महर्षिः तत्र पतितं रक्तबिन्दून् दृष्ट्वा, क्रोधेन अभिभूतः, चिन्तयामास—“कः एषः?” तदा सः विचारयामास—“कस्यापि दुष्टस्य स्पर्शः रक्तेन सह अचानक मम अभवत्। कः एषः दुष्टबुद्धिः, असंयतः, मूढः जनः?” एवं उक्त्वा, सः महर्षिः बहिः निर्गत्य, पर्वताकारं महिषं भूमौ मृतं शयानं अपश्यत्। तपोबलात् तस्य कर्तारं वानरं इति ज्ञात्वा, तं वानरं यः महिषं क्षिप्तवान्, महाशापं दत्तवान्। सः उक्तवान्—“अस्य आश्रमस्य प्रवेशः तस्मै निषिद्धः; यदि सः प्रविशति, सः म्रियेत। यः मम आश्रमं, शरणं, रक्तधाराभिः मलिनीकृतवान्, तस्य न प्रवेशः। वृक्षान् क्षिप्त्वा, ते भग्नाः, राक्षसी शरीरं च भग्नम्। यः मम आश्रमं, योजनपरिमितं, यः पूर्णं करोति—” “यदि सः दुष्टबुद्धिः आगच्छति, सः निश्चितं विनश्यति। तस्य मन्त्रिणः अपि यः मम वनं शरणं कुर्वन्ति—” “ते अपि अत्र न वसन्तु; इच्छया गच्छन्तु। यदि कश्चित् अत्र स्थातुम् इच्छति, तं अपि शापं दास्यामि।” “मम एषः वनः, पुत्रवत् रक्षितः, पत्रपल्लवविनाशाय, फलमूलार्थं—” “अद्य एव सीमा; श्वः यदि तं वानरं पश्यामि, सः बहुशः सहस्रवर्षाणि पर्वतः भविष्यति।” एवं मुनिना उक्तं श्रुत्वा, वानराः तस्मात् वनात् निर्गताः; तान् दृष्ट्वा वाली उक्तवान्— “किमर्थं यूयं सर्वे मातङ्गवनवासिनः मम समीपं आगच्छन्ति? सर्वं कुशलं वा वनवासिनां?” ततः सर्वे वानराः वालिनं सुवर्णमाल्यधारिणं, सम्पूर्णं कारणं, शापं च तस्य प्रति उक्तवन्तः। वानरस्य वचनं श्रुत्वा, वाली तदा महर्षिं उपसृत्य, अञ्जलिं कृत्वा, प्रार्थयामास। महर्षिः तं उपेक्ष्य, स्वम् आश्रमम् प्रविष्टः; वाली, शापभयात्, सन्तप्तः अभवत्। तस्मात् शापभयात् वानरः ऋष्यमूकमहान् पर्वतं न प्रविष्टुम् इच्छति, न अपि दृष्टुम्, हे राजन्। तस्य प्रवेशस्य असमर्थत्वं ज्ञात्वा, हे राम, अहम् मम मन्त्रिभिः सह महावने विचरामि, निःशङ्कः। एषः अस्थिपुञ्जः, दीप्तिमान्, दुन्दुभेः, पर्वतशिखरवत् विशालः, वालिनः बलात् निपातितः। एते सप्त महान्तः सालवृक्षाः, विस्तारितशाखाः, यतः वाली स्वबलात् एकस्य पत्राणि कम्पयितुं शक्नोति। एवं राम, तव अग्रिमं बलं वालिनः अद्वितीयं बलं दर्शितम्; कथं त्वं वालिनं युद्धे हन्तुम् समर्थः, हे राजन्? लक्ष्मणः, हसन्, सुग्रीवं उक्तवान्—“किं कृत्यं सिध्दं तव विश्वासं वालिनः मृत्युं प्रति जनयेत्?” तदा सुग्रीवः उक्तवान्—“एते सप्त सालवृक्षाः—वालि एकैकं न केवलं एकवारं, अपि तु बहुवारं विदारितवान्।” “रामः एते वृक्षान् एकेन बाणेन विदारयिष्यति; रामस्य वीर्यं दृष्ट्वा, वालिनः वधः सम्भाव्यः इति विश्वासं करिष्यामि।” “लक्ष्मण, वाली एकपदेन हत्वा महिषस्य अस्थिम् द्विशत् धनुःपरिमाणं क्षिप्तवान्।” एवं उक्त्वा, सुग्रीवः, रक्तनेत्रः, रामं क्षणं चिन्तयामास, पुनः तं सन्दर्शयामास। “वालि वीरः, स्वबलस्य गर्वितः, प्रसिद्धः, पराक्रमवान्; सः महावानरः युद्धे अजितः। देवाः अपि तस्य कर्माणि दुष्कराणि मन्यन्ते; तान् विचार्य, अहम् भयात् ऋष्यमूकं गतम्।” “अजितं, दुर्जयं, क्रुद्धं वानरराजं चिन्तयन्, अहम् ऋष्यमूकात् न गतवान्, हे त्वम्।” “सन्त्रस्तः, आशङ्कितः, अहम् महावनं मम भक्तमन्त्रिभिः, हनुमान् अग्रे, विचरामि।” “मित्रं प्रशंसनीयम् प्राप्तवान्, मित्रभावे स्थितः; त्वं, नरव्याघ्र, हिमालयवत्, मम आश्रयः।” “मम बलवान्, दुष्टः भ्राता, तस्य बलं जानामि; तव युद्धवीर्यं, राघव, दृष्टं न मम।” “न तव तुलनां करोमि, न तव अवमानं, न तव भयम्; किन्तु तस्य भीषणानि कर्माणि मम भयम् जनयन्ति।” “राघव, तव वचनानि, साहसः, व्यक्तिः प्रमाणम्; तानि महाशक्तिं सूचयन्ति, यथा अग्निः भस्मना आवृतः।” सुग्रीवस्य एतत् वचनं श्रुत्वा, रामः, हसन्, वानरं प्रत्युवाच। “यदि त्वम् अस्माकं पराक्रमे विश्वासं न करोषि, हे वानर, युद्धे तव प्रशंसनीयं विश्वासं करिष्यामि।” एवं सुग्रीवम् उक्त्वा, राघवः, लक्ष्मणस्य ज्येष्ठः भ्राता, तं सान्त्वयन्, अङ्गुष्ठेन दुन्दुभेः शरीरम् स्पृष्टवान्। सः महाबाहुः वीरः, तं शुष्कं राक्षसशरीरं अङ्गुष्ठेन उद्यम्य, दशयोजनपरिमाणे क्षिप्तवान्। तत् शरीरं दूरं निपातितं दृष्ट्वा, सुग्रीवः पुनः रामं, लक्ष्मणं अग्रे, श्रेष्ठवानराणां मध्ये, सूर्यवत् दीप्तं, अर्थपूर्णं वचनं उक्तवान्। “पूर्वं, मम शरीरम् ताजा, मांसयुक्तम्, बलपूर्णम् आसीत्, मित्र, यदा मम भ्राता वाली, श्रान्तः, मदोन्मत्तः, तं क्षिप्तवान्।” “किन्तु अधुना, राघव, तद् लघु, अमांसयुक्तम्, तृणवत्; त्वम्, हर्षेण, तं एवं क्षिप्तवान्, हे रघुकुलानन्दन।