एते वृक्षाः धूमरश्मिभिः शिखरैः आच्छादिताः प्रकटन्ते, यथा वैदूर्यशिलाः पर्वताः मेघसमूहैः आच्छन्नाः दृश्यन्ते। तत्र, हे राघव, त्वं लक्ष्मणेन सह एकाग्रचित्तः कृताञ्जलिः तेषां वृक्षाणां प्रति श्रद्धायुक्तं नमः विधाय। एते शुद्धात्मनः ऋषयः येषां प्रति नमः कुर्वन्ति, तेषां शरीरं किञ्चित् आपदं न प्राप्नोति, हे राम। ततः रामः लक्ष्मणेन सह कृताञ्जलिः तेषां महर्षीणां प्रति प्रणामं अकरोत्। प्रणामं कृत्वा, धर्मात्मा रामः तस्य भ्राता लक्ष्मणः च, सुग्रीवः वानरैः सह, हर्षपूर्णचित्तैः अग्रे जग्मुः। सप्तर्षिस्थानात् दीर्घं मार्गं यान्तः, ते प्रबलां किष्किन्धां दृष्टवन्तः, या वालीनियता नगरी। ततः रामः, लक्ष्मणः, वानराः च, शस्त्रधराः, दीप्तिमन्तः भूत्वा, देवपुत्रबलसंरक्षितां नगरं पुनः आगच्छन्, शत्रुनाशाय। एवं किष्किन्धाकाण्डे श्रीमद्वाल्मीकि-रामायणे चतुर्दशोऽध्यायः श्रोतव्यः। सर्वे शीघ्रं किष्किन्धां, वालीनियतां नगरीं, गत्वा, वृक्षैः आवृताः गूढाः, घनवनमध्ये स्थिताः। सुग्रीवः, विशालग्रीवः, वनानुकारी, सर्वतः वनं निरीक्ष्य, महतीं क्रोधम् उपगच्छत्। ततः सः भीषणं गर्जनं कृत्वा, स्वसैन्येन परिवृतः, आकाशं विदारयन् इव शब्दं अकरोत्। वायुवेगेन प्रेरितः महामेघः यथा गर्जति, तथा सः सिंहवद् गर्वितगमनः, उदितसूर्यवत् दीप्तिमान् अग्रे गतः। रामं कर्मकुशलं दृष्ट्वा, सुग्रीवः उवाच—“किष्किन्धां प्राप्ताः स्म, या सुवर्णद्वारैः शोभिता, वानरजालैः आच्छन्ना।” “किष्किन्धां, वालीनियतां नगरीं, पताकायन्त्रसमृद्धां, आगतम्। हे वीर, पूर्वं प्रतिज्ञां वालीवधस्य कृतवान्, तां समापय।” “तां प्रतिज्ञां शीघ्रं पूरय, यथा कालः आगतः।” एवं सुग्रीववचः श्रुत्वा, धर्मात्मा राघवः प्रत्युवाच। शत्रुनाशकः रामः सुग्रीवम् इदं वचनं उवाच—“एष गजसाह्वयमाल्यं, यत् लक्ष्मणः तव ग्रीवायां परिचिह्नार्थं स्थापितवान्।” “लक्ष्मणेन स्थापितं एतत् माल्यं तव ग्रीवायां शोभते, हे वीर, माल्येन ग्रीवायां आवृतः त्वं अधिकं दीप्तिमान्।” “यथा सूर्यः तारागणेन परिवृतः आकाशे भिन्नः दृश्यते, तथा त्वं वानर, आज्ञातं तव भीतिर्द्वेषः च वालीसमुत्थः।” “एकेन बाणेन युद्धे शत्रुं विमोक्ष्यामि; सुग्रीव, भ्रातृरूपं शत्रुं दर्शय।” “यावद् वाली मृगयायां धूलिप्रदेशे पतितः, यदि