सुग्रीवः रामाय कथा आचरति। वानराणाम् मध्ये गजः इव वीर्यवान् वाली दुण्डुभिं पर्वतसमाकारं शृङ्गाभ्याम् गृहीत्वा गर्जन् उच्छिलिम्पत्। स बलात् तं भूमौ प्रहारयन् महान् शब्दं गर्जितवान्; पतितस्य कर्णाभ्यः रक्तं बहुलं निर्गतम्। क्रोधेन परस्परं जयितुम् इच्छन्तौ दुण्डुभिः वाली च भीषणा युद्धम् आरभेताम्। तदा इन्द्रसमानपराक्रमः वाली मुष्टिभिः जानुभिः पादैः शिलाभिः दारुभिः च युद्धे अतिक्रूरं संग्रामं अकरोत्। वानरः असुरः च परस्परं प्रहारयन्तः, तत्र असुरः युद्धे क्षीणबलः अभवत्, इन्द्रपुत्रः तु बलवत्तरः अभवत्। तदा वाली दुण्डुभिं उत्थाप्य भूमौ प्रक्षिप्य तम् घातयन् तस्य शरीरं विदारितम्। तस्य व्रणात् रक्तं बहुलं स्रवति स्म; स बलवान् भूमौ पतित्वा मृत्युम् उपागच्छत्। वाली तस्य मृतस्य मूर्च्छितस्य देहं बाहुभ्यां उत्थाप्य एकेन वेगेन योजनेन प्रक्षिप्य तं दूरम् अचालयत्। वेगेन क्षिप्तस्य तस्य मुखात् रक्तबिन्दवः वातेन मतान्गाश्रमं प्रति पतिताः। तान् रक्तबिन्दून् तत्र पतितान् दृष्ट्वा महर्षिः कुपितः विचिन्त्य अवदत्—"कः एषः?" "कस्यापि दुष्टस्य रक्तेन अहं स्पृष्टः; कः एषः दुरात्मा, अनियमितः, मूढः?" इत्युक्त्वा महर्षिः बहिः निर्गत्य पर्वताकारं महिषं भूमौ मृतं पश्यति। तपोबलात् तद्वानरकृतं इति ज्ञात्वा तं वानरं, यः दुण्डुभिं क्षिप्तवान्, महाशापं दत्तवान्। "अस्य प्रवेशः अत्र निषिद्धः; यदि स प्रविशति तु मृत्युम् प्राप्नोति, यः मम आश्रमं रक्तधाराभिः मलिनीकृतवान्। दारुक्षेपणेन वृक्षाः भग्नाः, असुरशरीरं विदारितम्; यदि योजनेन आश्रमं व्याप्नोति च—" "यदि स दुरात्मा आगच्छति तु स निश्चितं नश्यति; यः मम वनं शरणं गृहीत्वा तस्य मन्त्रिणः अपि—" "ते अपि अत्र न वसन्तु; इच्छया गच्छन्तु; यदि कश्चित् स्थातुम् इच्छति, तं अपि शापयिष्यामि।" "मम वनं पुत्रवत् रक्षितम्; पत्राणां कुसुमानां फलमूलानां रक्षणाय—" "अद्य सीमा; श्वः यदि वानरं पश्यामि, सहस्रवर्षाणि पर्वतत्वं प्राप्नोति।" एवं मुनिवचनं श्रुत्वा वानराः वनात् निर्गताः; तान् दृष्ट्वा वाली पप्रच्छ—"मतान्गवनवासिनः सर्वे मम समीपम् आगताः; सर्वं कुशलं वा?" तदा सर्वे वानराः सुवर्णमाल्यभूषितं वालिं शापस्य कारणं सम्यक् उक्तवन्तः। वानरवचनं श्रुत्वा वाली महर्षिं समीपम् गत्वा अञ्जलिं कृत्वा प्रार्थितवान्। महर्षिः तं तिरस्कृत्य आश्रमं प्रविष्टवान्; वाली शापभीत्या सन्तप्तः अभवत्। अतः शापभीत्या वानरः महद् ऋष्यमूकपर्वतं प्रविष्टुम् इच्छति न, न अपि तं दृष्टुम्, हे राजन्। तस्य प्रविश्य अशक्तिं ज्ञात्वा अहं, राम, महद् वनं मन्त्रिभिः सह निर्भयः विचरामि। एषः अस्थिपञ्जरः, पर्वतशिखरसमः, दुण्डुभेः, वालिबलात् पतितः। एते सप्त महान्तः शालवृक्षाः, विस्तीर्णशाखाः, यतः वाली एकं पत्त्रं बलात् कम्पयितुं शक्नोति। एतत् ते राम, वाल्याः अद्वितीयं बलं दर्शितम्; कथं तं वालिं युद्धे हन्तुम् शक्नोषि, हे राजन्? एवं वदन्तं सुग्रीवं लक्ष्मणः हसन् उक्तवान्—"किं कृतं कार्यं विश्वासं जनयेत् वालिवधाय?" सुग्रीवः प्रत्युवाच—"एते सप्त शालवृक्षाः, वाली एकैकं न केवलं एकवारं, भेदितवान्। रामः एकेन बाणेन एतान् विदारयिष्यति; रामस्य वीर्यं दृष्ट्वा वालिवधः सम्भवति इति विश्वासं करिष्यामि।" "लक्ष्मण, वाली हतानं महिषस्य अस्थिपञ्जरं द्विशत् धनुःप्रमाणं एकेन पादेन क्षिप्तवान्।" इत्युक्त्वा सुग्रीवः रक्तनेत्रः रामं क्षणं चिन्तयित्वा पुनः उक्तवान्—"वाली वीरः, स्वबलस्य गर्वितः, प्रसिद्धपराक्रमः; स महावानरः युद्धे अजितः।" "देवाः अपि तस्य कर्माणि दुष्कराणि मन्यन्ते; तानि चिन्तयित्वा भयात् ऋष्यमूकं शरणं गत्वा।" "असाध्यं, अजितं, क्रुद्धं वालिं चिन्तयन् अहं ऋष्यमूकं न त्यक्तवान्, हे राम।" "चिन्तितः, सन्दिग्धः, अहं हनुमत्प्रधानैः मन्त्रिभिः सह महद् वनं विचरामि।" "स्नेहसम्पन्नं मित्रं प्राप्तवान्, त्वं हिमालयं इव विश्वसनीयः।" "किन्तु अहं मम बलिनः दुष्टस्य भ्रातुः बलं जानामि; तव तु युद्धे वीर्यं, राघव, मम न दृश्यते।