तदा महर्षिः सहसा रक्तस्पर्शं स्वशरीरे अनुभूय, क्रुद्धः चिन्तयामास—"कस्य दुःशीलस्य, दुर्विनीतस्य, मूढस्य च मया सह रक्तेन स्पृष्टोऽस्मि? कः अयं पापात्मा माम् एवं हिंसति?" इति। एवं ब्रुवाणः स महात्मा मुनिः बहिः निर्गत्य, पर्वतसन्निभं महिषं भूमौ मृतं पपश्य। तदा स्वतपसा ज्ञातवान् यत् एषा क्रूरकर्मा वानरः तं महिषं प्रक्षिप्य हतवान्। ततः स महर्षिः तस्य वानरस्योपरि महाशापं दत्तवान्। स मुनिः शप्तवान्—"एषः मम आश्रमे, यः रुधिरधाराभिः मम आश्रमं मलिनीकृतवान्, तस्य प्रवेशः निषिद्धः; यदि स आगच्छेत्, म्रियेत। वृक्षप्रक्षेपेण इमे वृक्षाः भग्नाः, राक्षसदेहश्च विनष्टः; यदि कश्चित् मम आश्रमस्य, योजनेन परिवृतस्य, अन्तः पूरयेत्, स नश्येत। यदि स पापात्मा आगच्छेत्, स नूनं विनश्येत; ये च तस्य मन्त्रिणः मम वने शरणं यान्ति, तेऽपि न वसन्तु; यथेष्टं गच्छन्तु। यदि कश्चित् तेषां स्थास्यति, तं अपि शप्तुम् अहम् उत्सुकः। एष मे वनं पुत्रवत् रक्षितं, पत्रपुष्पफलमूलानां विनाशाय च; अद्यैव सीमा, श्वस्ति यदि तं वानरं पश्येयम्, स सहस्रशः वर्षाणि पर्वतत्वं गच्छेत्।" एवं मुनिवचनं श्रुत्वा वानराः तस्मात् वनात् निर्गता। तान् दृष्ट्वा वाली तान् पप्रच्छ—"किमर्थं यूयं मातङ्गवनवासिनः मम समीपं समागताः? कच्चित् वनवासिनां सर्वं कुशलम्?" तदा सर्वे वानराः सुवर्णमालाभूषितं वालिनं सम्पूर्णं कारणं शापं च निवेदयामासुः। वानरवचनं श्रुत्वा वाली महर्षिं समीपमगच्छत्, अञ्जलिं कृत्वा प्रार्थयामास। किन्तु महर्षिः तं अवज्ञाय आश्रमं प्रविष्टः; वाली शापभीतः सन्तप्तः अभवत्। एवं शापभीतः स वानरः महापर्वतसन्निभं ऋष्यमूकं प्रवेष्टुं न इच्छति, न अपि तं दृष्टुम्, हे राजन्। तस्य अप्रवेशं ज्ञात्वा, अहं मम मन्त्रिभिः सहितः, हे राम, अस्मिन्महावने निरभ्यथः विचरामि। एष प्रज्वलितः अस्थिपुञ्जः दुन्दुभेः, पर्वतशिखरसन्निभः, वालिना निपातितः। एते च सप्त महाशालवृक्षाः, विस्तीर्णशाखाः, येषां पर्णानि वाली स्वबलात् कम्पयति। एवं ते वालिनः अप्रतिमं बलं दर्शितं, "कथं त्वं वालिनं रणाङ्गणे हन्तुं समर्थः स्याः, हे राजन्?" इति। लक्ष्मणः तं वदन्तं सुग्रीवं प्रहस्य उवाच—"किं कृत्येन त्वं वालिवधाय विश्वसि?" तदा सुग्रीवः प्रत्युवाच—"एते सप्त शालवृक्षाः, येषु वाली एकैकेन बहुवारं बाणं प्रक्षिप्य छित्तवान्। रामः एकेनैव बाणेन एतान् विदारयिष्यति; तदा रामस्य पराक्रमं दृष्ट्वा वालिवधाय विश्वसिष्यामि।" "लक्ष्मण, वाली एकपादेन हतस्य महिषस्य अस्थीनि द्विशतयोजनानि प्रक्षिप्य निपातितवान्।" इत्युक्त्वा सुग्रीवः रक्तनेत्रः क्षणं रामं चिन्तयित्वा पुनः रामं संबोधितवान्। "वाली वीरः, स्ववीर्येण गर्वितः, बलेन कीर्तिमान्, रणेष्वपराजितः। देवैरपि तस्य कर्म दुष्करं; तानि चिन्तयन् अहं भीतोऽहं ऋष्यमूकं प्रपन्नः। तं दुर्जयं, दुष्प्राप्यं, क्रुद्धं वानरपतिं चिन्तयन्, अहं ऋष्यमूकात् न निष्क्रान्तः। सन्दिग्धः, सशङ्कः, अहं हनूमत्प्रमुखैः मन्त्रिभिः सह महावनं विचरामि।" "मित्रं प्रशस्तं प्राप्य, मित्रभावे स्थितं, अहं त्वां हिमालयमिव विश्वस्मि। किन्तु मम भ्रातुः, पापस्य, महाबलस्य बलं जानामि; तव तु रणपराक्रमः, हे राघव, दृष्टिगोचरः नास्ति। न त्वां तुलयामि, न तव अवज्ञां करोमि, न च भीतः अस्मि; किन्तु तस्य भयानकानि कर्माणि मां भयभीतं कृतवन्ति। राघव, तव वचनानि, धैर्यं, रूपं च प्रमाणानि—अग्नेरिव भस्मना आवृतस्य महाशक्तेः संकेतं ददाति।" एवं सुग्रीवस्य वचनं श्रुत्वा, रामः स्मयमानः वानरं प्रत्युवाच—"यदि त्वं मम पराक्रमे न विश्वसि, हे वानर, तर्हि त्वदर्थं रणाङ्गणे प्रशस्तं विश्वासं करिष्यामि।" इत्युक्त्वा राघवः लक्ष्मणस्य ज्येष्ठः भ्राता सुग्रीवं सान्त्वयन्, पादाङ्गुल्या क्रीडया दुन्दुभेः शरीरं स्पृष्टवान्। स महाबाहुः वीरः, दुन्दुभेः शुष्कं शरीरं पादाङ्गुल्या उत्थाप्य, दशयोजनानि दूरं प्रक्षिप्य निपातितवान्। तत् शरीरं निपातितं दृष्ट्वा, सुग्रीवः पुनः रामं, लक्ष्मणं प्रमुखीकृत्य वानरश्रेष्ठान् पुरस्कृत्य, तेजस्विनं रामं इदं वचनं उवाच—"कदाचित् मम शरीरं तदा ताजसं, मांसयुक्तं, बलसम्पन्नं च आसीत्, यदा मम भ्राता वाली श्रान्तः सुरामत्तः च तद् प्रक्षिप्तवान्। अद्य तु, हे राघव, एतत् लघु, अमांसयुक्तं, तृणसदृशं च जातम्; तथापि त्वं हृष्टः एतत् प्रक्षिप्तवान्, हे रघुनन्दन।" "अत्र न शक्यते निर्णेतुं कस्य बलं अधिकं—तव वा तस्य वा; हि ताजसस्य च शुष्कस्य च महान्तः भेदः, हे राघव।