रामः सौमित्रिं सीतां च सुस्वरूपां प्रति उवाच—“शरणं दत्तस्य वधः महापातकं, अद्भुतं च पापं स्यात्। अहं लक्ष्मणः सीता च त्वत्संश्रयाः, हे कपिश्रेष्ठ, अस्मिन्वने तव एव शरणं गताः स्मः। अतः पुनः युद्धं कुरु, मा विषादं गच्छ, कपे। अद्यैव त्वं पश्यसि—वालिनं युध्यन्तं मया एकेन बाणेन निपातितं, भूमौ निष्कम्पं शयानं। “स्वस्य चिह्नं कुरु, कपिश्रेष्ठ, यथा त्वां युद्धे प्रविशन्तं अहं वेद्यम्। एषा गजपुष्पी सुमनः शुभलक्षणा माल्यरूपा, तां लक्ष्मणः महात्मनः सुग्रीवस्य कण्ठे स्थापयतु।” ततः लक्ष्मणः पर्वतस्यानुच्चैः सुमनः शोभमानां गजपुष्पीं चुत्वा सुग्रीवस्य कण्ठे स्थापयामास। तया शोभनया लता-मालया कण्ठे बद्धया, स सुमहान् सुग्रीवः सायं मेघः शरत्पङ्क्तिषु खगैः अलंकृत इव बभौ। स तेन शोभनरूपः, रामवाक्यं शुश्रूषुः, रामेण सह पुनः किष्किन्धां प्रतिजगाम। शृणु, किष्किन्धाकाण्डे श्रीमद्वाल्मीकीयरामायणे त्रयोदशः सर्गः प्रवर्तते। ऋश्यमूकात् धर्मात्मा लक्ष्मणस्य ज्येष्ठभ्राता रामः सुग्रीवेण सह तां किष्किन्धां जगाम, या वालिप्रभावेन रक्षिता आसीत्। रामः स्वर्णाभरणयुक्तं महद्धनुः समुत्सृज्य, सूर्यसङ्काशान् युद्धयोग्यान् बाणान् आदत्त। सुग्रीवः विशालग्रीवः, महाबलः लक्ष्मणश्च, तस्य महात्मनः राघवस्य पुरस्तात् जग्मतुः। तयोः पश्चात् वीरः हनुमान्, नलः, महाबलः नीलः, तथा तारा कपिसेनापतिः जग्मुः। ते मार्गे सन्तः पुष्पभारैः नम्रतरुं, निर्मलवारिधारां सरितं च, समुद्राभिमुखीं दृष्टवन्तः। पर्वतकन्दराः, शिखराणि, गुहाः, रमणीयानि च शैलशृङ्गाणि, कुसुमितानि काननानि च अपश्यन्। मार्गे तैः शुद्धवारिणि पद्मिनीं, नीलमणिप्रतीकाशां, काञ्चनपद्मैः साकं जलैः पूरितां, कुमुदैः सुसज्जितां चापि दृष्टा। क्रौञ्चैः, सरसैः, हंसैः, वञ्जुलैः, जलचारैः, चक्रवाकैः, पक्षिभिः च शब्दायमानानि तानि सरांसि दृष्टानि। हरिणाः सर्वत्र तृणाङ्कुरान् चरन्तः, निर्भयाः वनान्तरे विचरन्तः, प्राङ्गणे तिष्ठन्तः च दृष्टाः। दन्तैः श्वेतैः भूषिताः, भीमाः, एकचराः, सरांसि द्वेषयन्तः, तटान् ताडयन्तः, मत्तगजाः अपि दृष्टाः। मत्ताः कपयः पर्वतशिखरसमाः, चलच्चलद्गिरिप्रतीकाशाः, गजसमाः, भूमिधूलिधूसरिताः दृष्टाः। अन्ये वनचराः प्राणिनः, नभसि पक्षिणः, अपि दृष्टाः; सर्वे सुग्रीवाज्ञया शीघ्रं जग्मुः। आकाशे घनसमूहवद् विशालः, कदलीकुलैः परिवृतः, एष वृक्षवाटिकः दृश्यते। “किमेतत्? ज्ञातुमिच्छामि, सखे, मम कौतूहलं जायताम्। त्वं मे संशयं व्यपनय,” इति रामः उवाच। एवं महात्मनः राघवस्य वचनं श्रुत्वा, गच्छन् अपि सुग्रीवः तं महावनं न प्रोवाच। “एष, राघव, विशालः आश्रमः, श्रमहरः, उद्यानोपवनसमृद्धः, मधुरमूलफलवारिसम्पन्नः। अत्र सप्तर्षयः, व्रतानुष्ठानपरायणाः, शिरःशयना, नित्यं जलाशयेषु स्थिताः, वसन्ति। ते सप्तरात्रं वायुभोजनाः, पर्वतेषु वसन्तः, शतवर्षे देहैः स्वर्गं गतवन्तः। तेषां तपसा अयं आश्रमः वृक्षप्राकारपरिवृतः, देवानामपि दैत्यैः सह इन्द्रेण च दुर्गमः। खगाः, अन्ये वनचराः च, एतत् स्थानं न प्रविशन्ति; मोहात् प्रविशन्ति ये, ते न पुनः प्रतिनिवर्तन्ति। अत्र भूषणनिनादः, वाद्यगीतशब्दः, दिव्यगन्धश्च श्रूयते, हे राघव। त्रेतायुगाग्नयः अपि अत्र दीप्यन्ते; एष धूमः पिङ्गलः, कपोतवर्णः, वृक्षशिखराणि आवृत्य दृश्यते। वृक्षाः अपि धूमवेष्टितशिखराः, मेघसमूहाच्छादितमणिशैलवत् दृश्यन्ते। राघव, समाहितचित्तः, सह भ्रात्रा लक्ष्मणेन, अनेन सप्तर्षिभ्यः साष्टाङ्गं प्रणम। एतेषां विशुद्धात्मनां मुनिनां प्रणामं कृत्वा, काचिदपि आपत्ति: देहे न भवति, हे राम। ततः रामः लक्ष्मणेन सह, कृताञ्जलिः, तेषां महर्षीणां प्रणामं चकार। प्रणम्य, धर्मात्मा रामः लक्ष्मणश्च, सुग्रीवेण कपिभिः सह, हृष्टचित्तौ अग्रे जग्मतुः। सप्तर्ष्याश्रमात् दीर्घं मार्गं गत्वा, ते वालिना पालितां भीमां किष्किन्धां दृष्टवन्तः। ततः रामः, भ्राता, कपयः च, आयुधधराः, तेजसा दीप्तिमन्तः, शत्रुनाशाय, इन्द्रपुत्रबलसंरक्षितां नगरीं प्रत्यागच्छन्। शृणु, किष्किन्धाकाण्डे श्रीमद्वाल्मीकीयरामायणे चतुर्दशः सर्गः प्रवर्तते। ते सर्वे शीघ्रं किष्किन्धां वालिपुरीं गत्वा, वृक्षैः समाच्छाद्य, घनवनान्तरे तस्थुः।