हनूमान् बलवान् नलः नीलश्च, तदा तेषां पश्चात् वीर्यवन्तः कपिसत्तमाः तारा च प्रख्यातः कपिसैन्यपतिः, सर्वे राघवस्य पृष्ठतः ययुः। ते मार्गे पुष्पभारनम्रतरून् दृष्ट्वा, निर्मलसलिलाः सिन्धुं प्रति वहन्त्यः सरितः च निरीक्ष्य, पर्वतान्तराणि, शिखराणि, कन्दराः, गुहानि, विशिष्टानि शृङ्गाणि, रम्याणि च श्रयाणि अपश्यन्। तत्रैव ते जलराशिभिः पूरितानि, बिद्रुमसदृशशुद्धसलिलानि, कुमुदोत्पलसम्पूर्णानि सरांसि ददृशुः। क्रौञ्चशारसहंसवञ्जुलकारण्डवचक्रवाकादिभिः पक्षिभिः शब्दितानि तानि सरांसि तैः श्रूयमाणानि आसन्। तेषां मार्गे सर्वत्र मृगाः नवपल्लवमुष्टिभिः चरन्तः, निर्भयाः वनान्तरे विचरन्तः, समतले स्थिताः च दृश्यन्ते स्म। तत्रैव ते वनह्रदद्विषः श्वेतदंष्ट्राः मदोन्मत्तगजाः, एकचराः, तटाकानि ताडयन्तः, भीमाकृतयः अपश्यन्। अपि च धूलिसम्परिप्लुताः गिरिशृङ्गसदृशाः मदोन्मत्तवानराः गजारूपिणः यथाचलाः चलन्तः दृष्टाः। अन्यांश्च वनवासिनः प्राणिनः, आकाशे पक्षिणः च दृष्ट्वा, सर्वे सुग्रीवाज्ञया शीघ्रं जग्मुः। तत्रैकदा दिवि महाप्रभं घनमिव, वृक्षवाटिकां प्लवगाः ददृशुः, सा बहुशाखैः कदलीगुल्मैः परिवृता आसीत्। तं दृष्ट्वा रामः सुग्रीवमिदं सखायमूचत् – "किं एषा? ज्ञातुमिच्छामि, मम कौतूहलं सञ्जातम्। त्वं मे संशयं छिन्धि।" तस्य महात्मनः वाक्यं श्रुत्वा, सुग्रीवः गच्छन् तं महावनं न विवृणोति स्म। सुग्रीवः उवाच – "एषा राघव, महती तपोवनशाला, श्रमहरिणी, उद्यानवनसम्पन्ना, मधुरमूलफलसलिलयुता। अत्र सप्तर्षयः, दृढव्रताः, शिरसावधः शयाना, नित्यं सलिलशायी, वसन्ति। सप्तरात्रं वायुभक्षणेन तिष्ठन्तः, पर्वतेषु वसन्तः, शतसंवत्सरान्ते स्वदेहेनैव स्वर्गं गतवन्तः। तेषां तेजसा एषा तपोवनशाला वृक्षपर्वतपरिखया परिवृता, देवानामपि दानवानामपि सह शक्रेण दुराप्या। पक्षिणः अन्ये वन्यजीवाश्च एतत्स्थानं न प्रविशन्ति; मोहात् प्रविशन्तः न पुनः निर्गच्छन्ति। अत्र भूषणनिनादाः, वादित्रगीतध्वनयः, दिव्यगन्धः च राघव श्रूयन्ते। अत्रैव त्रेतायुगीयाः वह्नयः दीप्यन्ते; धूमः चायं पाण्डुरारुणवर्णः सघनः वृक्षशिखराणि आवृत्य दृश्यते। एते वृक्षाः धूमच्छन्नशिखराः इन्द्रनीलमणिशैलानिव मेघपटलैः संवृताः दृश्यन्ते।" "तस्मात् त्वं राघव, लक्ष्मणेन सह एकचित्तः कृताञ्जलिः, एतेभ्यः सप्तर्षिभ्यः प्रणिपातं कुरु। ये हि एतेषां विशुद्धात्मनाम् ऋषीणां प्रणमन्ति, तेषां किञ्चिदपि अनिष्टं न भवति।" इति उक्त्वा, रामः लक्ष्मणेन सह कृताञ्जलिः महर्षीणां प्रणामं चकार। तौ धर्मात्मानौ रामलक्ष्मणौ प्रणम्य, सुग्रीवकपिसहितौ, हृष्टमनसौ प्रस्थितवन्तौ। सप्तर्ष्याश्रमात् दीर्घमध्वानं गत्वा, ते वानराः भीषणां किष्किन्धां वालिवशां ददृशुः। ततः रामः भ्राता लक्ष्मणश्च, वानरैः सह आयुधपाणयः, तेजसा दीप्ताः, शक्रात्मजबलसंरक्षितां पुरीं रिपुविनाशाय प्रतिपेदिरे। एवं श्रीवाल्मीकिरामायणे किष्किन्धाकाण्डे चतुर्दशः सर्गः श्रूयताम्। सर्वे शीघ्रं किष्किन्धां वालिपुरीं जग्मुः, वृक्षैः आत्मानं गूढ्वा, सघनवनान्तरे स्थिताः। तत्र सुग्रीवः, विशालग्रीवः, वनप्रियः, सर्वतः वनं निरीक्ष्य, महतीं क्रोधावस्थां प्राप। ततः सः भीमस्वनं नदित्वा, स्वसैन्येन परिवृतः, गगनं विदारयन्निव घोषं कृत्वा, युद्धाय आह्वयत्। स मेघनादः वातवेगप्रेरितमहत्स्यन्दनघोष इव, सिंहगमनो रश्मिमानिव, स्फुरन् अग्रे प्रायात्। तत्र रामं कर्मकुशलं दृष्ट्वा, सुग्रीवः वचः प्रोवाच – "प्राप्ता किष्किन्धा सुवर्णकवाटिका, वानरजालसंवृतापि। प्राप्ता किष्किन्धा वालिपुरी पताकायन्त्रसमाकुला; पूर्वं प्रतिज्ञां त्वया कृतां, वीर, वालिवधाय, सम्पादय। शीघ्रं प्रतिज्ञां पालय, यथा कालः प्राप्तः।" इत्युक्तः सुग्रीवेण धर्मात्मा राघवः प्रत्युवाच। रामः शत्रुनाशनः सुग्रीवमिदमुवाच – "एष गजसाह्वयाख्यः माला या लक्ष्मणेन तव ग्रीवायाम् आरोपिता, तया त्वं अधिकं शोभसे, वीर, ग्रीवायां माला शोभमानया। यथा सूर्यः नभसि तारागणैः परिवृतः भिन्नरूपः दृश्यते, तथा त्वं प्लवंगम, अद्य बालिभयद्वेषसमुत्थितः। एकेन बाणेन युद्धे मम निष्क्रमणं भविष्यति; त्वं मे शत्रुं दर्शय, यः भ्रातृरूपेण दृश्यते। यदि बालिः पतितः वनधूलिमग्नः मया दृष्टिपथे प्राप्तः सन् जीवन् प्रत्यागतः स्यात्, तर्हि त्वं दोषाद् मयि व्यसनं शीघ्रं प्राप्स्यसि। साक्षात् तव पुरतः सप्त शालमूलानि मम बाणेन विदारितानि।" एवं ते वानराः रामलक्ष्मणसुग्रीवपुरोगमाः, सप्तर्ष्याश्रमं नमित्वा, हृष्टाः किष्किन्धां वालिवशां पूर्यां प्राप्तवन्तः।