रामः सुग्रीवमिदं समाश्वासयन् स्नेहेन प्रोवाच—"यावत् वाली मया निपातितः काञ्चनमाल्यभूषितः वनदूषिते धरणीतले पतितः प्राणैः संयुज्यते, यदि स मे दृष्टिपथे पुनरागच्छेत् जीवमानः, तदा दोषं त्वमपि मयि शीघ्रमेव पश्येयुः। पश्य, सप्त शालवृक्षाः मम बाणेन विदारिताः साक्षात् तव पुरतः। धर्मकामेन मया कदापि मिथ्यावाक्यं न उच्चार्यते; प्रतिज्ञां पालयिष्यामि, संशयं त्यज। यथा इन्द्रः वर्षेण सस्यवनं उत्पादयति, तथैव वालिनः, तस्य काञ्चनमाल्यस्य, प्रतिस्पर्धायै मम बाणः क्षिप्यते। सुग्रीव, त्वं तं घोषं कुरु येन स वानरः, पूर्वं त्वया प्रोत्साहितः, विजयश्लाघी च, आगच्छेत्। वाली युद्धकामः शत्रूणां प्रतिस्पर्धां श्रुत्वा क्षणेनैव निर्गमिष्यति, स न हि युद्धे सहिष्यते। स्वशक्तिं जानन्नपि, विशेषतः स्त्रीणां पुरतः, सुवर्णवर्णः स सुग्रीवः रामस्य वाक्यं शृण्वन् स्थितः। ततः स सुमहत् घोषं नदन् नभः विदारयन् इव गर्जितवान्; तेन शब्देन भीताः गवः प्रभां त्यक्त्वा पलायिताः। राज्ञः अपराधेन ताडिताः, इव कुलवध्वः संकटे, पशवः शीघ्रं धावन्ति, युद्धे भग्नाः अश्वा इव; पक्षिणः पुण्ये क्षीणे ग्रहाः इव भूमौ पतन्ति। ततः तं मेघनिनादनिभं घोरं घोषं सूर्यपुत्रः सुग्रीवः तेजसा विक्रमेण च वृद्धः शीघ्रं मुमोच, यथा वातेन कम्पितः सरितां पतिः। एवमुपक्रमे, वाल्मीकि-रामायणे किष्किन्धाकाण्डे पञ्चदशः सर्गः प्रवर्तते। तदा वाली भ्रातुरनवसह्यः, महात्मनः सुग्रीवस्य तं घोषं प्रासादान्तः श्रुत्वा, सर्वाणि भूतानि कम्पयन्तं घोषं श्रुत्वा, तस्य गर्वः क्षणेन व्यपगतः, महद् रोषं चापद्यत। रोषेण गात्रं कम्पमानः, सुवर्णसदृशः स वाली, सहसा म्लानः जातः, सौर्येण मलिनीकृत इव सूर्यः। दंष्ट्राभ्यां कराभ्यां च कोपाग्निशोषितेक्षणः स वाली, पुष्पितैः पद्मैः सरः इव शोभमानः। तं दारुणं घोषं श्रुत्वा, वानरः वाली वेगेन भूमिं पदैः ताडयन् निर्जगाम, भूमिं विदारयन् इव। तदा तारा पतिं समालिङ्ग्य स्नेहपूर्वम् उपगम्य, कम्पमानाङ्गी, भीता, हिताय वचनमुवाच—"वीर, अयं कोपः उदधेरिव प्लवमानः, तं निगृह्य, प्रभाते शय्यायाः उत्तिष्ठ, क्षीणमाल्यं यथा त्यजसि। शत्रूणां समूहे वा, बलहीनता वा, त्वयि नास्ति; तं प्रभाते युद्धे जेष्यसि। त्वया सहसा युद्धाय गन्तुम् न मे रोचते; शृणु, यतो निगृह्यसे, तस्य कारणं वक्ष्यामि। पूर्वं स कोपात् त्वां युद्धाय आह्वयत्; त्वया निर्गत्य पराजितः, स ताड्यमानः सर्वतो दिशः पलायितः। त्वया जितः, विशेषतः पीडितः, इदानीं पुनः त्वां युद्धाय आह्वयन्, सन्देहं जनयति। तस्य गर्जने गर्वः, दृढनिश्चयश्च, घोषे च विकारः, निःसंशयं किञ्चिदर्थं सूचयन्ति। न मे मन्ये सुग्रीवः एकाकी आगतः; स नूनं कस्यचित् दृढबन्धोः आश्रये स्थितः, तेनैव स गर्जति। वानरः स्वभावतः कुशलः, बुद्धिमांश्च; अप्रक्षितबलस्य सख्यं स न कuryāt्। अत्राङ्गदः किशोरः वनान्तं गतः; यद् वृत्तं तत् गुप्तैः निवेदितम्। अयोध्याधिपतेः द्वौ पुत्रौ, कीर्तिमन्तौ रामलक्ष्मणौ, इक्ष्वाकुवंशसम्भूतौ, युद्धे दुर्धर्षौ, तत्रागतौ; सुग्रीवस्य प्रियार्थं दुष्प्राप्यौ, युद्धकारणाय भ्रातुः सखित्वेन ख्यातौ। रामः शत्रुसैन्यनाशनः कल्पान्ताग्निवत् उदितः; स धर्मिष्ठानां वृक्षः, क्लिष्टानां परमो गतिः। शरण्यः शरणागतानां, कीर्तेः एकैकमयनम्; ज्ञानविज्ञानसम्पन्नः, पितुः वचनकारकः। यथा गिरिरत्नानां नाथः, तथा गुणानां रामः खनिः; तस्मात् तेन महात्मना विवादः न युक्तः। रामेण, युद्धे दुर्धर्षेण, अपरिमितशक्तिना सह, वीर, त्वां किञ्चिद् वक्ष्यामि, अप्रियम् इच्छन्ती न। शृणु, यथोचितं कुरु; हितं वक्ष्यामि—शीघ्रं सुग्रीवं युवराजे स्थापय। वीर, भ्रातृविग्रहे न प्रवर्तस्व; रामसख्यं तव युक्तम्। सुग्रीवेण सन्धिं कुरु, वैरं दूरे क्षिप; भ्राता एष वानरः तव पूज्यः। स यत्र वा, समीपे वा, सदा तव बन्धुः; अन्यो न मे पृथिव्याम् आत्मनः तुल्यो दृश्यते। दानमानादिभिः सत्कारैः सख्यं कुरु; वैरं त्यक्त्वा तं समीपे स्थापय। सुग्रीवः कन्धरः प्रशस्तः, महात्मा, तव मुख्यः सखा; भ्रातृभावाश्रयेण अन्यः मार्गो नास्ति। यदि मम प्रियं कर्तुम् इच्छसि, हिते च माम् अवगच्छसि, तर्हि प्रीत्या याच्यमानः मम वचः अनुयाहि। प्रसादं कुरु, मम हितवचः शृणु; कोपमात्रेण न प्रवर्तस्व। कृत्स्नशक्तिमान् त्वं, कोसलराजपुत्र, इन्द्रतेजसः सदृशेन सह विवादः न युक्तः।" एवं तारा वालिनं हितयुक्तैः वाक्यैः संस्तभ्य, सुग्रीवस्य घोषेन प्रवृत्ते युद्धे, रामस्य प्रतिज्ञा, सुग्रीवस्य उत्साहः, तारा-वालिनोः संवादः च, सर्वं सुसम्बद्धं प्रवृत्तम्।