सुग्रीवः अत्यन्तं हर्षितः, भूषणैरलङ्कृतः, राघवस्य समीपं शिरसा नमन्, हस्तौ योजयित्वा भूमौ पतितः। तस्य कृत्येन सन्तुष्टः सः राघवम्, धर्मज्ञं सर्वास्त्रविदां श्रेष्ठं वीरं स्थितं, प्रहर्षेण सम्बोधयामास। "नरश्रेष्ठ, त्वं शरैः सर्वान् देवांश्च सह इन्द्रेण अपि युद्धे जितुं समर्थः; किम् वालिनं कथयितुं, भगवन्? येन, ककुत्स्थकुलोत्पन्न, सप्त महान्तः सालवृक्षाः, पर्वतः, पृथिवी च एकेन शरेण विदीर्णाः—कः त्वां युद्धे प्रतीयात्? अद्य दुःखं नष्टम्, परमं सुखं प्राप्तम्, त्वां मित्रं महेन्द्रवरुणयोः तुल्यं लब्ध्वा। अद्यैव, प्रियस्य मित्रस्य हेतोः, ककुत्स्थनन्दन, तं शत्रुं भ्रातृरूपिणं वालिनं हनुम्; अञ्जलिं कृत्वा त्वाम् याचे। शीघ्रं किष्किन्धां गच्छाम; त्वं अग्रे गच्छ। आगत्य, सुग्रीवं च वालिं च भ्रातृगन्धिनं आह्वय। सर्वे तु शीघ्रं वालिपुरीं किष्किन्धां आगच्छन्, वृक्षैः गूढाः घनवनान्तरे स्थिताः। सुग्रीवः वालिं आह्वयितुं घोरं निनादं बलात् कृत्वा, व्योमविलीनं तीव्रं शब्दं मुमोच। भ्रातृनिनादं श्रुत्वा वालिः, महाबलः कोपितः, तीव्रं कम्पितः, पश्चिमदिग्गतः सूर्यः इव निष्क्रान्तः। ततः वालिसुग्रीवयोः घोरं युद्धं अभवत्, व्योमस्थं, बुधमङ्गलयोः संघर्ष इव। ताडनैः पाणिप्रहारैः, वज्रसदृशैः मुश्टिप्रहारैः, उभौ भ्रातरौ क्रोधवशात् परस्परं अभ्यहनताम्। रामः धनुः गृहीत्वा, उभयोः वीरयोः समीपं दृष्ट्वा, तौ देवयोः अश्विनौ इव समानौ। राघवः सुग्रीववालिनोः भेदं न ज्ञात्वा, घोरं शरं मोक्तुं न निश्चितवान्। तस्मिन्नेव कालः, सुग्रीवः वालिना अभिभूतः, राघवस्य साहाय्यं न दृष्ट्वा, ऋष्यमूकं प्रति पलायितः। श्रान्तः, रक्तसिक्तः, प्रहारैः विहतः, कोपितेन वालिना अन्वितः, महावनं प्रविष्टः। सुग्रीवं वनं प्रविशन्तं दृष्ट्वा वालिः, शापभीतः, "मुक्तः असि" इति उक्त्वा, बलवान् सन् निवृत्तः। राघवः भ्राता हनुमता सह तत्र वने यत्र सुग्रीवः गतः, आगच्छत्। रामलक्ष्मणयोः आगमनं दृष्ट्वा सुग्रीवः लज्जितः, विषण्णः, भूमिम् आलोक्य, इदं वचनम् उवाच। "माम् आह्वयित्वा, वीर्यं दर्शयित्वा, शत्रुं हत्वा, किं कृतं त्वया? इदानीं सत्यं वद, राघव; किम् वालिं न हतः? अन्यथा, अत्र न स्थास्यामि।" सुग्रीवः महात्मा दुःखसन्तप्तया वाचा एवं उक्तवान्। राघवः पुनः प्रत्युवाच—"सुग्रीव, शृणु, मित्र, कोपं विसृज; यथार्थं कारणं वक्ष्यामि यत् शरं न मोक्तवान्। भूषणवेषरूपगमनेन, त्वं च वालिः च समानौ। स्वरप्रभादृष्टिवीर्यवाक्यैः, त्वयोः भेदं न पश्यामि। अतः, वानरश्रेष्ठ, सादृश्यात् मोहितः, शत्रुनाशकं त्वरितं शरं न मोक्तवान्। तव सादृश्यात्, प्राणहरं घोरं शरं मोक्तुं न निश्चितवान्, यथा उभयोः मूलं न विनश्येत्। यदि त्वं वीर, मम अज्ञानात् नष्टः अभवः, तदा मम बाल्यं मूढता च प्रकटितः, वानरेश्वर। यः शरणं दत्तः, तं हन्तुं महापातकम्; अहं, लक्ष्मणः, सीता च सुवर्णवर्णा—सर्वे वने तव शरण्याः; त्वं नः आश्रयः। अतः, पुनः युद्धं कुरु, चिन्तां मा कृथा, वानर। अद्यैव वालिं युद्धे एकेन शरेण भूमौ शयानं पश्यसि। वानरेश्वर, चिन्हं स्थापय, यथा युद्धे प्रविशन्तं त्वां जानामि। एष पुष्पितं गजपुष्पीपुष्पं शुभलक्षणैः युक्तं, लक्ष्मणः, महात्मनः सुग्रीवस्य ग्रीवायाम् स्थापय। ततः लक्ष्मणः पर्वतपृष्ठे पुष्पितं गजपुष्पीपुष्पं च्छित्वा तस्य ग्रीवायाम् अधारयत्। तेन शोभमानः लता-ग्रामः ग्रीवायां बद्धः, सन्ध्यायां बकैरिव मेघः शोभितः। रूपेण दीप्तः, रामवचनं श्रुत्वा, रामसहितः पुनः किष्किन्धां प्रति गतः। शृणु इदानीं वाल्मीकिरामायणस्य कीर्तिमतः किष्किन्धाकाण्डे त्रयोदशसर्गः। ऋष्यमूकात् धर्मात्मा लक्ष्मणस्य ज्येष्ठः भ्राता सुग्रीवसहितः किष्किन्धां वालिप्रतापरक्षितां गतः। रामः सुवर्णभूषितं महाधनुः उत्तोल्य, युद्धयोग्यं सूर्यसदृशं शरं गृहीत्वा। सुग्रीवः विशालग्रीवः, महाबलः लक्ष्मणः च, महात्मनं राघवम् अग्रे अग्रे ययुः।