वनमध्ये सर्वे वयं भवतः शरणागताः; त्वमेव अस्माकं शरणं। अतः, हे वानर, पुनः युद्धं कुरु, मा च चिन्तां कृथाः। अद्यैव त्वं पश्यसि — युद्धे एकेन बाणेन विक्षिप्तं वालिनं भूमौ निपतितं निष्प्राणमिव। तव चिह्नं किञ्चिदस्तु, हे वानराधिप, येन त्वां युद्धे प्रविशन्तं अहं विज्ञायिष्यामि। एषा गजपुष्पी शुभलक्षणैः शोभिता, एतां समुल्लुनित्वा, हे लक्ष्मण, सुग्रीवस्य महात्मनः ग्रीवायां स्थापय। ततो लक्ष्मणः पर्वतपृष्ठे स्फुटितां गजपुष्पीं पुष्पसमृद्धां समुल्लुनित्वा तस्य ग्रीवायां स्थापयामास। तया दिव्यया लता हाररूपेण ग्रीवायाम् उपवेष्टिता, स सुमेघ इव सायंकालसमये क्रौञ्चैः परिवृतः शोभाम् अवाप। तेन शोभमानः रूपेण, रामवचनमनुस्मरन्, स रामेण सह पुनः किष्किन्धां प्रति प्रतस्थे। इदानीं श्रृणु — श्रीमद्वाल्मीकिरामायणे किष्किन्धाकाण्डे त्रयोदशः सर्गः। ऋश्यमुखात् धर्मात्मा लक्ष्मणस्य ज्येष्ठभ्राता सुग्रीवेण सह किष्किन्धां ययौ, या वालिवीर्येण रक्षिता आसीत्। रामः सुवर्णभूषितं महद्धनुः समुत्सृज्य, सूर्यसमप्रभान् बाणान् युद्धाय गृहीत्वा स्थितः। तत्र सुग्रीवः विशालग्रीवः, बलवान् लक्ष्मणश्च, तस्य महात्मनः राघवस्य पुरतः जग्मतुः। पृष्ठतः वीर्यवान् हनुमान्, नलः, महाबलः नीलः, तारा च वानरसेनापतिः अन्वयुः। मार्गे ते पुष्पभारनम्रतरून्, स्वच्छजलनद्यः समुद्राभिमुख्यः अपश्यन्। पर्वतान्तराणि, शिखराणि, गुहान्, रम्यकाननानि च दृष्टवन्तः। मार्गे तडागानि अपि अपश्यन्, यत्र शुद्धजलानि, मरकतसदृशानि, कुमुदोत्पलसम्पूर्णानि आसन्। क्रौञ्चशारसहंसवञ्जुलकारण्डवचक्रवाकादिभिः पक्षिभिः शब्दितानि तानि आसन्। मृगाः सर्वत्र नवपल्लवमूलानि चरन्तः निर्भयम् अरण्ये विचरन्तः, प्राङ्गणे च स्थिताः दृष्टाः। गजाः अपि, ये तडागद्विषः, श्वेतदंष्ट्रिणः, भीमाः, एकचराः, तटानि ताडयन्तः, दृष्टाः। मदोन्मत्तवानराः, पर्वतशिखरसमाः, गजसदृशाः, धूलिपरिषिक्ताः, चलन्तः इव पर्वता इव, दृष्टाः। अन्यांश्च वनचरान् प्राणिनः, नभसि पक्षिणः च दृष्ट्वा, सर्वे सुग्रीवाज्ञया शीघ्रम् अगच्छन्। तत्रैव एकः वनमण्डलः दिवि मेघपिण्डवद् दृश्यते, बहुशाखिप्लक्षैः परिवृतः। रामः सखायं प्रष्टुम् इच्छन्, "किमेतद्? ज्ञातुम् इच्छामि, मम कौतूहलं सञ्जातम्; त्वया मे संशयं निवारयितुम् इच्छामि," इति उक्तवान्। तस्य महात्मनः राघवस्य वचनं श्रुत्वा, गतमानसः सुग्रीवः तस्य महद् वनस्य विषये न किञ्चिद् उक्तवान्। पश्चात्, "एषा, हे राघव, महती तपोवनभूमिः, शोभनवाटिकावनैः युक्ता, मधुरमूलफलसलिलसम्पन्ना, श्रान्तनाशिनी च। अत्र सप्तर्षयः वसन्ति, ये दृढव्रताः, नित्यं शीर्षे अधोमुखाः, सलिले शयानाः। सप्तरात्रं वायुभक्षाः, पर्वतेषु वसन्तः, शतसंवत्सरात् देहसहिताः स्वर्गं गताः। तेषां तपसा एषा आश्रमभूमिः तरुप्राकारपरिवृता, देवानाम् अपि दानवानाम् इन्द्रसहितानाम् दुर्लङ्घ्या। पक्षिणः अन्ये वनचराः अपि अत्र न प्रविशन्ति; मोहात् प्रविशन्तो न पुनः निर्गच्छन्ति। अत्र भूषणशब्दः शृणोति, वाद्यगीतध्वनिः, दिव्यगन्धः च वर्तते, हे राघव। अत्रैव त्रेतायुगीयाः वह्नयः ज्वलन्ति; अस्य धूमः पाण्डुरारुणः, घनसंघातैः वृक्षाग्रेषु व्याप्नुवन् दृश्यते। एते वृक्षाः धूमेन छन्नाग्राः, मरकतशिलासदृशाः मेघपिण्डैः संवृताः इव दृश्यन्ते। अतः, हे राघव, त्वं लक्ष्मणेन सह एकचित्तः कृताञ्जलिः तान् मुनीन् प्रणम। ये एतेषां विशुद्धात्मनां मुनीनां प्रणामं कुर्वन्ति, तेषां शरीरेषु किञ्चित् अपि अनिष्टं न भवति," इति उक्त्वा सुग्रीवः तान् प्रणमयामास। ततः रामः लक्ष्मणेन सह कृताञ्जलिः तान् महर्षीन् प्रणम्य, सुग्रीववानरैः सह हृष्टचित्तः अगच्छत्। सप्तर्ष्याश्रमात् दीर्घं मार्गं गत्वा, ते वालिवशं किष्किन्धां दुरासदां दृष्टवन्तः। ततः रामः भ्राता च वानराः च, आयुधधराः, तेजसा दीप्यमानाः, शत्रुनाशाय इन्द्रात्मजबलरक्षितां पुरीं पुनः प्राप्तवन्तः। इदानीं श्रृणुत — श्रीमद्वाल्मीकिरामायणे किष्किन्धाकाण्डे चतुर्दशः सर्गः। सर्वे शीघ्रं वालिपुरीं किष्किन्धां गत्वा, वृक्षैः आत्मानं छाद्य, घनदण्डकानने स्थिताः। तत्र सुग्रीवः सर्वतो वनं निरीक्ष्य, विशालग्रीवः, वनप्रियः, महतीं कोपावस्थां प्राप्तः।