त्रेतायुगस्य यज्ञाग्नयः अस्मिन स्थले प्रज्वलन्ति; तेषां धूमः घनः कपोतवर्णः च दृश्यते, यथा वृक्षशिखराणि आवृत्य तिष्ठेत्। तत्र वृक्षाः धूमेन आच्छादितशिखराः, यथा वैदूर्यमयाः पर्वताः मेघसमूहैः आवृताः सन्ति। तदा हनुमान् राघवम् उवाच—"राघव, एकचित्तः भ्राता लक्ष्मणेन सह, अनेन स्थले तान् महर्षीन् नमस्कृत्य प्रणम्य चेष्टस्व।" ये हि शुद्धात्मनः ऋषयः प्रणम्यन्ते, तेषां प्रणामकर्तृणां कदाचित् शरीरदोषः न भवति। ततः रामः लक्ष्मणेन सह, अञ्जलिं कृत्वा, तान् महर्षीन् नमस्कृत्य प्रणमाम् अकरोत्। तयोः प्रणामानन्तरम्, धर्मात्मा रामः लक्ष्मणः च सुग्रीवेन कपिभिः सह, हर्षपूर्णहृदयाः अग्रे जग्मुः। सप्तर्षिमुनिवासात् दीर्घमार्गम् गत्वा, ते बलवन्तं किष्किन्धां अपश्यन्, या वालीनियुक्ता नगरी। ततः रामः, भ्राता लक्ष्मणः, कपयः च, शस्त्रधराः, तेजसा समृद्धाः, इन्द्रपुत्रबलसंरक्षितां नगरीं शत्रुविनाशाय पुनः प्राप्ताः। इदानीं श्रीमद्वाल्मीकि-रामायणे किष्किन्धाकाण्डे चतुर्दशोऽध्यायः श्रूयताम्। ते सर्वे शीघ्रं किष्किन्धां, वालीनगरीं, अगच्छन्, वृक्षैः आत्मानं गुप्त्वा, घनवनमध्ये स्थिताः। सुग्रीवः, विशालग्रीवः, वनरमणः, वनं सर्वतः वीक्ष्य, महान् कोपं प्राप्तवान्। ततः भीमं नादं कृत्वा, स्वसैन्येन परिवृतः, आकाशं विदारयन्, युद्धाय आह्वयन् अभवत्। मेघसङ्घातेन प्रेरितः महाबलः मेघः इव गर्जन्, सिंहगमनः, उदयत्सूर्यप्रभः, अग्रे गतः। तदा रामं कर्मनिपुणं दृष्ट्वा, सुग्रीवः उवाच—"किष्किन्धा, सुवर्णद्वारैः शोभिता, कपिजालैः आवृता, प्राप्ता।" "किष्किन्धां प्राप्ताः, वालीनगरीं, पताकायन्त्रसमृद्धां। वीर, पूर्वं प्रतिज्ञां वालीवधं कर्तुं सम्पादय।" "तं वचनं शीघ्रं पूरय, यथा कालः आगतः।" इति सुग्रीवस्य वाक्यं श्रुत्वा, धर्मात्मा राघवः प्रत्युवाच। शत्रुनाशकः रामः सुग्रीवम् उवाच—"गजसाह्वय इति प्रसिद्धः हारः, लक्ष्मणेन तव ग्रीवायां परिचितार्थं कृतः।" "एष हारः लक्ष्मणेन यः तव ग्रीवायां स्थापितः, तेन त्वं अधिकं शोभसे, वीर, हारः ग्रीवायां वलयितः।" "यथा सूर्यः तारागणैः परिवृतः आकाशे भिन्नः दृश्यते, तथा अद्य, कपि, तव भीतिर्वैरं च वालीसंबन्धितम्—" "एकेन बाणेन युद्धे शत्रुं विमोक्ष्ये; सुग्रीव, भ्रातृरूपेण प्रकटितं शत्रुं दर्शय।" "यावत् वाली मृगमृत्तिकायां पतितः निपतति, यदि दृष्टिपथं आगच्छति, जीवन् प्रत्यागच्छति—" "तदा दोषात् त्वं मयि त्वरितं दोषं पश्येत्; तव पुरतः सप्त शालवृक्षाः मम बाणेन विदारिताः।" "धर्मकामेन मया कदाचित् मिथ्या वाक्यं न उच्यते; प्रतिज्ञां पूरयिष्यामि—सन्देहं त्यज।" "यथा इन्द्रः वर्षेण पक्वधान्यं उत्पादयति, तथा वालीनः सुवर्णहारधारणस्य युद्धाय—" "सुग्रीव, तं शब्दं कुरु येन वाली, पूर्वं त्वया उद्धृतः, आगच्छेत्।" "वाली युद्धे त्वरितं आगमिष्यति; शत्रवः आह्वयिताः श्रुत्वा, युद्धे सः न सहिष्यति।" स्वबलं जानन्, विशेषतः स्त्रीणां पुरतः, सुवर्णवर्णः सुग्रीवः रामस्य वाक्यं शृण्वन्। सः भीमं शब्दं कृत्वा, आकाशं विदारयन्, तस्य शब्देन गोः भयात् तेजः नष्टम्, ताः पलायिताः। नृपदोषेन आहताः, यथा कुलीनाः स्त्रियः दुःखिताः, पशवः शीघ्रं धावन्ति, युद्धे भग्नाः अश्वाः इव; पक्षिणः भूमौ पतन्ति, यथा पुण्यं क्षीणं ग्रहाणाम्। ततः मेघनादेन गर्जन्, सूर्यपुत्रः, वीर्यतेजसा समृद्धः, त्वरया शब्दं मुमोच, यथा नदीनाथः वातेन प्रेरितः। इदानीं श्रीमद्वाल्मीकि-रामायणे किष्किन्धाकाण्डे पञ्चदशोऽध्यायः श्रूयताम्। ततः वाली, भ्रातृद्वेष्टारः, महात्मनः सुग्रीवस्य गर्जनं राजगृहस्थः श्रुत्वा। तस्य गर्जनं श्रुत्वा, यः सर्वजीवान् कम्पितवान्, तस्य गर्वः त्वरितं नष्टः, महान् क्रोधः उत्पन्नः। क्रोधग्रस्तः वाली, सुवर्णप्रभः, त्वरितं तिमिरितः, यथा सूर्यः मलिनः। वाली, दंष्ट्राभिः हस्तैः च, अग्निसदृशनेत्रः क्रोधात्, सरः पद्मैः कुम्भैः च शोभते। तं असह्यं शब्दं श्रुत्वा, कपिः भूमिं वेगेन पदैः स्पृशन्, यथा विदारयन्, निर्जगाम। तारा, तं आलिङ्ग्य, स्नेहं सौहार्दं च दर्शयन्ती, कम्पमाना, चिन्तायुक्ता, हितार्थं वचनं उवाच। "वीर, क्रोधं निगृह्य, यथा नदीवेगः, प्रातः शय्यायाः उत्थाय, यथा उपव worn मालां त्यजेत्।" "प्रातः त्वं तेन युद्धं करिष्यसि, कपि; न तव शत्रुसमूहः, न च दुर्बलता, वीर।" "त्वरितं गमनं मम न रोचते; शृणु, यत् कारणं तव निग्रहः अस्ति, तत् वक्ष्यामि।" एवं श्रीरामस्य किष्किन्धायां आगमनं, सुग्रीवस्य गर्जनं, वालिनः क्रोधोत्थानं, तारायाः हितवचनं च, धर्मपूर्वकं, कृतनिश्चयं, श्रीमद्वाल्मीकि-रामायणे वर्णितम्।