तौ तु रामलक्ष्मणौ सहसा पतन्तौ तौ राक्षसौ दृष्ट्वा, कमलनयनः रामः सौमित्रिं दृष्ट्वा इदं वचनमुवाच—"पश्य लक्ष्मण, एते पापकृतः राक्षसाः, मांसभक्षिणः, मानवं अस्त्रबलनिर्याताः, यथा वातेन मेघाः विक्षिप्यन्ते, एवं विक्षिप्यन्ते।" ततो रामः—"कर्तास्मि, न संशयः; न तु अहं एतान् हन्तुम् उत्सहे," इति ब्रुवन् शीघ्रं धनुः सज्जीकृतवान्। ततः परमधार्मिकः तेजस्वी राघवः, महान् रोषसमन्वितः, बलवत् मानवं अस्त्रं मारीचस्य उरसि ससर्ज। तेन परमास्त्रेण घातितः मारीचः शतम् योजनानाम् अन्तरं समुद्रवेगेन नीतः। तम् मारीचम् विवर्णम्, मूर्च्छितम्, शरशीतवेगेन पीड्यमानम्, दृष्ट्वा रामः लक्ष्मणम् उवाच—"पश्य लक्ष्मण, एषः मानवः बाणः, मनुना कृतः, एनं मोहयति, प्राप्नोति च दूरम्, न तु प्राणान् हरति।" "अन्यांश्च अपि एतान् अहं हनिष्यामि—क्रूरान्, दुष्कृतिनः, यज्ञविघातकान् रक्ताशनान् राक्षसान्," इति ब्रुवन् राघवः कौशलं दर्शयन्निव, अग्नेयम् अस्त्रं जग्राह। तत् स सुभाहोः उरसि ससर्ज; तेन हतः सुभाहुः भूतले अपतत्। ततः श्रीमान् राघवः वायव्यं अस्त्रं गृहित्वा, शेषान् राक्षसान् विनाशयामास, येन मुनयः परमं हृष्टाः। यज्ञविघातकान् सर्वान् राक्षसान् हत्वा, रघुवंशचूडामणिः तत्र मुनिभिः पूजितः, यथा पुरा विजयेन्द्रः पूजितः। यदा यज्ञः समाप्तः, महर्षिः विश्वामित्रः, दिशः पावनाः दृष्ट्वा, काकुत्स्थम् इदं वचनमुवाच—"महाबाहो, कृतार्थोऽहम्; त्वया गुरुवचनं कृतं। महायशः, त्वया एष सिद्धाश्रमः शुद्धीकृतः।" इति रामम् प्रशस्य, सायं संध्यायां ताभ्यां कुमाराभ्यां सह उपविवेश। एवम् उक्त्वा, तौ रामलक्ष्मणौ कृतार्थौ तत्र रजनीं व्यतीयाताम्, हृष्टौ प्रमुदितौ च। अथ रजनी व्यतीतायाम्, प्रातःकृत्यं कृत्वा, तौ विश्वामित्रं मुनिं चान्यांश्च मुनीन् उपसंगम्य, सुतराम् विनयपूर्वम् अभिवाद्य, मधुरया वाचा उचतुर्न्याय्यं वचनम्—"भगवन्, वयं तव अनुचरौ; किं करवामि, ब्रूहि, मुने?" तयोः वाक्यं श्रुत्वा, सर्वे मुनयः विश्वामित्रपुरोगमाः रामम् ऊचुः—"नरश्रेष्ठ, जनकः मिथिलाधिपः धर्मिष्ठं यज्ञं करिष्यति; तत्र गच्छामः। त्वमपि नरव्याघ्र, अस्माभिः सह गन्तुम् अर्हसि; तत्र अद्भुतं धनुः द्रष्टुम् अर्हसि।" "तत् धनुः, देवैः सभायां पूर्वं दत्तम्, अतिबलवद् घोरम्, यज्ञे परमप्रभं दीप्तम्। तद् धनुः न देवाः, न गन्धर्वाः, न असुराः, न राक्षसाः, न मनुष्याः कश्चन जेतुम् शक्ताः। तस्य बलेन परीक्षां कर्तुम् इच्छन्तः महाबलाः राजपुत्राः अपि न शेकुः तं जेतुम्। तत् धनुः महात्मनः मिथिलाधिपतेः; तत्र काकुत्स्थ, धनुः च अद्भुतं यज्ञं च द्रक्ष्यसि।" "स यज्ञफलरूपेण तद् धनुः मिथिलाधिपेन देवैः सदा कीर्त्यमानः प्रार्थितम्। तद् धनुः राजगृहे मह्यर्थं नानावासगन्धैः, अगुरुधूपैः पूज्यते।" इति उक्त्वा, महर्षिः विश्वामित्रः, मुनिसंघेन सह, काकुत्स्थेन च, वनवासिनः अभ्यनुज्ञाय, प्रस्थानाय उद्ययौ। "स्वस्ति भवन्तु; सिद्धाश्रमात् उत्तरे जङ्घायाः तटं हिमवतः शैलान् गमिष्यामि," इति उक्त्वा, तपोधनः कौशिकः उत्तरदिशं प्रस्थितः। तस्य महर्षेः प्रस्थितस्य, वेदविद्भिः सहशतम् यानयुगपद् अनुगतम्। सिद्धाश्रमवासिनः मृगपक्षिसंघाश्च तं महात्मानं तपस्विनं विश्वामित्रं अन्वयुः। दीर्घं मार्गं गत्वा, सायं सूर्यास्ते, ते मुनिगणाः पक्षिणश्च प्रत्यागताः। सूर्यास्ते कृतस्नानहवनीयकार्याः, तदा विश्वामित्रमुख्याः तेजस्विनः उपविविशुः। रामः सौमित्रिणा सह, मुनिपूजनं कृत्वा, विश्वामित्रस्य पुरतः उपाविशत्। ततः रामः, दीप्ततेजाः, महाबलः, विश्वामित्रं मुनिं जिज्ञासया पृष्टवान्—"भगवन्, एष देशः कः, पुष्पितैः वनैः शोभितः? इच्छामि श्रोतुम्, ब्रूहि सत्यं, शुभं ते अस्तु।" रामस्य वाक्यैः प्रेरितः धर्मात्मा मुनिः, मुनिसंघमध्ये, तस्य देशस्य सर्वं वृत्तान्तं कथयितुम् आरब्धवान्। "आसीत् महातपाः कुशो नाम ब्रह्मणः पुत्रः, धर्मव्रतः, धर्मज्ञः, सतां पूजितः। स महात्मा, महाबलः, विदर्भसुतेन धर्मपत्नीना, चत्वारः पुत्रान् उत्तमान् उत्पादितवान्।