विशेषेण च पीडितः सन्, पुनः त्वामाह्वयन् आगतः, तत्र मे संशयः। यः गर्वः धैर्यं च तस्य गर्जनस्य शब्दे दृश्यते, तत्र किञ्चित् कारणं निस्संदिग्धं वर्तते। नैव मे मन्ये सुग्रीवः एकः आगतः; कस्यचित् दृढस्यानुग्रहेण स गर्जति। स्वभावतः वानरः निपुणः बुद्धिमांश्च; न स सुग्रीवः तस्य वीर्यं अयुक्त्य परीक्ष्य सख्यं कुर्यात्। अङ्गदः च कुमारः वनान्तं गतः; यत् तेन ज्ञातं, तत् गुप्तिपुरुषैः निवेदितम्। अयोध्याधिपतेः पुत्रौ, श्रीरामलक्ष्मणौ, इक्ष्वाकुवंशसम्भूतौ, रणधीरौ, दुर्जयौ, तत्र आगतौ। तौ सुग्रीवस्य कामसिद्धये, दुर्गमस्थानं प्राप्तौ; स च तव भ्रातुः युद्धकार्यार्थे मित्ररूपेण विश्रुतः। रामो रिपुसैन्यविनाशकः, युगान्ताग्निरिव प्रकटितः, साधूनां छायावृक्षः, क्लिष्टानां परमाश्रयः। स दुःखितानां शरण्यः, कीर्तेः एकैकनिधिः, ज्ञानविज्ञानसम्पन्नः, पितुः आज्ञापालनरतः। यथा पर्वतराजो रत्नानां, तथैव स गुणानां निकेतनम्; तस्मात् तेन महात्मना सह ते वैरं न युक्तम्। रामेण सह, दुर्जयेन, अमेयवीर्येण, अहं त्वां किंचित् वक्ष्यामि, न तव अप्रियमिच्छन्ती। शृणु, यथाश्रेयः कुरुष्व; शीघ्रं यथान्यायं सुग्रीवं युवराजं कुरु। न त्वं वीर, भ्रातृव्येन सह वैरं कुरु; रामसख्यं तव युक्तमिति मे मतिः। सुग्रीवेण सह सन्धिं कुरु, वैरं विहाय; एष ते भ्राता वानरः स्नेहनीयः। यत्र वा स्यादिह वा समीपे, सर्वथा स ते बान्धवः; अन्यो हि न बान्धवः पृथिव्यामस्ति। दानेन, मान्यतया, सत्कारसम्पन्नेन, तत्क्षणमेव मित्रं कुरु; वैरं त्यज, स च तव पार्श्वे स्थातु। सुग्रीवः, विशालग्रीवः, महात्मा, तव मुख्यं मित्रं मम मन्ये; भ्रातृभावाश्रयेण, अन्यः मार्गो नास्ति। यदि मम प्रियं कर्तुमिच्छसि, यदि च मां हितकामां मन्यसे, स्नेहात् पृष्टं वचनं कुरु। मम हितं वचनं शृणु, क्रोधं नानुसर; त्वं समर्थः, कोसलराजपुत्र, इन्द्रतेजसमन्वितेन सह वैरं न युक्तम्।" एवं तारा हितं वदन्ती, वालिं शुभैः वाक्यैः उपगृह्णन्ती, तस्य तानि वाक्यानि न प्रियाणि अभवन्; यतः स कालवशेन विनाशसमये स्थितः। एवं कीष्किन्धाकाण्डे षोडशः सर्गः समाप्तः। ततः तारा, चन्द्रमुखी, एवं वदन्ती, वालिना कुपितेन प्रत्यूहिता, स वानरराजः प्रत्युवाच— "कस्य हेतोः, सुन्दरि, भ्रातुः शत्रोः च भीमस्वनं सहनं मया कर्तव्यम्? वीराणां हि रणदुर्जयस्य, अवमानसहना मृत्योरपि गभीरतरः। न अहं शक्नोमि युद्धे सुग्रीवस्य आह्वानं, न च तस्य गर्जनं सहनम्। त्वं राघवस्य विषये मा शुचः; धर्मज्ञः स कृतज्ञश्च, कथं स पापकर्म कुर्यात्? त्वं स्त्रीभिः सह निवर्तस्व; किमर्थं मां अनुगच्छसि? स्नेहं भक्तिं च दर्शितवती त्वम्। अहं गत्वा सुग्रीवमभिमुखः करिष्यामि; त्वं चिन्तां त्यज। अहं तस्य गर्वं निहत्य, प्राणान् न हरिष्यामि। यद् यत् स युद्धाय इच्छति, तत् करिष्यामि; द्रुमैः पाणिप्रहारैः च ताडितः, स निवर्तिष्यते। स दुष्टः, गर्वसम्पन्नः, मां न स्थितुमर्हति; त्वं तारा सहायधर्मं कृतवती, स्नेहं च दर्शितवती। प्राणैः शपामि, जनैः च, त्वं निवारिता; पर्याप्तम्—युद्धे तं जित्वा, भ्रातुः समीपं प्रतिपत्स्यामि।" एवं वालिना तारा च हितं हितं च समालोच्य, तस्य युद्धाय प्रस्थितिः अभवत्।