ततः स सुग्रीवः स्वबलैः परिवृतः भीमं निनादं मुमोच, यो नभः विदारयन् इव शब्दं जनयन् युद्धाय समाह्वयत्। स महाबलः वातवेगप्रेरितमहेघननिनादसमन्वितः सिंहगमनो दिवाकरसमप्रभः प्राग्रहीतवेगः प्रस्थितः। तं रामं कर्मकुशलं दृष्ट्वा सुग्रीवः उवाच— "इयम् किष्किन्धा प्राप्ता सुवर्णद्वारशोभिता वानरजालैः आवृता। वयं किष्किन्धां, वालीपुरं, पताकायन्त्रसमृद्धां प्राप्ताः। आर्य, त्वं पूर्वं प्रतिज्ञातं वानरपतिसंहारव्रतं सम्पादय। शीघ्रं तां प्रतिज्ञां सम्पादय, यथा कालयुक्तः कालः स्वव्रतं साधयति।" एवं सुग्रीवेण संबोधितः धर्मात्मा राघवः प्रत्युवाच। शत्रूनां संहारकर्ता रामः सुग्रीवम् इदं वचनम् अब्रवीत्— "एष गजसाह्वय इति प्रसिद्धः हारः यं लक्ष्मणेन तव कण्ठे आरोपितः चिन्हाय, तेन हारेण भूषितः त्वं अधिकं शोभसे। यथा नभसि तारागणैः परिवृतः सूर्यः भिन्नरूपः दृश्यते, तथा आज् वानर, वालिसंभूतभीः शत्रुत्वं च त्वत्तः नश्यिष्यति।" "एकेन बाणेन अहं शत्रुं युद्धे विमोक्ष्यामि; दर्शय मे, सुग्रीव, तं भ्रातृरूपेण दृश्यमानं रिपुम्। यावत् वाली मया हतः वनभूमौ पतितः स्याद्, यदि दृष्टिपथे आगत्य जीवन् निवर्तते— तदा त्वया दोषः मयि क्षिप्रं आरोप्येत; तु साक्षात् तव पुरतः सप्त सालवृक्षा मम बाणेन विदारिताः।" "धर्मकामेन मया कदापि मिथ्यावचनं न उक्तं; प्रतिज्ञां सम्पादयिष्यामि— संशयं त्यज। यथा इन्द्रः वर्षेण सस्यवतीं पृथिवीं जनयति, तथा वालिसंयुगे सुवर्णमाल्यभूषितस्य तव हेतोः।" "सुग्रीव, तं निनादं कुरु येन वानरः तव पूर्वं प्रेरितः विजयगर्वी समागच्छेत्। वाली युद्धोत्सुकः विलम्बं विना निर्गमिष्यति; रिपुभिः आह्वानं श्रुत्वा सः युद्धे न सहिष्यते।" स्वशक्तिं विज्ञाय, विशेषतः स्त्रीणां सन्निधौ, सुवर्णवर्णः सुग्रीवः रामस्य वचः शुश्राव। स स तीव्रनिनादं मुमोच, यः नभः विदारयन् इव श्राव्यः अभवत्; तस्मिन् शब्दे भीता गावः तेजः त्यक्त्वा द्रुतं पलायिताः। राज्ञः अपराधेन ताडिताः, इव कुलवध्वः दुःखिता, पशवः शीघ्रं धावन्ति, युद्धे भग्नाः अश्वाः इव; पक्षिणः पुण्यं क्षपयन्तः ग्रहाः इव भूमौ पतन्ति। ततः मेघनिनादघोषेण, सूर्यपुत्रः, वीर्यतेजसा समृद्धः, त्वरया निनादं मुमोच, यथा वातवेगेन उदधिपतिः प्रेर्यते। एवमस्ति किष्किन्धाकाण्डस्य पञ्चदशोऽध्यायः श्रीमद्वाल्मीकिरामायणे। तदा वाली भ्रातुः असहिष्णुः, महात्मनः सुग्रीवस्य तं निनादं राजगृहे स्थितः श्रुत्वा। तस्य निनादस्य श्रवणे, यः सर्वाणि भूतानि कम्पितवान्, तस्य गर्वः क्षणेन नष्टः, महाक्रोधः उत्पन्नः। तदा वाली क्रोधग्रस्ततनुः सुवर्णसदृशप्रभः, सहसा मलिनः अभवत्, इव सूर्यः कलुषितः। वाली, दंष्ट्राभिः हस्तैः च, क्रोधाग्निसमदीप्तनेत्रैः, उत्पलस्तम्बसमैः सरः इव शोभमानः। तं दुःसहं शब्दं श्रुत्वा, वानरः वेगेन भूमिं पदैः ताडयन् निर्जगाम, इव पृथिवीं विदारयन्। तं तारा स्नेहसौहार्देन परिष्वज्य, कम्पमानाङ्गी सन्दिग्धा च, हितार्थम् इदं वचनम् अब्रवीत्— "आर्य, एषः उदकवेग इव उत्पन्नः क्रोधः निगृह्यताम्; प्रातः उत्तिष्ठ्य, यथा जीर्णमाल्यं त्यजसि, एवं क्रोधं त्यज।" "त्वं प्रातः तेन सह युद्धे प्रवृत्तः भविष्यसि, वानर; न च शत्रुसमूहः न च दुर्बलता तव विद्यते, वीर। त्वदीयं शीघ्रं प्रक्रमणं न मे रोचते; कारणं शृणु यत् त्वं निगृह्यसे। पूर्वं सः क्रोधात् त्वां युद्धाय आह्वयत्; त्वया निर्जितः सः सर्वतः ताड्यमानः पलायितः।" "अद्य त्वया निर्जितः विशेषतः पीडितः च, पुनः आगत्य युद्धाय त्वां आह्वयति, अस्य कारणं मम संशयं जनयति। यस्य निनादे गर्वः च संकल्पः च दृश्यते, तस्य शब्दे च विक्रान्तिः, तत्र न किञ्चित् कारणं लघु अस्ति।" "नहि अहं मन्ये सुग्रीवः एकाकी आगतः; कस्यचित् दृढसहायस्य आश्रयेण सः निनादं करोति। वानरः स्वभावतः कुशलः च बुद्धिमान् च; सुग्रीवः न कस्यचित् अप्रतिपन्नबलस्य सख्यं कुर्यात्।" "अयम् कुमारः अङ्गदः वनान्तं गतः; यत् ज्ञातम् तत् गुप्तचरैः निवेदितम्। अत्र अयोध्याधिपतेः द्वौ पुत्रौ, श्रीरामलक्ष्मणौ, इक्ष्वाकुवंशसम्भूतौ, युद्धे दुर्जयौ वीरौ आगतौ।" "ते दुर्गमस्थानि आगत्य, सुग्रीवस्य कामसिद्धये, तत्र स्थितौ; तव भ्रातुः सहायत्वेन कीर्तिमन्तौ। रामः शत्रुवर्गविनाशकः, युगान्ताग्निरिव, साधूनां छायावृक्षः, आपन्नानां परायणम्।" "सः दुःखितानां शरण्यः, कीर्तेः एकैकमयानम्; ज्ञानविज्ञानसम्पन्नः, पितृवचनपरायणः। यथा पर्वतराजः रत्नानां निधिः, तथा सः गुणानां निकेतनम्; तस्मात् न युक्तं तव तेन महात्मना वैरम्।" एवं वाल्मीकिरामायणस्य किष्किन्धाकाण्डे सुग्रीवस्य आह्वानात् आरभ्य वालिसंयुगस्य पूर्वसन्दर्भः सम्यक् प्रवर्तते।