सुग्रीवः स तु विशालग्रीवः महाबलश्च लक्ष्मणः अग्रतः तस्य महात्मनः राघवस्य पुरतः ययौ। तयोः पश्चात् वीर्यवान् हनूमान् नलः च महाबलः नीलः च, तथा तारा इति प्रख्यातः वानरसेनापतिः अन्वयात्। ते मार्गे सन्तः पुष्पभारनम्रतरून् दृष्टवन्तः, स्वच्छतोयसरितश्च सर्वाः सागरं प्रति वहन्त्यः अपश्यन्। गिरिकन्दराणि, शिखराणि, गुहानि, प्रमुखाणि च शृङ्गाणि रम्यकाननानि च तत्र दृष्टवन्तः। तत्रैव तानि सरांसि मणिशिलासदृशस्फटिकतोययुक्तानि, कुमुदोत्पलसम्पूर्णानि, पूर्णबद्धानि च अपश्यन्। क्रौञ्चानां सरसानां हंसानां वञ्जूलानां जलचराणां चक्रवाकानां चान्येषां पक्षिणां स्वरैः प्रतिश्रुतानि सरांसि अपश्यन्। तेषां मार्गे सर्वत्र मृगाः कोमलतृणाङ्कुरभक्षिणः निर्भयम् वनं विचरन्तः, प्राङ्गणे स्थिता अपि दृश्यन्ते स्म। यथैव च मत्तगजाः श्वेतदंष्ट्रिणः क्रूराः एकचराः सरःशत्रवः तटानि ताडयन्तः दृश्यन्ते स्म, तथैव मत्तवानराः पर्वतशिखरप्रमाणाः चलन्तः जीवन्त इव गिरयः गजसदृशाः धूलिधूसरिताङ्गाः अपि दृष्टवन्तः। अन्यांश्च वनचारिणः प्राणिनः, आकाशे पक्षिणश्च दृष्ट्वा, सर्वे सुग्रीवस्य आज्ञया शीघ्रं जग्मुः। तत्रैव किञ्चित्काले, एकः वृक्षवाटिकायाः समूहः व्योम्नि महद्भूतमिव निबिडमेकघनमिव, कदलीगुल्मसंवृतमिव दृश्यते स्म। तं दृष्ट्वा राघवः सखायं सुग्रीवं पप्रच्छ—"किमेतत्? ज्ञातुमिच्छामि, मित्र, मम कौतूहलं प्रवर्धते। त्वं मम संदेहमपनीय स्वयमेव विस्तरय।" इत्युक्त्वा, तस्य महात्मनः राघवस्य वचनं शृत्वा, सुग्रीवः गच्छन् अपि तस्मिन् महावने मौनं जग्राह, न किञ्चित् अवदत्। पुनः तेनैव सुग्रीवेण राघवाय प्रोक्तम्—"एषा सा महती तपोवनभूमिः, श्रमहरिणी, उपवनोपेताभिः, मधुरमूलफलतोयसम्पन्ना। अत्रैव सप्तर्षयः धर्मनिष्ठाः, ऊर्ध्वशिरसः, नित्यं जलाशये शयाना, व्रतपरायणाः वसन्ति। सप्तरात्रं वाताहाराः, गिरौ निवसन्तः, शतसंवत्सरात् परं देहैरेव स्वर्गं गतवन्तः। तेषां तपोबलात् एषा आश्रमा वृक्षप्राकारपरिवृता सुरासुरैः सह इन्द्रेण अपि दुरासदा।" "अत्र पक्षिणः अन्ये च वन्यप्राणिनः न प्रविशन्ति; मोहात् प्रविश्य यः कश्चित्, स न पुनः निर्गच्छति। अत्राभरणानां शब्दाः स्पष्टाः श्रूयन्ते, वादित्रगीतध्वनयः च, दिव्यगन्धश्च वायौ वियति व्याप्नोति। अत्रैव त्रेतायुगीयाः हविर्दग्धाग्नयः ज्वलन्ति; एष धूमः