आकाशे महान्मेघ इव दृश्यतेऽयं वृक्षवाटिकावनं, मेघसमूहराशिसमं, बहुविधकदलीगुल्मैः परिवृतम्। तं दृष्ट्वा रामः सखायं सुग्रीवं सस्नेहमिदमुवाच—“किमेतत्? ज्ञातुमिच्छामि, मम कौतूहलं जातम्; त्वं मे कौतूहलं व्यपनय।” तस्य महात्मनः राघवस्य वचनं श्रुत्वा सुग्रीवः गच्छन् तु तद्वनमहद् न प्रोवाच। सुग्रीवः पुनः राघवमुवाच—“एष महदाश्रमः, श्रमहरः, उद्यानोपवनसमृद्धः, मधुरमूलफलवारिजलसम्पन्नः। अत्र सप्तर्षयः प्रतिवसन्ति, व्रतस्थाः, शिरसाऽधः शयाना, नित्यं जलाशयेषु स्थिताः। सप्तरात्रं वायुभक्षाः, पर्वतेषु वसन्तः, शतसंवत्सरं देहेन स्वर्गमुत्तस्थुः। तेषां तपसा, वृक्षप्राकारपरिवृतोऽयं आश्रमः सुरासुरैः सहेन्द्रैः अपि दुरासदः। खगमृगाः चैतद्वनं न उपविशन्ति; मोहात् प्रविश्य ये, ते punarna निवर्तन्ते। अत्र भूषणनिनादाः श्रूयन्ते, वादित्रगीतध्वनयः, दिव्यगन्धश्च राघव। अत्रैव त्रेतायुगाग्नयः ज्वलन्ति; धूमः पाण्डुरारुणः, वृक्षशिखराणि आच्छादयन् दृश्यते। एते वृक्षाः धूमनिवृतशिखराः, इन्द्रनीलाचलसमाः मेघसमूहेन संवृताः इव दृश्यन्ते। अतः त्वं लक्ष्मणेन सह समाहितचित्तः, अञ्जलिं कृत्वा, तान् नमस्कुरु। ये हि एषां विशुद्धात्मनाम् ऋषीणां प्रणामं कुर्वन्ति, तेषां कदाचन कश्चित् व्यसनं न भवति। एवमुक्त्वा, रामः सह भ्रात्रा लक्ष्मणेन अञ्जलिं कृत्वा तान् महर्षीन् प्रणम्य, धर्मात्मा रामः लक्ष्मणश्च सुग्रीववानरैः सह हृष्टचित्ताः प्रस्थिताः। सप्तर्ष्याश्रमात् दूरं गत्वा, ते बलवन्तं वालिपालितं किष्किन्धां ददृशुः। ततः रामः लक्ष्मणः च वानरैः सह, शस्त्रपाणयः, तेजसा समुन्नताः, इन्द्रपुत्रबलसंरक्षिता नगरीं रिपुविनाशाय प्रतिजग्मुः। इति श्रीमद्वाल्मीकि रामायणे किष्किन्धाकाण्डे चतुर्दशः सर्गः। सर्वे शीघ्रं वालिपुरीं किष्किन्धां जग्मुः, वृक्षैः आवृत्य, घनदण्डकारण्ये स्थिताः। तत्र सुग्रीवः, विशालग्रीवः, वनप्रियः, सर्वतो वनं निरीक्ष्य, महान् क्रोधमाविशत्। ततः स स्वगणेन परिवृतः, भीमं रवं कृत्वा, नभः विदारयन् इव, युद्धाय समाह्वयत्। स मेघनादवत् वातवेगप्रेरितमहाघन इव गर्जन्, सिंहवद्गौरवगमनः, उदितार्कप्रभासमुत्कर्षः अग्रे जगाम। सुग्रीवः रामं कर्मकुशलं दृष्ट्वा वाक्यमुवाच—“राम, किष्किन्धां सम्प्राप्ताः स्म; या सुवर्णकपाटवती, वानरजालसंवृता, पताकायन्त्रसमृद्धा वालिपुरी। वीर, यद् पूर्वं प्रतिज्ञातं वालिवधाय, तदिदानीं सम्पादय। शीघ्रं प्रतिज्ञां पालय, यथा कालयमानः कालः।”—इत्युक्ते, धर्मात्मा राघवः प्रत्युवाच। रामः सुग्रीवं प्रति उवाच—“एष गजसाह्वय इति प्रसिद्धमाल्यं, यत् लक्ष्मणेन ते ग्रीवायां चिह्नार्थं स्थापितम्। तेन माल्येन भूषितः त्वं अधिकं शोभसे, वीर, ग्रीवायां माल्यपर्यस्तया। यथा नभसि तारागणेन परिवृतः सूर्यः भिन्नरूपः दृश्यते, तथैव त्वदीयं वालिसंबन्धितं भयम् अद्य नश्यति। एकेन बाणेन अहं शत्रुं निहनिष्यामि; तं भ्रातरं वालिनं दर्शय। यदि मम दृष्टिपथं प्रविश्य, स वालिः वनधूलिषु पतितः, जीवन् पुनर्यदि प्रत्यागच्छेत्, तर्हि दोषः त्वया मयि द्रक्ष्यते; सप्त शालान् मम बाणेन विदारितान् दृष्ट्वा अपि। धर्मेणाभिप्रेतः, न कदापि मिथ्यावाक्यं वदामि; प्रतिज्ञां पालयिष्यामि, शङ्कां त्यज। यथा इन्द्रः वर्षेण पकेतान्नं जनयति, तथैव वालिसंरम्भाय, हेममाल्यधारिणे, अहं सम्प्राप्तः। सुग्रीव, तं निनादं कुरु येन स वानरो वालिः निर्जेतृत्वेन गर्वितः, त्वया पूर्वं चोद्दीप्तः, समागच्छेत्। स वालिः युद्धोत्सुकः, शत्रूणां समाह्वानं श्रुत्वा, विलम्बं न सहिष्यते। स्वबलं जानन्, स्त्रीणां पुरतः विशेषतः, सुवर्णवर्णः सुग्रीवः रामवचनं शुश्राव। स तदा भीमस्वनं निनादं कृत्वा, नभः विदारयन् इव, गावः भीता तेजो ह्रासं गत्वा द्रुतं पलायिताः। राजदोषपीडिताः स्त्रिय इव पशवः शीघ्रं दुद्रुवुः; पक्षिणश्च पुण्यक्षयात् ग्रहाः इव भूमौ पतिताः। ततः मेघघोषेण निनादेन, सवितुः पुत्रः, वीर्यतेजसा वर्धितः, नदीपतिरिव वातेन प्रेरितः, त्वरया निनादं मुमोच। इति श्रीमद्वाल्मीकि रामायणे किष्किन्धाकाण्डे पञ्चदशः सर्गः।