ततः राघुवंशसम्भूतः रामः, लक्ष्मणं प्रति स्वकौशलं दर्शयितुमिव, महदग्नेयास्त्रं समादाय तं सुबाहोः वक्षसि सन्ददौ। तेन आहतः सुबाहुः भूमौ पतितः। ततः रामः वायव्यास्त्रं गृहीत्वा शेषान् राक्षसान् विनाशयामास, तेन सर्वे मुनयः प्रमोदिताः। यज्ञविघ्नकरान् राक्षसान् हत्वा, रघुवंशवर्धनः तत्र मुनिभिः पूजितः, यथा विजयी इन्द्रः पूजितः। यदा यज्ञः समाप्तः, तदा महर्षिः विश्वामित्रः, दुष्टैरपगतम् दिशः दृष्ट्वा, काकुत्स्थं सम्बोध्य उवाच— "महाबाहो, मम कार्यं सिद्धम्; गुरुवचनं कृतम्। वीरश्रेष्ठ, त्वया सिद्धाश्रमः पुण्यः कृतः।" इति रामं स्तुत्वा, सायं संध्याकर्मणि ताभ्यां राजपुत्राभ्यां सह प्रवृत्तः। एवं महर्षेण उक्त्वा, रात्र्याः समाप्तौ, रामः लक्ष्मणश्च तत्र प्रमोदितौ, हृदयेन हृष्टौ, रात्रिं यायाम। प्रातः कृतस्नानौ, विश्वामित्रं मुनिसंघं च समभ्यागतौ। तौ अग्निवर्णं मुनिश्रेष्ठं प्रणम्य, मधुरं वचनं सुसंस्कारितं प्रोचतुः— "मुनिशार्दूल, वयं तव सेवकौ। आदेशं कुरु, किं कार्यं?" इति। तयोः वचनं श्रुत्वा, विश्वामित्रमुख्याः सर्वे मुनयः रामं सम्बोध्य ऊचुः— "नरश्रेष्ठ, जनकः मिथिलाधिपः धर्मयज्ञं करिष्यति। तत्र गच्छामः। नरशार्दूल, त्वं अपि सह गच्छ; तत्र दिव्यं धनुः द्रष्टुं योग्यः।" "तत् धनुः, नरश्रेष्ठ, पूर्वं देवैः सभायाम् दत्तम्, अतिबलम्, घोरम्, यज्ञे प्राभाति। न देवाः, न गन्धर्वाः, न असुराः, न राक्षसाः, न मनुष्याः, तस्य धनुषः प्रत्यं बन्धitum शक्नुवन्ति। बलं परीक्षितुं राजपुत्राः प्रयत्नं कृतवन्तः, किन्तु न सफलाः। तद् धनुः, नरश्रेष्ठ, मिथिलाधिपतेः महात्मनः; काकुत्स्थ, तत्र धनुः यज्ञं च अद्भुतं द्रक्ष्यसि।" "सर्वदेवैः स्तुतः मिथिलेश्वरः, यज्ञफलरूपं तद् धनुः याचितवान्। राघव, तद् धनुः राजगृहस्थः, विविधगन्धैः, अगुरुधूपैः पूजितः।" इत्येवम् उक्त्वा, विश्वामित्रः मुनिसंघं, काकुत्स्थं च, वनवासिनः अभ्यनुज्ञाय, प्रस्थानाय सज्जः। "युष्मान् वन्दे; सिद्धाश्रमात् उत्तरेण जाह्नवीतीरं, हिमालयशिलान् गच्छामि।" इति। ततः कौशिकः तपस्वी उत्तरदिशं प्रस्थितः। महर्षेः प्रस्थानसमये, वेदपरायणः शतशकटनियुक्तः अनुयायिन् जनसमूहः तं अन्वगच्छत्। सिद्धाश्रमवासिनः मृगपक्षिसंघः महात्मानं विश्वामित्रं तपस्विनं अन्वगच्छन्। दीर्घं मार्गं गत्वा, मुनिसंघः पक्षिसंघः च सूर्यास्तसमये प्रत्यागतः। सूर्यास्ते स्नात्वा, अग्निहोत्रं कृत्वा, विश्वामित्रमुख्याः अपरिमिततेजसः उपविशत्। रामः सौमित्रिसहितः, मुनीन् सम्यक् पूज्य, विश्वामित्रस्य पुरतः उपविशत्। तदा रामः, दीप्ततेजाः, महाबलः, विश्वामित्रं तपस्विशार्दूलं जिज्ञासया पृष्टवान्— "भगवन्, किम् एषा भूमिः, विपुलवनसमृद्धा? श्रोतुमिच्छामि; भद्रमस्तु; तत्त्वेन कथय।" इति। रामस्य वचनेन प्रेरितः, धर्मात्मा विश्वामित्रः, मुनिसंघमध्ये, तस्य भूमेः सर्वं इतिहासं कथयामास। "ब्रह्मसम्भूतः कुशः नाम महातपाः, धर्मज्ञः, सत्पुरुषैः पूजितः। तस्य वीर्यवन्त्या विदर्भकन्यया चत्वारः पुत्राः अभवन्। कुशाम्बः, कुशनाभः, असूर्तरजाः, वसु—तेजस्विनः, ऊर्जस्विनः, क्षत्रधर्मनिष्ठाः। कुशः पुत्रान् धर्मिष्ठान् सत्यम् उक्तवान्— 'पुत्राः, धर्मे स्थित्वा, उत्तमं पुण्यं प्राप्स्यथ।' कुशस्य वचनं श्रुत्वा, तैः राजपुत्रैः स्वस्वनगर्यः स्थापिताः।" "कुशाम्बः कौशाम्बीं, कुशनाभः महोदयां, असूर्तरजाः धर्मारण्यं, वसु गिरिव्रजं स्थापयामास। राम, एषा वसोरस्मिन भूमिः; पञ्च गिरयः प्रभासन्ति। सुमागधी नदी, मगधेषु प्रसिद्धा, पञ्चानां गिरिणां मध्ये हारमिव शोभते। एषा वसोरमहतः मागधी नदी, कृषिसम्पन्ना, फलवती।" एवं विश्वामित्रः, रामं प्रति, तस्य भूमेः इतिहासं विस्तरेण कथयामास।