रामः सुग्रीवमिदं स्नेहपूर्वकं प्राह—“किमेतत्? इच्छामि ज्ञातुम्, मित्र। मम जिज्ञासा उत्तेजिता। त्वया मम जिज्ञासां विनाशयितुम् इच्छामि।” तस्य महात्मनः राघवस्य वचनं श्रुत्वा, सुग्रीवः मार्गे गच्छन् तं महावनं न कथयामास। ततः सुग्रीवः राघवाय उवाच—“एषा विशालाश्रमः श्रमहरः, उद्यानवनैः समृद्धः, मधुरमूलफलजलैः पूर्णः। अत्र सप्तर्षयः सप्तसप्तिः सदा नियमपरायणाः, शिरः अधः कृत्वा, जलमध्ये नित्यं विश्राम्यन्ति। सप्तरात्रम् वायुमात्रम् आहार्य पर्वतेषु वासं कृत्वा, शतवर्षेभ्यः अनन्तरम् देहेनैव स्वर्गं गताः। तेषां शक्त्या एष आश्रमः वृक्षपरिखया परिवृतः, देवदानवैरपि इन्द्रसहितैः दुरापः। पक्षिणः अन्ये च वनचराः एतं स्थानं वर्जयन्ति; मोहेन ये प्रविशन्ति, ते पुनः न प्रतिनिवर्तन्ति। अत्र भूषणानां शब्दः स्पष्टः श्रूयते, वाद्यगीतैः सह दिव्यगन्धः अपि राघव। तत्र त्रेतायुगस्य यज्ञानलाः ज्वलन्ति; एष धूमः घनः कपिश्रवर्णः, वृक्षशिखराणि आवृत्य दृश्यते। वृक्षाः धूमच्छादितशिखराः, इन्द्रनीलशैलाः मेघसमूहैः आच्छन्नाः इव दृश्यन्ते। राघव, संयतचित्तः त्वं लक्ष्मणेन सह अञ्जलिं कृत्वा तेषां प्रणामं कुरु। शुद्धात्मभिः ऋषिभिः प्रणामं कृत्वा, राम, कस्यापि दुःखं शरीरे न भवति।” ततः रामः लक्ष्मणेन सह, अञ्जलिं कृत्वा, तेषां महर्षीणां प्रणामं अकरोत्। प्रणामं कृत्वा, धर्मात्मा रामः लक्ष्मणः च, सुग्रीवेन वानरैः सह, हर्षपूर्णहृदयाः अग्रे गच्छन्ति। सप्तर्षयाश्रमात् दीर्घं मार्गं गत्वा, ते किष्किन्धां द्रष्टुम् आगच्छन्ति, या वालीनियता दुर्गा। तत्र रामः भ्राता वानराः च, शस्त्रधारिणः, तेजसा दीप्ताः, सुरपुत्रबलरक्षितां नगरीं शत्रुनाशाय प्रत्यागच्छन्ति। एतत् कीष्किन्धाकाण्डस्य चतुर्दशोऽध्यायः श्रूयताम्। सर्वे शीघ्रं किष्किन्धां वालिनगर्यां गच्छन्ति, वृक्षैः आत्मानं गुप्त्वा घनवनमध्ये स्थिताः। सुग्रीवः सर्वतः वनं निरीक्ष्य, विशालग्रीवः, वनानन्दनः, महाक्रोधेन युक्तः अभवत्। ततः भयङ्करं गर्जनं कृत्वा, स्वसैन्येन परिवृतः, आकाशभेदसदृशं शब्दं कृत्वा युद्धाय आह्वयति। वातवेगेन प्रेरितमहामेघवत् गर्जन्, सिंहगमनः, उदयादित्यदीप्तः, अग्रे गच्छति। रामं कर्मकुशलं दृष्ट्वा, सुग्रीवः उवाच—“अस्माभिः किष्किन्धां प्राप्तम्, सुवर्णद्वारयुक्तां, वानरजालच्छन्नां। किष्किन्धां वालिनगर्यां पताकायन्त्रसमृद्धां प्राप्ताः। वीर, पूर्वं प्रतिज्ञां वालिवधाय कृताम्, सम्पादय।” “शीघ्रं तां प्रतिज्ञां सम्पादय, यथा कालः आगतः।” इत्युक्तः सुग्रीवेण, धर्मात्मा राघवः प्रत्यवदत्। रामः सुग्रीवम् उवाच—“एष गजसाह्वयमाला, या लक्ष्मणेन तव ग्रीवायां चिन्हाय स्थापिताः। तया माला तव ग्रीवायां स्थापिता, त्वं अधिकं दीप्तिमान्, वीर, माला ग्रीवायां युक्तः। यथा सूर्यः तारागणमालया आकाशे भिन्नः दृश्यते, तथा अद्य, वानर, तव वालिसंबन्धात् उत्पन्नं भयम् वैरं च। एकेन बाणेन युद्धे मम शरः सन्दास्यामि; शत्रुं दर्शय, सुग्रीव, यो तव भ्रातृरूपेण दृश्यते। यावत् वाली मम दृष्टिपथे आकरोत्, वनधूल्यां पतितः, जीवन् प्रतिनिवर्तते, तावत् तव दोषः मयि आरोप्यः। सप्त शालवृक्षाः मम बाणेन तव पुरः विदारिताः। धर्मेण प्रेरितः, अहं कदापि मिथ्या न वदामि; प्रतिज्ञां सम्पादयिष्यामि—सन्देहं त्यज। यथा इन्द्रः वर्षेण शस्यभूमिं उत्पादयति, तथा वालिव्याघ्रस्य युद्धाय, सुवर्णमालिनः। सुग्रीव, तं आह्वानं कुरु, येन वानरः विजयेन गर्वितः पूर्वं त्वया कुपितः आगच्छेत्। वाली युद्धे उत्सुकः शीघ्रं निर्गमिष्यति; शत्रवोऽहं आह्वानं श्रुत्वा, युद्धे तं न सहिष्यति।” स्वबलं विज्ञाय, विशेषतः स्त्रीषु पुरतः, सुवर्णवर्णः सुग्रीवः रामस्य वचनं शृणोति। तदा स गर्जति, आकाशभेदसदृशं तीव्रं शब्दं कृत्वा; तस्मिन्नेव नादे, गाः भयात् दीप्तिं त्यक्त्वा पलायन्ति। राजदोषेण ताडिताः, यथा कुलस्त्रियः संकटे, पशवः शीघ्रं धावन्ति, युद्धे भग्नाश्वाः इव; पक्षिणः भूमौ पतन्ति, पुण्यं क्षीणम् ग्रहाः इव। ततः मेघनादेन गर्जन्, सूर्यपुत्रः, वीर्यतेजसा वृद्धः, शीघ्रं शब्दं विसृजति, यथा नदीनाथः वायुप्रेरितः। एतत् कीष्किन्धाकाण्डस्य पञ्चदशोऽध्यायः श्रूयताम्। ततः वाली, भ्रातृद्वेषेण युक्तः, महात्मनः सुग्रीवस्य गर्जनं राजगृहे श्रुत्वा, असह्यः अभवत्।