सुग्रीवः, धर्मात्मा कपिराजः, रामं समीपस्थं दृष्ट्वा स्नेहपूर्वकं किंचित् शङ्कितः अभ्यवदत्—“मम भ्रातुः, बलिनः दुष्टस्य, सामर्थ्यं अहं जानामि; तव तु युद्धवैरस्य वीर्यं, राघव, मम दृष्टिगोचरं न भवति। न तव तुलनां करोमि, न तव अवमानं वा भीतिं वा करोमि; किन्तु तस्य घोरकर्माणि मां भयभीतं कृतानि। राघव, तव वचनानि, साहसः, स्थितिः च एव प्रमाणं; तानि महान् तेजः दर्शयन्ति, यथा अग्निः भस्मन्याच्छन्नः।“ एवं सुग्रीवस्य वचनं श्रुत्वा, रामः, मधुरं स्मितं कृत्वा, कपिम् प्रत्युवाच—“यदि त्वं अस्माकं सामर्थ्ये विश्वासं न करोति, कपे, तर्हि युद्धे तव प्रशंसनीयं प्रमाणं करिष्यामि।” इत्युक्त्वा, राघवः, लक्ष्मणस्य ज्येष्ठः भ्राता, सुग्रीवं सान्त्वयन्, अङ्गुष्ठेन क्रीडया दुन्दुभेः शरीरं स्पर्शयामास। स वीर्यवान् रामः, महाबाहुः, तद् शुष्कं राक्षसशरीरम् अङ्गुष्ठेन उत्थाप्य, दश योजनानि दूरं प्रक्षिप्तवान्। तद् शरीरं दूरं निपातितं दृष्ट्वा, सुग्रीवः पुनः रामं, सूर्यवत् दीप्तं, लक्ष्मणं वानरश्रेष्ठांश्च पुरः स्थितं, अर्थपूर्णं वचनं उवाच—“एकदा, मम शरीरं ताज्यमांसयुक्तं बलसम्पन्नं आसीत्, तदा मम भ्राता वाली, श्रान्तः मदोत्कटः च, तत् प्रक्षिप्तवान्। अधुना तु, राघव, तद् शरीरं लघु, विमांसं, तृणसदृशं जातम्; त्वं तु हर्षेण तद् स्थितं प्रक्षिप्तवान्, रघुकुलानन्दन। अत्र, राघव, न शक्यते ज्ञातुं कस्य बलं अधिकम्—तव वा तस्य वा; हि ताज्यस्य शुष्कस्य च अन्तरं महदस्ति। एवं तव बलं तस्य च विषये संशयः अस्ति, प्रियः; यदि त्वं एकं सालवृक्षं विदारयिष्यसि, तदा बलदुर्बलयोः अन्तरं स्पष्टं भविष्यति। अतः, धनुः सुमहत् गजसूत्रोत्कर्षं यथा, तं तानं कृत्वा, कर्णान्तं यावद् आकृष्य, महाबाणं विमोचय। यदि त्वं एतं सालवृक्षं बाणेन तीर्यसि, न संशयः, तद् विदारितं भविष्यति; पर्याप्तं विचारणाय, प्रियः—नूनं एतत् कुरु, नृपते, मम प्रतिज्ञा अस्ति। यथा त्वं तेजस्विनां श्रेष्ठः, हिमालयः पर्वतानां मध्ये, सिंहः चतुर्ष्वपि पशुषु, तथा त्वं पुरुषेषु वीर्ये श्रेष्ठः।” एवं कीष्किन्धाकाण्डस्य द्वादशमं अध्यायं शृणु। सुग्रीवस्य उत्तमं वचनं श्रुत्वा, रामः, महातेजाः, विश्वासाय धनुः आदत्त। स सम्मानदायकः, सुमहत् धनुः एकं बाणं च आदाय, सालवृक्षं लक्ष्यीकृत्य, तं विमोचयामास, दिशः निनादेन पूरयन्। स बाणः, महाबलः, सुवर्णमण्डितः, सप्त