दृष्टिपथे आगच्छति जीवन् पुनः प्रतिनिवर्तते—” “तदा दोषात् त्वं मयि तत्क्षणं दोषं पश्येत्; तु तव पुरतः सप्त शालवृक्षाः मम बाणेन विदारिताः।” “धर्माभिलाषः मया कदापि मिथ्या न वाक्यं उच्यते; प्रतिज्ञां पूर्णयिष्यामि—विचारं त्यज।” “यथा इन्द्रः वर्षेण पाकं क्षेत्रं उत्पादयति, तथा वालीवैरार्थं, सुवर्णमाल्यधारिणं युद्धे—” “सुग्रीव, तं आह्वानं कुरु, येन वानरः आगच्छेत्, यो विजयेन गर्वितः, पूर्वं त्वया उत्तेजितः।” “वाली युद्धात्सङ्कल्पितः शीघ्रं आगच्छेत्; शत्रवः आह्वानं श्रुत्वा, युद्धे तं सहनं न करिष्यति।” स्वबलं ज्ञात्वा, विशेषतः स्त्रीणां पुरतः, सुवर्णवर्णः सुग्रीवः रामस्य वचनं शृण्वन्। सः भीष्णं गर्जनं अकरोत्, आकाशं विदारयन् इव; तस्मिन्गर्जने, गाः भयात् दीप्तिं त्यक्त्वा पलायन्ते। राजकृतदोषेण, यथा कुलीनाः स्त्रियः दुःखिताः, पशवः शीघ्रं धावन्ति, युध्दे भग्नाः अश्वाः इव; पक्षिणः भूमौ पतन्ति, पुण्यं क्षीणं ग्रहाः इव। ततः मेघगर्जनवत् गर्जनं कृत्वा, सूर्यपुत्रः, वीर्यतेजसा वर्धितः, शीघ्रं शब्दं मुमोच, यथा नदीपतिः वायुसंविग्नः। पञ्चदशोऽध्यायः श्रीमद्वाल्मीकि-रामायणे किष्किन्धाकाण्डे श्रोतव्यः। तदा, वाली, भ्रातृद्वेषेण, सुग्रीवस्य महात्मनः गर्जनं श्रुत्वा, राजगृहे स्थितः। तस्य गर्जनं श्रुत्वा, यत् सर्वप्राणीं कम्पयति, तस्य अहंकारः तत्क्षणं नष्टः, महती क्रोधः उत्पन्नः। ततः वाली, क्रोधेन आक्रान्तशरीरः, सुवर्णमयः इव दीप्तिमान्, सहसा मलिनः अभवत्, यथा सूर्यः कलुषितः। वाली, दन्तैः हस्तैः च, अग्निवत् क्रोधज्वलितनेत्रः, कमलैः शोभितं सरः इव दीप्तिमान् अभवत्। तं असह्यं गर्जनं श्रुत्वा, वानरः वेगेन भूमिं आघ्रात्वा, पृथिवीं विदारयन् इव, निर्जगाम। तदा तारा तं आलिङ्ग्य, स्नेहसौहार्दं दर्शयन्ती, कम्पमाना, हितार्थं वचनं उवाच। “हे वीर, उदधिवेगवत् उत्पन्नं क्रोधं संयमय; प्रभाते शय्यायाः उत्थाय, यथा परिधत्तं माल्यं त्यजसि, तथा क्रोधं त्यज।” “प्रभाते तं युद्धे समागच्छ; न तव शत्रुसमूहः, न किंचित् दुर्बलता दृश्यते, हे वीर।” “तव सहसा अग्रे गमनं मम न रोचते; शृणु, यत् कारणं तव निग्रहं वदामि।” “पूर्वं क्रोधेन प्रेरितः, तं युद्धे आह्वयत्; तु त्वं यान्तः, तं जेत्वा, तं सर्वतः निर्गच्छन्तं ताडयन् इव।