तदा वालिः, भ्रातुः सहनाशीलो न सन्, महात्मनः सुग्रीवस्य भीमं निनादं राजमहत्यां अन्तः स्थितः श्रुतवान्। तस्य निनादस्य सर्वभूतानि कम्पयतः श्रवणेन तस्य गौरवमदः सहसा विनष्टः, महाक्रोधश्च समुत्पन्नः। क्रोधेन गृहीतशरीरः स वालिः, सुवर्णसदृशः प्रभया, सहसा मलिनः अभवत्, यथा रवेः कल्मषदोषः स्यात्। तदा कोपाग्निसमदीप्तनेत्रः वालिः, दन्तैः हस्तैश्च सहितः, विकसितपद्मयुतसरोवर इव विभ्राजमानः आसीत्। असह्यं तं शब्दं श्रुत्वा, वालिः वेगपूर्वकं भूमिं पदैः ताडयन्, इव भूमिं विदारयन्, बहिर्निष्क्रान्तः। तस्मिन्नेव क्षणे तारा, प्रीत्या स्नेहेन च तं परिष्वज्य, कम्पमानाङ्गी, स्नेहपूर्णया वाचा तस्य हितकाम्या वाक्यमुवाच— "वीर, उद्भूतः क्रोधः नदीवेग इव, तं संयम्य, प्रभाते उत्तिष्ठ, यथावासितमाल्यं त्यजसि तथा क्रोधं त्यज। त्वं प्रभाते तेन सह युद्धं करिष्यसि; न ते शत्रुसमूहः, न च किञ्चिद्बलहीनता विद्यते, महाबल। त्वया सह त्वरितमभ्युपगमनं न मे रोचते; शृणु, यतोऽहं त्वां निवारयामि, तस्य हेतुम् वक्ष्यामि। पूर्वं कोपेनाभिभूतः स त्वां युद्धाय आह्वयत्; त्वया निर्जितः स सर्वतः प्रधावन् तव प्रहारैः पीडितः पलायितः। त्वया तु पराजितः विशेषेण च पीडितः सः, इदानीं पुनः त्वामाह्वयन् इहागतः इति मे सन्देहः जायते। यस्य सः गर्जति, तस्य गर्वः धैर्यं च, तस्य निनादे च विकारः, तस्य कारणं निःसंशयं महदस्ति। नैव सुग्रीवः एकाकी अत्र आगतः इति मे निश्चयः; नूनं केनचिद् दृढसख्येन समाश्रित्य सः गर्जति। स्वभावतः कपिः कौशलसम्पन्नः बुद्धिमांश्च; सुग्रीवः न कस्यचित् अपरिक्षितबलस्य सख्यं वाञ्छयेत्। अयम् अङ्गदः कुमारः वनान्तं गतः; यत् ज्ञातम्, तत् गुप्तचरैः निवेदितम्। अत्र अयोध्याधिपतेः पुत्रौ, कीर्तिमन्तौ रामलक्ष्मणौ, इक्ष्वाकुवंशसम्भूतौ, युद्धे दुरासदा वीरौ आगतौ। तौ सुग्रीवस्य प्रियकार्यार्थं दुर्गमावपि अत्र प्राप्तौ; स च सुग्रीवः तव भ्रातुः युद्धकार्ये सहायः कीर्तिमान्। रामः रिपुसैन्यविनाशकः, युगान्ताग्निरिव, धर्मात्मा, शरण्यः साधूनां, क्लिष्टानां परमाश्रयः। स दुःखार्तानां शरणः, कीर्तेः एकैकपात्रं, ज्ञानविज्ञानसम्पन्नः, पितुः आज्ञापालनपरायणः। यथा पर्वतराजः रत्नानां आश्रयः, तथैव सः गुणानां महाकोषः; अतः तेन महात्मना सह वैरं न उचितम्। युद्धे दुरासदः अप्रमेयबलश्च स रामः; त्वां न विवक्षामि दुःखदं, किंचित् वक्ष्यामि। शृणु, हितमुक्त्वा कुरु; शीघ्रं यथाविधि च सुग्रीवम् युवराजे स्थापय। न, वीर, अनुजेन सह स्पर्धां कुरु; रामसख्यं तव युक्तमिति मे मतिः। सुग्रीवेण सह शमं कुरु, वैरं दूरं त्यज; अनुजोऽयं कपिः तव रक्षितव्यः। स चात्र वा समीपे वा सर्वथा स्वजन एव; अन्यो न तव सगोत्रजः मम दृष्ट्या पृथिव्यां विद्यते। दानमानातिथ्यैः तं शीघ्रं सखायं कुरु; वैरं परित्यज्य सः तव पार्श्वे स्थातुं अर्हति। सुग्रीवः विस्तीर्णग्रीवः महात्मा च, तव मुख्यः सखा इति मम निश्चितम्; भ्रातृभावसमाश्रयः अन्यः मार्गः नास्ति। यदि मे प्रियतमा कार्यं इच्छसि, यदि च मां हितकामां मन्यसे, तर्हि स्नेहात् उपदिष्टं वचः कुरु। प्रियं मम वाक्यं शृणु; क्रोधं न केवलं अनुवर्तस्व; त्वं समर्थः, कोसलराजपुत्र, इन्द्रतेजसः समेन न स्पर्धा भवेत्। एवं हितमुक्त्वा तारा, हितमात्रं भाषमाणा, वालिनं सान्त्वयन्ती वाक्यमुवाच; परन्तु तस्य वचनं तस्य न रोचते, यतः कालवशात् सः विनाशसमये स्थितः। एवं षोडशः सर्गः श्रूयताम्। इति श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये किष्किन्धाकाण्डे षोडशः सर्गः। तस्याः शशिनिभमुख्याः तारायाः एवमुक्तायाः वालिः प्रत्युवाच, ताम् उपालभ्य इदं वचनम् उवाच— "कस्माद् अहं, किंचित् हेतोः, भ्रातुः शत्रोः क्रुद्धनिनादं सहिष्ये, सुकेशिनि? वीराणां युद्धे दुरासदानां, अवमननं मरणादपि गहनतरं, भीरु। अहं न समर्थः युद्धे सुग्रीवस्य युद्धकामस्य आह्वानं सहिष्णुं, न च तस्य क्लीबग्रीवस्य निनादं। राघवेण मम विषये शोकः न कर्तव्यः; स धर्मज्ञः कृतज्ञश्च—कथं सः पापकर्म कर्तुं शक्नुयात्? त्वं स्त्रीभिः सह निवर्तस्व; किमर्थं मां अनुगच्छसि? त्वया स्नेहः मित्रता च दर्शिता। अहं यामि सुग्रीवस्य समीपम्; चिन्तां त्यज। अहं तस्य गर्वं नाशयिष्यामि, न तु तस्य प्राणनाशः भविष्यति। यद् इच्छति युद्धस्थितः, तत् सर्वं करिष्यामि; दारुभिः मुष्टिभिश्च ताडितः, सः पलायिष्यति। स गर्वितः दुष्टात्मा मयि स्थातुं न शक्नोति; त्वं तारा, सहाय्यं कर्तव्यम्, स्नेहं च दर्शितम्।" इति।