सुग्रीवः तदा महता मेघनिनादेन वातवेगेन प्रेरितेन गर्जन्, सिंहस्य मदगमनेन समुत्सुकः, उदितसूर्यसङ्काशः, अग्रे प्रस्थितवान्। तं क्रियाकुशलं रामं दृष्ट्वा, सुग्रीवः वचनमुवाच— "किष्किन्धां स्वर्णद्वारशोभितां, कपिवृन्दजालसमाच्छन्नां, प्राप्ताः स्म।" पुनः सः उवाच— "एषा वानरराजस्य वालिनः पुरी पताकाभिः यन्त्रैश्च समृद्धा। वीर, त्वया पूर्वं प्रतिज्ञातं वालिवधं सम्पादय।" "त्वं यथा कालः प्राप्तः प्रतिज्ञां शीघ्रं सम्पादय" इत्युक्ते सुग्रीवेण, धर्मात्मा राघवः प्रत्युवाच। रामः शत्रुसूदनः सुग्रीवम् इदं वचनमब्रवीत्— "एष सा गजसाह्वया नाम माला या लक्ष्मणेन ते ग्रीवायां चिह्नार्थं स्थापिताऽस्ति।" "लक्ष्मणेन कण्ठे निवेशिता या माला, तया त्वं अधिकं विराजसे, वीर, कण्ठाभरणमालया शोभमानः।" "यथा नभसि तारागणमालया परिवृतः सूर्यः भिन्नः दृश्यते, तथा त्वं अद्य, कपिश्रेष्ठ, वालिसम्भूतभीतेन द्वेषेण च—" "युद्धे एकेन बाणेन शत्रुं विमोक्ष्यामि; सुग्रीव, मे भ्रातरं रूपेण शत्रुं दर्शय।" "यावत् वालिः मया निपातितः वनधूल्यां स्फुरन् निपतति, यदि दृष्टिपथं प्रविश्य स जीवन्निवर्तते—" "तदा त्वं मयि दोषं शीघ्रं पश्येः; अद्य तव पुरतः सप्त सालवृक्षाः मम बाणेन विदारिताः।" "धर्मकामेन मया कदापि मिथ्यावचनं न भविष्यति; प्रतिज्ञां संपादयिष्यामि— संशयं त्यज।" "यथा इन्द्रः वर्षेण पक्वक्षेत्रं जनयति, तथा वालिचोदनाय, सुवर्णमालाभूषितस्य—" "सुग्रीव, तं शब्दं कुरु येन स वानरः निर्गच्छेत्, यो विजयसङ्कल्पी, पूर्वं त्वया चोद्यः।" "वालिः युद्धोत्सुकः, शत्रूणां चोदनां श्रुत्वा, न विलम्ब्य निर्गमिष्यति।" "स्वबलं जानन्, स्त्रीणां पुरतः विशेषतः, सुवर्णवर्णः सुग्रीवः रामस्य वचनानि शुश्राव।" तदा सः भीमस्वरेण गर्जन्, नभः विदारयन् इव, तस्य शब्दात् भयभीताः गावः प्रभां त्यक्त्वा पलायिताः। राजदोषेण ताडिताः, श्लाघ्याङ्गनावद् व्यथिताः, पशवः शीघ्रं धावन्ति, रणे भग्ना अश्वा इव; पक्षिणः पातयन्ति भूमौ, पुण्यसमाप्ताः ग्रहाः इव। तदा सः सूर्यपुत्रः, वीर्यतेजसा वर्धितः, मेघनिनादसमुत्कर्षेण शब्दं मुमोच, वेगेन प्रेरितः नदीपतिरिव। एवं किष्किन्धाकाण्डे पञ्चदशः सर्गः श्रीमद्वाल्मीकि रामायणे श्रूयताम्। तस्मिन् समये, भ्रातरं न सहमानेन वालिना, महात्मनः सुग्रीवस्य गर्जितं राजगृहे स्थितेन श्रुतम्। तस्य