रामः स्वर्णमण्डितं महद् धनुरुत्तोल्य, युद्धाय योग्यं सूर्यसमप्रभं शरं गृहीत्वा तस्थौ। तस्य महात्मनः राघवस्य पुरतः विशालग्रीवः सुग्रीवः तथा महाबलः लक्ष्मणः अग्रे गतौ। तयोः पश्चात् वीरः हनुमान्, नलः, बलवान् नीलः, तथा वानरसेनापतिः श्रीमान् तारः अनुगच्छन् ययुः। ते मार्गे वृक्षान् पुष्पभारनमितान् अपश्यन्, नदीन् च निर्मलजलान्, सर्वाः समुद्राभिमुखान् प्रवहन्तीः। पर्वतानां गुहाः, शिखराणि, कन्दराणि, रम्याणि च वनानि दृष्ट्वा, जलपूर्णानि, बाणस्पतिकान्तानि सरांसि अपश्यन्। तानि सरांसि बृह्मणानि, कमलैः कुसुमितैः, कुमुदैः च शोभितानि, जलैः पूर्णानि आसन्। तत्र क्रौञ्चानां, सरसां, हंसानां, वञ्जुलहंसानां, जलकुक्कुटानां, चक्रवाकानां, अन्येषां च पक्षिणां निनादः श्रुतः। ते सर्वत्र मृगान् शिशुकर्षणान् निर्भयम् विचरन्तः, वनमध्ये तृणमूलानि चरन्तः, स्थले स्थितान् च अपश्यन्। सरांसि द्वेष्टारः, श्वेतदन्तैः भूषिताः, भीषणा एकचराः, तटान् ताडयन्तः वनहस्तिनः दृष्टाः। पर्वतशिखराकाराः, गजसदृशाः, भूतले धूलिपरिम्लिष्टाः, मदोन्मत्ताः महावानराः अपि दृष्टाः। अन्यानि वनचराणि, पक्षिणः आकाशे पतमानः अपश्यन्, सर्वे सुग्रीवस्य आज्ञया शीघ्रं ययुः। ते गगने मेघसमूहवद् महान् वृक्षगणः, कदलीगुच्छैः परिवृतः, वनं दृष्ट्वा विस्मिताः अभवन्। तत्र रामः सखायं सुग्रीवं पप्रच्छ—"किम् एतत्? मम उत्सुकता जाताऽस्ति, त्वया मे संशयं निवर्तयितुम् इच्छामि।" ततः महात्मनः राघवस्य वचनं श्रुत्वा, सुग्रीवः गच्छन् तं महान् वनं न उवाच। आख्यातवान्—"एष राघव, महद् तपोवनं श्रमहरं, उपवनैः, उद्यानैः, मधुरमूलफलैः, जलैः च समृद्धम्। अत्र सप्त ऋषयः सप्तर्षयः निवसन्ति, नियमपरायणाः, शिरः अधः स्थापयित्वा, नित्यं जलमध्ये शयाना। सप्त रात्रान् वायुपरायणाः, पर्वते वासिनः, शतवर्षेण देहैः स्वर्गं गताः। तेषां प्रभावेन एष आश्रमः वृक्षप्राकारपरिवृतः, देवदानवैरपि सह इन्द्रेण दुर्गमः। पक्षिणः, अन्ये वनचराः, एतत् स्थानं वर्जयन्ति; मोहात् प्रविश्य न पुनः प्रतिनिवर्तन्ति। अत्र भूषणानां शब्दः स्पष्टः, वाद्यगीतं, दिव्यगन्धः च श्रूयते, हे राघव। अत्र तृतीयायुगस्य अग्नयः दह्यन्ते; धूमः घनः, कपोतवर्णः शिखराणि आच्छादयन् दृश्यते। वृक्षाणि धूमच्छन्नानि, बृह्मणशिलासमूहवद् मेघैः आवृतानि इव दृश्यन्ते। राघव, समाहितचित्तः, लक्ष्मणेन सह अत्र सप्तर्षिभ्यः अञ्जलिं कृत्वा प्रणामं कुरु। शुद्धात्मभ्यः ऋषिभ्यः प्रणामं कृत्वा, हे राम, किञ्चित् अपि दुःखं शरीरं न प्राप्नोति।" ततः रामः लक्ष्मणेन सह अञ्जलिं कृत्वा, तेषां महर्षीणां प्रति प्रणामं अकरोत्। प्रणामं कृत्वा, धर्मात्मा रामः लक्ष्मणः च, सुग्रीवः वानरैः सह, हृष्टचित्ताः अग्रे ययुः। सप्तर्ष्याश्रमात् दीर्घं मार्गं गत्वा, ते किष्किन्धां वैलिनः अधिष्ठितां दुर्गमां नगरीं अपश्यन्। ततः रामः, भ्राता लक्ष्मणः, वानराः च, शस्त्रधराः, तेजसा दीप्ताः, शक्रपुत्रबलसंरक्षितां नगरीं शत्रुविनाशाय पुनः आगच्छन्। एवं किष्किन्धाकाण्डे वाल्मीकिरामायणस्य चतुर्दशः सर्गः श्रूयताम्। सर्वे शीघ्रं किष्किन्धां वालिनः नगरं गत्वा, वृक्षैः आच्छाद्य, घनवनमध्ये स्थिताः। सुग्रीवः, विशालग्रीवः, वनप्रियः, सर्वं वनं निरीक्ष्य, महाक्रोधं उपगच्छत्। ततः भयंकरं गर्जनं कृत्वा, स्वसैन्येन परिवृतः, आकाशं विदारयन् इव युद्धाय आह्वयन् गर्जितवान्। वायुसंवेगेन प्रेरितमहामेघवत् गर्जन्, सिंहगमनः, उदयत्सूर्यसदृशः, अग्रे गतः। रामं कर्मकुशलं दृष्ट्वा, सुग्रीवः उवाच—"किष्किन्धां स्वर्णद्वारैः शोभितां, वानरजालैः आच्छन्नां प्राप्ताः स्म।" "वालिनः नगरीं पताकायन्त्रसमृद्धां प्राप्ताः; वीर, पूर्वं प्रतिज्ञातं वालिवधं संपादय।" "यथा कालः आगतः, तथा शीघ्रं प्रतिज्ञां पूरय।" इत्युक्तः सुग्रीवेण, धर्मात्मा राघवः प्रत्युवाच। रामः शत्रुनाशकः सुग्रीवम् उवाच—"गजसाह्वयमाल्यं, यद् लक्ष्मणेन तव ग्रीवायां चिन्हरूपेण स्थापितम्—" "एतत् माल्यं ग्रीवायां स्थाप्य, त्वं अधिकं शोभसे, वीर, ग्रीवायाम् आवृतमाल्यः।" "यथा सूर्यः तारागणैः परिवृतः गगने भिन्नः दृश्यते, तथा अद्य, वानर, वालिसंबन्धितं तव भीतिर्द्वेषः च—" "एकेन शरेण युद्धे मम प्रहारं मोक्ष्यामि; सुग्रीव, भ्रातृरूपेण शत्रुं दर्शय।" एवं ते सर्वे महाबलाः रामः लक्ष्मणः सुग्रीवः वानरैः सह, सप्तर्ष्याश्रमं प्रणम्य, किष्किन्धां वालिनः नगरं प्राप्ताः, युद्धाय उद्युक्ताः अभवन्।