पाण्डुरारुणः, विपुलः, वृक्षशिखराणि आच्छादयन् दृश्यते। एते वृक्षाः धूमेन आच्छन्नशिखराः, मणिशिलासमूहानिव मेघैः छन्नाः दृश्यन्ते।" "तस्मात्, राघव, त्वं लक्ष्मणेन सह, एकचित्तः कृताञ्जलिः तान् महर्षीन् प्रणम्य, अभ्यर्चय। एतेषां निर्मलात्मनाम् ऋषीणां प्रणामं कृत्वा, कस्यचित् दुःखम् न भवति।" एतद् श्रुत्वा, रामः लक्ष्मणेन सह कृताञ्जलिः तान् महर्षीन् प्रणम्य, धर्मात्मा सः रामः भ्रात्रा सह सुग्रीवेण वानरैश्च प्रमुदितचित्तः अग्रे जगाम। सप्तर्ष्याश्रमात् दीर्घं पथं गत्वा, ते बलवन्तः किष्किन्धां ददृशुः, या वालीनियता दुर्गा आसीत्। ततो रामः भ्राता च वानरैः सह शस्त्रपाणयः, तेजसा समन्विताः, शत्रुविनाशाय सुरेन्द्रसूनुतेजसा रक्षितां पुरीं प्रत्यागच्छन्। सर्वे शीघ्रं किष्किन्धां वालीपुरीं गत्वा, वृक्षैः आत्मानं छाद्य, घनदुर्गे स्थिताः। तत्र सुग्रीवः सर्वतो वनं निरीक्ष्य, विशालग्रीवः, वनप्रियः, महाक्रोधं जग्राह। ततः सः भीमं निनादं कृत्वा, स्वसैन्येन परिवृतः, आकाशमिव विदारयन् युद्धाय आह्वयत्। सः वातवेगनुनीतेन महाघन इव गर्जन्, सिहवद्गौरवेण प्रचलन्, उदितार्कप्रभः अग्रे प्रस्थितः। तत्र रामं कर्मकुशलं दृष्ट्वा, सुग्रीवः वाक्यमुवाच—"इयं किष्किन्धा, सुवर्णद्वाराभरणा, वानरजालसंवृता, आगता। एषा किष्किन्धा, वालीपुरी, पताकायंत्रसमृद्धा; वीर, त्वया पूर्वं प्रतिज्ञातं वालीवधं साधय।" "त्वं शीघ्रं तां प्रतिज्ञां कर्तव्यां यथा कालः आगतः, तथा साधय।" इति सुग्रीवेण उक्तः धर्मात्मा राघवः प्रत्युवाच। राघवः शत्रुनाशनः सुग्रीवम् उवाच—"एष सा गजसाह्वयमाला, या लक्ष्मणेन तव ग्रीवायाम् आरोपिता चिह्नार्थम्।" "एषा माला तव ग्रीवायाम् आरोपिता, लक्ष्मणेन, त्वं अधिकं शोभसे वीर, माला ग्रीवायाम् उपलक्षिता।" "यथा सूर्यः आकाशे तारा-मालया परिवृतः भिन्नरूपः दृश्यते, तथा त्वं अद्य वानर, वालीसम्भूतभीः वैरं च—" "एकेन बाणेन युद्धे मम निष्क्रमणं स्यात्; तं शत्रुं दर्शय, यो भ्राता तव दृश्यते।" "यदि मम दृश्यपथे आगतः वाली, तदा तं वनधूलिषु पतितं निपातयिष्यामि; यदि सः जीवन् प्रत्यागच्छति—" एवं सुग्रीवः राघवः च भ्राता लक्ष्मणश्च, वानरैः सहिताः, किष्किन्धां प्रति गताः, प्रतिज्ञां साधयितुम् उद्युक्ताः। इति श्रीमद्वाल्मीकिरामायणे किष्किन्धाकाण्डे चतुर्दशोऽध्यायः श्रूयताम्।