सालवृक्षान्, पर्वतशिखरं, भूमिं च विदार्य, निमज्जितः। क्षणेन, स शीघ्रबाणः, सालवृक्षान् विदार्य, पुनः तस्मिन्नेव तूणिरे प्रत्यागच्छत्। सप्त सालवृक्षान् रामबाणेन विदारितान् दृष्ट्वा, वानरश्रेष्ठः सुग्रीवः, परमाश्चर्येण पूर्णः अभवत्। हर्षोन्मत्तः सुग्रीवः, भूषणानि कम्पयन्, भूमौ पतितः, शिरः नमयन्, राघवाय अञ्जलिं कृतवान्। स तेन कर्मणा हृष्टः, रामं धर्मज्ञं, सर्वास्त्रविदां श्रेष्ठं, वीरं स्थितं, प्रीत्या उवाच—“नरश्रेष्ठ, त्वं बाणैः सर्वदेवान् इन्द्रसहितान् अपि युद्धे जयितुं समर्थः; वालिनो किं वदामि, प्रभो? येन, ककुत्स्थवंशज, सप्त महांसालवृक्षाः, पर्वतः, भूमिः च एकेन बाणेन विदारिताः—कः त्वां युद्धे स्थितुं शक्नुयात्? अद्य मम दुःखं नष्टम्, हर्षः परमः, त्वां मित्रं महेन्द्रवरुणसमं प्राप्तवान्। अद्य एव, प्रियस्यार्थे, ककुत्स्थवंशज, तं शत्रुं भ्रातृरूपेण स्थितं वालिनं हन्याः। अञ्जलिं कृत्वा त्वां याचे।” रामः उवाच—“शीघ्रं कीष्किन्धां गच्छाम; त्वं अग्रे गच्छ। आगत्य, सुग्रीवं वालिनं च, भ्रातृगन्धं धारयन्तं, आह्वय।” ततः सर्वे वालिनगर्याः कीष्किन्धां शीघ्रं गत्वा, वृक्षैः आत्मानं छाद्य, घनवनमध्ये स्थिताः। सुग्रीवः, वालिनं आह्वयितुं, घोरं गर्जितं कृतवान्, वेगेन तीव्रत्वेन च व्योम विदारयन्। तस्य भ्रातुः गर्जितं श्रुत्वा, वाली, महाबलः, कोपितः, वेगेन बाहुः उद्गच्छन्, पश्चिमदिशात् उदयन्तं सूर्यं इव, दृष्टः। तदा वालिसुग्रीवयोः मध्ये घोरं युद्धं अभवत्, आकाशे बुधाङ्गारकयोः संघर्षं इव। ताडनैः, प्रहारैः, वज्रसदृशैः मुष्टिभिः, उभौ भ्रातरौ कोपाविष्टौ, युद्धे परस्परं ताडयताम्। रामः धनुः गृहीत्वा, उभौ समीक्ष्य, तौ वीरौ अश्विनौ देवेषु इव तुल्यौ अपश्यत्। राघवः सुग्रीववालिनोः भेदं न ज्ञात्वा, घातकं बाणं विमोचयितुं न निश्चितवान्। तत्र सुग्रीवः वालिना पराजितः, राघवस्य साहाय्यं न दृष्ट्वा, ऋष्यमूकं प्रति पलायितः। श्रान्तः, रक्तसिक्तशरीरः, प्रहारैः विदारितः, कोपितेन वालिना अनुगतः, महान् वनं प्रविष्टः। सुग्रीवं वनं प्रविष्टं दृष्ट्वा, वाली, शापभीतः, “त्वं मुक्तः” इति उक्त्वा, तत्रैव निवृत्तः, महाबलः। राघवः, भ्राता लक्ष्मणः च, हनुमान् च, तं वनं यत्र सुग्रीवः गतः, तत्र अगच्छन्। रामं लक्ष्मणं च आगतम् दृष्ट्वा, सुग्रीवः, लज्जितः, शोकाकुलः, भूमिं विलोकयन्, इदं वचनं उवाच।