सुग्रीवः रामं प्रति सस्नेहं प्राह—“न त्वां समीकृत्य न अवमानं करोमि, न च त्वां भीतः; किंतु तस्य भीषणानि कर्माणि मां भयमावहन्ति।” तदा राघवः, यस्य वचनं, वीर्यं, आचारः च महद् तेजः सूचयन्ति—यथा अग्निः भस्मना आच्छादितः—एवं प्रमाणं प्रदर्शयति। तस्य मधुरं वचनं श्रुत्वा, रामः स्मितं कृत्वा वानरं प्रत्युवाच। “यदि त्वं अस्माकं शक्तौ विश्वासं न करोति, हे वानर, युद्धे ते प्रशंसनीयं प्रमाणं करिष्यामि।” एवं उक्त्वा सुग्रीवम्, रामः लक्ष्मणस्य ज्येष्ठः भ्राता तं सान्त्वयित्वा अङ्गुष्ठेन क्रीडया दुन्दुभेः शरीरं स्पर्शयामास। ततः दीर्घबाहुः रामः तं शुष्कं दुन्दुभेः शरीरं अङ्गुष्ठेन उत्थाप्य दश योजनानि दूरं प्रक्षिप्तवान्। तस्य शरीरस्य प्रक्षिप्तं दृष्ट्वा, सुग्रीवः पुनः रामं प्रत्युवाच, सूर्यप्रभं तं लक्ष्मणं प्रमुखं वानराणां च समक्षं, अर्थपूर्णं वचनं उवाच—“पूर्वं, हे मित्र, मम शरीरं ताज्यं, मांसयुक्तं, उत्साहपूर्णं आसीत्, यदा मम भ्राता वाली, श्रान्तः मदोन्मत्तः, तं प्रक्षिप्तवान्। अधुना, हे राघव, तद् लघु, अमांसयुक्तं, तृणसमानं च; तथापि त्वं हर्षेण तं प्रक्षिप्तवान्, हे रघुकुलानन्दन। अत्र न शक्यते ज्ञातुं कस्य बलं अधिकं—तव वा तस्य वा; हि ताज्यं शुष्कं च अन्तरं महदस्ति, हे राघव। एष एव संशयः, प्रिय, तव बलं तस्य च विषये; यदि एकं सालवृक्षं छिन्द्यसि, तदा बलदुर्बलता स्पष्टा भविष्यति। अतः धनुः संधत्ते, गजस्य सून्यं यथा, कर्णान्तं यावद् आकृष्य महाबाणं सन्दधि। यदि सालवृक्षं बाणेन विक्षिप्यसि, न संशयः, तस्य भेदनं भविष्यति; पर्याप्तं विचारणं, प्रिय, निश्चितं कुरु, हे नृप, वचनं दत्तं मया। यथा त्वं तेजस्विनां श्रेष्ठः, हिमालयः महागिरिषु, सिंहः चतुर्भुजेषु, तथा त्वं पुरुषेषु पराक्रमे श्रेष्ठः।” इदानीं शृणु, हे भक्त, वाल्मीकिरामायणस्य कीष्किन्धाकाण्डे द्वादशोऽध्यायः। सुग्रीवस्य उत्तमं वचनं श्रुत्वा, रामः महातेजाः विश्वासाय धनुः आदत्त। सः सम्मानदाता, महाबलम् धनुः एकं च बाणं आदाय, सालवृक्षे लक्ष्यम् स्थापयित्वा, तं बाणं समस्तदिशाः घोषयन् सन्दधि। सः बाणः महाबलप्रक्षिप्तः सुवर्णमण्डितः सप्त सालवृक्षान्, गिरीशिखरम्, भूमिं च छित्वा प्रविष्टः। क्षणेन सः शीघ्रबाणः सालवृक्षान् छित्वा, पुनः तस्यैव तूणीरं प्रविष्टः। रामबाणस्य बलात् सप्त सालवृक्षान् विभक्तान् दृष्ट्वा, वानरश्रेष्ठः सुग्रीवः महाविस्मयं प्राप्नोत्। सः प्रमुदितः, भूषणानि कम्पमानानि, भूमौ पतित्वा, शिरः नमयित्वा, रामं प्रति अञ्जलिं कृत्वा। ततः हर्षितः, धर्मज्ञं, सर्वास्त्रविदां श्रेष्ठं, वीरं रामं प्रति उवाच—“हे पुरुषश्रेष्ठ, त्वं सर्वदेवान् इन्द्रसहितान् अपि युद्धे बाणैः जितुं समर्थः; वालिं किं वदामि, हे प्रभो? येन, हे काकुत्स्थवंशज, सप्त सालवृक्षाः, गिरिः, भूमिः च एकेन बाणेन छिन्नाः—यः त्वां युद्धे प्रतिषेधितुं शक्नुयात्? अद्य मम दुःखं विनष्टम्, हर्षः च परम्, त्वां प्राप्त्वा, मित्रं, महेन्द्रवरुणयोः तुल्यं। अद्य एव, मम प्रियस्य निमित्तम्, हे काकुत्स्थवंशज, तं शत्रुं, भ्रातृरूपं वालिं, वधस्व; अञ्जलिं कृत्वा याचे।” रामः उवाच—“स्वल्पेन विलम्बेन कीष्किन्धां गच्छामः; त्वं अग्रे गच्छ; आगत्य सुग्रीवं वालिं च आह्वय, भ्रातृगन्धिनम्।” ततः सर्वे शीघ्रं कीष्किन्धां वालिनगरं गताः, वृक्षैः गुप्ताः, घनवनमध्ये स्थिताः। सुग्रीवः वालिं आह्वयितुं भीमं निनादं कृतवान्, आकाशं विदारयन् वेगेन घोषयन्। तस्य भ्रातृनिनादं श्रुत्वा, वाली महाबलः क्रुद्धः, तीव्रः, पश्चिमदिग्गतः सूर्यः इव, निर्जगाम। ततः वालिसुग्रीवयोः घोरं युद्धं अभवत्, आकाशे बुधमङ्गलयोः घोरसंघर्षः इव। ताडनैः, पट्टैः, वज्रसदृशैः मुश्टिभिः, उभौ भ्रातरौ क्रोधात् समरे परस्परं प्रहारयामासत्। रामः धनुर्धरः, उभयोः वीरयोः सावधानं निरीक्ष्य, अश्विनौ देवेषु इव, तुल्यरूपौ दृष्ट्वा। राघवः सुग्रीवम् वालिं च विवेक्तुं न शशाक, अतः मृत्युबाणं मोक्तुं न निश्चितवान्। एतस्मिन्नेव काले, सुग्रीवः वालिना पराजितः, रामस्य सहायं न दृष्ट्वा, ऋष्यमूकं प्रति पलायितः। सः श्रान्तः, रक्तसिक्तशरीरः, प्रहारैः विवर्णः, क्रुद्धेन वालिना अनुगतः, महावनं प्रविष्टः। सुग्रीवस्य वनं प्रविष्टं दृष्ट्वा, वाली शापभीतः, “त्वं मुक्तः” इति घोषयित्वा, निवृत्तः, महाबलः। रामः लक्ष्मणेन सह हनुमन्तं च, तं वानरं सुग्रीवं यत्र गतः, तं वनं अगच्छत्। रामं लक्ष्मणं च आगतम् दृष्ट्वा, सुग्रीवः लज्जितः, शोकसन्तप्तः, भूमिं निरीक्ष्य, इदं वचनं उवाच—“माम् आह्वयित्वा, वीर्यं दर्शयित्वा, शत्रुं हत्वा, किं कृतं इदानीं?