दुन्दुभिः नगरद्वारं निरुद्ध्य भीमस्वरेण निनादं कुर्वन् स्थितः। तं दृष्ट्वा वानरराजः प्राज्ञः तम् अवगच्छन्, “किमर्थं त्वं नगरद्वारं रुद्ध्वा एवं गर्जसि? अहम् अपि ते स्वरूपं जानामि, महाबल, जीवितं रक्षस्व,” इति तम् अब्रवीत्। वानरराजस्य वचः श्रुत्वा, दुन्दुभिः कोपात् रक्तलोचनः प्रत्युवाच, “वीर, स्त्रीणां सन्निधौ तव वाक्यं न युक्तम्। अद्य मां सह युद्धं कुरु, तदा तव वीर्यं ज्ञास्ये। अथवा, अहम् अद्य रात्रौ क्रोधं निगृह्णामि; उत्सवः स्वच्छन्दतया प्रवर्त्तताम्, वानर, यथेष्टं रमस्व। दानानि प्रयच्छ, मित्राणि आलिङ्ग्य हर्षय, सर्ववानराणां प्रभुः सन् प्रियं कुरु। किंश्च, किष्किन्धां सुदृढां कुरु, नगरं स्वात्मवत् प्रियं कुरु, स्त्रीभिः सह क्रीडस्व; अहम् एव ते गर्वं निग्रहिष्यामि। यो मदोन्मत्तं प्रमत्तं भग्नं एकं वा दुर्बलं वा हन्ति, स लोके गर्भघातकः इति ख्यातः—यथा त्वं, मोहवशात् गर्वितः।” एवं दुन्दुभिना उक्ते, वानरपतिः तारा आदि स्त्रीभ्यः विमुक्त्वा, रोषेण मन्दं स्मयमानः, तं असुरेश्वरं प्रत्युवाच, “मां मदोन्मत्तं मा मन्यस्व, यदि युद्धे निर्भयः असि; एष एव मदः युद्धे प्रमाणं, वीरस्य मदपानं तत्।“ एवं वदन्, क्रुद्धः, स्वपितुः महेन्द्रस्य दत्तां सुवर्णमालां गृहीत्वा, युद्धाय सज्जः अभवत्। स वानरश्रेष्ठः वालिः, गजसदृशः, दुन्दुभिं पर्वतप्रमाणं शृङ्गाभ्यां गृहीत्वा, भीमस्वरेण निनादं कृत्वा, समुत्क्षिप्य तं चिक्षेप। बलात् तं भूमौ पतितं कृत्वा, वालिः घोरं निनादं चकार; तस्मात् दुन्दुभेः कर्णाभ्यां बहु रक्तं प्रवहद् यदा स पतितः। रोषेण परस्परविजयकाङ्क्षया, दुन्दुभेः च वालेः च घोरं युद्धं समजायत। तत्र वालिः, इन्द्रसमतेजाः, पाणिभिः, जानुभिः, पादैः, शिलाभिः, द्रुमैः च युद्धं अकरोत्। वानरः चासुरः च परस्परं प्रहारं कुर्वन्तौ, युद्धे असुरः दुर्बलः अभवत्, इन्द्रपुत्रः तु बलवत्तरः जातः। ततः वालिः दुन्दुभिं उत्थाप्य भूमौ चिक्षेप; तस्मिन् प्राणघाते, दुन्दुभिः भग्नः अभवत्। तस्य व्रणात् बहु रक्तं स्रवन् भूमौ पतितः, महाबाहुः सः मृत्युम् अपगच्छत्। मृतशरीरं बाहुभ्यां समुत्क्षिप्य, शीघ्रगामी वालिः एकेन प्रहारेण तम् एकयोजनं दूरं चिक्षेप। स च बलात् क्षिप्तः, तस्य मुखात् पतितं रक्तं वायुवेगेन मतङ्गाश्रमं प्रति पतितम्। तत् दृष्ट्वा, महर्षिः मतङ्गः क्रुद्धः, चकितः, “कः एषः?” इति चिन्तयामास। “कस्य पापस्य स्पर्शेन अहं रक्तेन सहसा लिप्तः? कः एषः दुर्मेधाः, अनियतात्मा, मूढः?” एवं उक्त्वा, स महातपाः बहिर्गत्वा, पर्वतसदृशं महिषं भूमौ मृतं पश्यन्, तपसा ज्ञातवान् यत् एषः वानरेण कृतः। ततः स महर्षिः, तं क्षिप्तवानं वानरं प्रति महाशापं दत्तवान्—“एषः अत्र प्रवेशं न लभेत; यदि प्रविशेत्, म्रियेत—यः मम आश्रमं रक्तधाराभिः मलिनीकृतवान्। वृक्षान् क्षिप्त्वा एते भग्नाः, असुरदेहः भग्नः; यदि कश्चन मम आश्रमं, एकयोजनपरिमितं, पूरयेत्—स पापात्मा आगच्छेत्, स नशिष्यति; यस्य च मन्त्रिणः मम वनं शरणं प्राप्स्यन्ति—ते अपि अत्र न वसन्तु, इच्छया गच्छन्तु; यदि कश्चन स्थास्यति, तं अपि शापयिष्यामि।” “अस्य मम वने, सदा पुत्रवत् रक्षिते, पत्रपुष्पफलमूलविनाशहेतोः—अद्य एव सीमा, श्वः यदि तं वानरं पश्येयम्, बहुसहस्रवर्षाणि स पर्वतः भविष्यति।” एवं मुनिना उक्तं श्रुत्वा, वानराः तस्मात् वनात् निर्गताः; तान् दृष्ट्वा, वालिः अपृच्छत्—“किमर्थं भवन्तः, मतङ्गवनवासिनः, मम समीपं समागताः? किम् वनवासिनां कुशलम् अस्ति?” ततः सर्वे वानराः सुवर्णमालाभरणं वालिं सम्पूर्णं कारणं तस्य शापस्य च निवेदयामासुः। तत् श्रुत्वा, वालिः महर्षिं उपगम्य, अञ्जलिं कृत्वा प्रार्थयामास। महर्षिः तं अवज्ञाय, आश्रमं प्रविष्टः; वालिः तु शापभीत्या सन्तप्तः अभवत्। तस्मात् शापभीत्या, स वानरः महद् ऋश्यमूकपर्वतं प्रविष्टुं न इच्छति, न अपि तं पश्यितुम्, हे राजन्। एतद् ज्ञात्वा, अहम् अपि, हे राम, तस्य प्रवेशे सामर्थ्याभावं विदित्वा, मन्त्रिभिः सह अनेन महावने निर्भयः विचरामि। एषः अस्थिपुञ्जः, यः पर्वतसंनिकाशः, दुन्दुभेः एव, वालिना भग्नः, इह दीप्तिमान् दृश्यते। अत्र एते सप्त महान्तः सालवृक्षाः, विस्तीर्णशाखाः, येषां पत्राणि वालिः एकस्मात् स्वबलात् पातयितुं शक्नोति। एवं ते, हे राम, तस्य अप्रतिमं बलं दर्शितम्; कथं त्वं युद्धे वालिं हन्तुम् समर्थः भविष्यसि, हे राजन्? एवं वदन्तं सुग्रीवं लक्ष्मणः हसितः उवाच—“किं कृतं कर्मणि विश्वसेत् त्वं वालिनः वधाय?