गर्जितं सर्वभूतानि कम्पयन् श्रुत्वा, तस्य गौरवः क्षणेन नष्टः, महद् रोषोऽपि समुत्पन्नः। तदा क्रोधाभिभूतदेहः वालिः, सुवर्णसदृशः, सहसा मलिनः जातः, सूर्य इव मलिनिमां गतः। सः वालिः, दंष्ट्राभिः हस्ताभिः च, क्रोधाग्निसमदीप्तनेत्रः, पुण्डरीकवनयुतह्रदः इव शोभते स्म। तं दुर्निवार्यं शब्दं श्रुत्वा, स वानरः वेगेन भूमिं ताडयन् निर्जगाम, भूमिं विदारयन् इव। तदा तारा, प्रेमस्नेहाभ्याम् आलिङ्ग्य, कम्पमाना, भयभीता च, हितार्थं वालिनं वचनमुवाच— "वीर, एषः क्रोधः यः प्रवृत्तः नदीवेगवत्, तं संयच्छ; प्रातः उत्तिष्ठन्, शय्यां त्यक्त्वा, मालयाः त्यागवत् क्रोधं विसृज।" "त्वं तेन सह प्रभाते युद्धं करिष्यसि, वानर; न तव शत्रुसंहत्यां, न च दुर्बलता, वीर।" "त्वया सह सहसा प्रवृत्तिः अद्य न रोचते; शृणु, यदर्थं त्वं निरुद्धः, तत् कारणं वक्ष्यामि।" "पूर्वं क्रोधात् सः त्वां युद्धाय आह्वयत्; त्वया निर्गत्य तं जित्वा, सः ताड्यमानः दिशः सर्वाः पलायितः।" "अद्य त्वया जितः विशेषेण च पीडितः, तस्य पुनः आगत्य युद्धाय त्वां चोदयतः संशयो जायते।" "यः गर्जन् गर्वं धत्ते, चेष्टायां च विकारः दृश्यते, सः निःसन्देहं महत्कार्यहेतुना।" "नाहं मन्ये सुग्रीवः एकाकी आगतः; सः नूनं कस्यचित् दृढमित्रस्य आश्रयेण, अद्य गर्जति।" "स्वभावतः वानरः कुशलः च बुद्धिमान्; सुग्रीवः तस्य वीर्यं अनपेक्ष्य, कस्यापि मैत्रीं न कुर्यात्।" "अयं कुमारः अङ्गदः वनान्तं गतः; यः यद् विज्ञातं, तत् गूढचारेण निवेदितम्।" "इमौ अयोध्याधिपतेः पुत्रौ, रामलक्ष्मणौ, इक्ष्वाकुवंशसम्भूतौ, कीर्तिमन्तौ, युद्धे दुर्जयौ।" "ते अत्रागतौ, दुष्प्राप्यौ, सुग्रीवस्य प्रियार्थं; सः तव भ्रातुः कार्ये मित्ररूपेण प्रसिद्धः।" "रामः शत्रुसैन्यविनाशकः, युगान्ताग्निरिव समुत्थितः; धर्मात्मनां छायावृक्षः, शरण्यः दुःखितानाम्।" "सः शरण्यः क्लिष्टानां, एकः कीर्तिधाम, ज्ञानविज्ञानसम्पन्नः, पितृशासननिष्ठः।" "यथा पर्वतराजः रत्नानां निधिः, तथा सः गुणानां महाश्रयः; तस्मात् त्वया तेन महात्मना सह वैरं न युक्तम्।" "रामेण, युद्धे दुर्जयेन, अप्रमेयेन च, वीर, अहं तव अप्रियं वदामि, त्वां न दुःखयितुमिच्छामि।" एवं वाल्मीकिना रामायणस्य किष्किन्धाकाण्डे, वालिसुग्रीवयोर्योगः, रामस्य प्रतिज्ञापालनं, तारायाः हितोपदेशः च क्रमशः सम्प्रकाशितः।