सुग्रीवेण तु मां आहूय स्ववीर्यं दर्शितं, रिपुश्च हतः, इदानीं त्वया किं कृतं इति पृष्टे, स पुनः दुःखशोकार्तया वाचा राघवं सत्यं वक्तुम् अतीव प्रवृत्तः—“किमर्थं त्वं वालिनं न जघान?” इत्युक्त्वा, “यदि न वदसि, नात्र स्थास्यामि,” इति प्रतिजजान। एवमुक्ते महात्मनि सुग्रीवे, राघवः पुनरुवाच—“शृणु मे प्रियसख! कोपं त्यज; अहं कारणं कथयामि यत्कारणात् तद्बाणं न मुमोचम्। भूषणवेषवपुषि च गत्याऽपि च त्वं च वालिश्च तुल्यौ, हे सुग्रीव! वाणीं तेजः कटाक्षं च विक्रमे च भाषायां च, हे कपे, न किंचित् भेदं पश्यामि। अतः, हे कपिश्रेष्ठ, तव सदृश्यत्वाद् मोहितोऽहम्, शत्रुनाशनं शीघ्रं बाणं न मुमोचम्। त्वद्वद्रूपस्य हेतोः, प्राणान्तकरं घोरं बाणं न सन्दधे, न चेच्छेदमूलं भवेत् युवयोः। यदि त्वं वीर, मम अज्ञानात् नष्टः स्याः, तर्हि मम बालिशत्वं मूढता च प्रकाश्येत, हे कपिश्रेष्ठ। शरणागतस्य वधो महापातकं, अद्भुतं च; अहं च लक्ष्मणश्च, सुभगा सीता च—एते सर्वे तव वन्येऽस्मिन् शरणं प्राप्ताः। त्वं नः शरण्यः। तस्मात् पुनः युद्धं कुरु, न च चिन्तां कुरुष्व, हे कपे। अद्यैव त्वं पश्यसि वालिनं रणाङ्गणे, एकबाणेन निहतम्, भूमौ निश्चेष्टं स्थितम्। चिन्हं किञ्चिदात्मनः स्थापय, हे कपिश्रेष्ठ, यथा त्वां समरे प्रविशन्तं वेद्मि। एषा गजपुष्पी पुष्पवती शुभलक्षणा; तां लुञ्चित्वा, हे लक्ष्मण, महात्मनः सुग्रीवस्य कण्ठे स्थापय। ततः लक्ष्मणः, गिरिपृष्ठे सुमनोहरां गजपुष्पीं लुञ्चित्वा, तस्य कण्ठे ताम् अर्पयामास। तेन शोभनया लता-विलम्बितकण्ठः, स सायं मेघः शक्रैः अलंकृत इव बभौ। स तेन विभूषितस्वरूपः, रामवचनेषु च एकचित्तः, रामेण सह गत्वा पुनः किष्किन्धां प्रत्यागच्छत्। शृणु किल वाल्मीकिरामायणस्य किष्किन्धाकाण्डे त्रयोदशस्सर्गः। ऋष्यमूकात् धर्मात्मा लक्ष्मणस्य ज्येष्ठभ्राता रामः सुग्रीवेण सह किष्किन्धां प्रति जगाम, या वालिवीर्येण रक्षिता। रामः सुवर्णभूषितं महद् धनुः समुत्पाट्य, सूर्यसङ्काशान् युद्धयोग्यान् बाणानादत्त। सुग्रीवः स्थूलग्रीवः, महाबलश्च लक्ष्मणः, तस्य महात्मनः राघवस्य पुरतः अगच्छताम्। तयोः पृष्ठतः वीरः हनुमान्, नलः, महाबलः नीलः, तथा तारा कपिसेना-प्रमुखः, अनुययुः। ते पुष्पभारनम्रतरून्, निर्मलजलान् सागराभिमुखान् नद्यः च दृष्टवन्तः। पर्वतानां कन्दरान्, शिखराणि, गुहाः, प्रमुखाणि शृङ्गाणि, रमणीयानि च वनानि अपश्यन्। मार्गे मार्गे विमलजलानि वैदूर्यसदृशानि सरांसि, कुमुदोत्पलसंपन्नानि, पूर्णानि च, दृष्टवन्तः। तत्र बक, सारस, हंस, वञ्जुल, जलकुक्कुट, चक्रवाक, अन्यांश्च पक्षिणः स्वरेण प्रतिश्रुत्यम् आकाशं पूरयन्तः दृष्टाः। मृगाः सर्वत्र कोमलतृणानि चरन्तः, निर्भयाः, वनान्तरेषु विचरन्तः, प्राङ्गणे तिष्ठन्तश्च दृष्टाः। गजेन्द्राः अपि, श्वेतदन्ताः, भीमाः, एकचराः, नदीतीराणि ताडयन्तः, सरांसि द्विषन्तः, दृष्टाः। मदोद्धताः कपयः, महाशैलसमन्विताः, गजोपमाः, धरणीधूलिधूसरिताः, चलन्तः दृष्टाः। अन्यान् वनचरान् प्राणिनः, आकाशे पक्षिणश्च दृष्ट्वा, सर्वे सुग्रीवाज्ञया शीघ्रं जग्मुः। तत्रैव रामः, “इयं वृक्षवाटिका आकाशे मेघपुञ्जोपमा दृश्यते; महती मेघमाला इव, कदलीगुच्छैः परिवृता। किमेतत्? ज्ञातुमिच्छामि, सखे; जिज्ञासा मे जाताऽस्ति, तां निवारय,” इति पप्रच्छ। एवं महात्मनः राघवस्य वचः श्रुत्वा, सुग्रीवः गच्छन् तस्य महावनस्य विषयं न व्याहृतवान्। पुनः उवाच, “एषा, राघव, महती विश्रान्तिदा आश्रमभूमिः, उद्यानोपवनसमृद्धा, मधुरमूलफलतोयान्विता। अत्र सप्तर्षयः, दृढव्रताः, शिरःशय्याश्च, नित्यं जलनिवासिनः, वसन्ति। ते सप्तरात्रं वायुभक्ष्याः, पर्वतेषु वसन्तः, शतसंवत्सरं कृत्वा देहैः स्वर्गं जग्मुः। तेषां तपसा एष आश्रमः वृक्षपरिखायुक्तः, देवदानवैरपि सह इन्द्रेण दुष्प्रवेशः। पक्षिणोऽन्ये च वनचराः अत्र न प्रविशन्ति; मोहात् प्रविशन्तः न पुनरागच्छन्ति। अत्र भूषणानां शब्दः, वादित्रगीतध्वनिश्च, दिव्यगन्धश्च श्रूयते, हे राघव। त्रेतायुगस्य यज्ञाग्नयः अपि अत्र दीप्यन्ते; एष धूमः, पिङ्गलपक्षरक्ताभः, वृक्षाग्रेषु वर्तते इव दृश्यते।