वानराणां तथा सर्वारण्यवासिनां स्वामी वलिः, स्पष्टार्थं मितभाषणं दुन्दुभये प्रति उवाच। "हे दुन्दुभे, किमर्थं नगरद्वारं रुद्ध्वा एवं गर्जसि? अहं त्वां जानामि—जीवितं रक्षस्व, महाबलिन्।" इत्येवं वानरराजस्य वाक्यं श्रुत्वा, दुन्दुभिः क्रोधेन रक्तलोचनः प्रत्युवाच। "वीर, स्त्रीणां सन्निधौ वक्तुं तव न युक्तम्; अद्य युध्यस्व, ततः तव वीर्यं ज्ञास्यामि। अथवा, रात्रौ क्रोधं निगृह्णामि; उत्सवः निर्विघ्नं प्रवर्तताम्, वानर, यथेष्टं रमस्व।" "दानानि दीयन्तां, वितरन्तां, वानरान् आलिङ्ग्य, सर्वारण्यवासिनां स्वामी सन् मित्रेषु प्रमोदं कुरु।" "किष्किन्धां सुव्याप्तां कुरु, नगरं आत्मनः प्रियं कुरु; स्त्रीभिः सह क्रीडस्व, अहं तव गर्वं निगृह्णामि।" "मत्तं, प्रमत्तं, भग्नं, एकं, दुर्बलं च यो हन्ति, स लोके भ्रूणघ्नः कथ्यते—यथा त्वं, मोहितो गर्वेण।" ततः, वलिः तारााद्याः स्त्रीः विसृज्य, क्रोधेन सान्द्रं हास्यं कृत्वा, असुरेश्वरं दुन्दुभिं उवाच। "मां मत्तं मा मन्यस्व—यदि त्वं युद्धे निर्भयः; युध्यस्व, वीरस्य मत्तता युद्धे ज्ञायते।" इत्येवमुक्त्वा, वलिः क्रुद्धः, पितरं महेन्द्रात् प्राप्तं सुवर्णमालां गृहीत्वा, युद्धाय सज्जः अभवत्। स वानरश्रेष्ठः, गजः इव, दुन्दुभिं पर्वतसमं शृङ्गाभ्याम् गृहीत्वा, गर्जनं कृत्वा, समरे तं प्रक्षिप्तवान्। प्रबलं प्रहारं कृत्वा, महानादं गर्जित्वा, दुन्दुभेः कर्णाभ्याम् रक्तं स्रवत्, स भूमौ पतितः। क्रोधेन तथा परस्परं जिगीषया, दुन्दुभेः वलिनः च भीषणं युद्धं अभवत्। वलिः, इन्द्रसमः वीर्येण, मुष्टिभिः, जानुभिः, पादैः, शिलाभिः, दारुभिः च युद्धं अकरोत्। वानरः असुरः च परस्परं तत्र प्रहारं कृत्वा, युद्धे असुरः दुर्बलः अभवत्, इन्द्रपुत्रः बलवान् अभवत्। ततः, वलिः दुन्दुभिं उत्थाप्य, भूमौ प्रक्षिप्य, घोरयुद्धे तं पीडितवान्। दुन्दुभेः व्रणात् बहु रक्तं स्रवत्, स बली भूमौ पतितः, मृत्युम् आगतः। वलिः तस्य मृतदेहं बाहुभ्यां उत्थाप्य, एकेन प्रयासेन तं योजने प्रक्षिप्तवान्। तस्य मुखात् रक्तबिन्दवः वातेन वह्यमानाः मतङ्गाश्रमं प्रति पतिताः। तं रक्तं पतितं दृष्ट्वा, महर्षिः मतङ्गः क्रुद्धः चिन्तयामास—"कः एषः?" "केन मया पापेन रक्तस्पर्शः कृतः? कः एषः दुष्टः, असंयतः, मूढः?" इत्येवमुक्त्वा, स महर्षिः बाहिः निर्गत्य, पर्वताकारं महिषं मृतं भूमौ अपश्यत्। तपोबलात् तद्वानरकृतं ज्ञात्वा, तं वानरं महाशापं दत्तवान्—"एषः मम आश्रमं प्रवेशं न करोतु; यदि प्रविशति, स मृत्युम् प्राप्स्यति—यः मम आश्रमं रक्तधाराभिः मलिनीकृतवान्।" "द्रुमान् प्रक्षिप्य, एते भग्नाः, असुरदेहः च विखण्डितः; यदि कश्चित् मम आश्रमं, योजनेन व्याप्य, प्रविशति—" "स पापचेताः निश्चितं विनश्यति; तस्य मन्त्रिणः यदि मम वनं शरणं कृत्वा स्थास्यन्ति—" "तेऽपि न वसन्तु; इच्छया गच्छन्तु; यदि कश्चित् तिष्ठति, तं अपि शापयिष्यामि।" "मम वनं पुत्रवत् रक्षितं, पत्रपुष्पफलमूलनाशाय—" "अद्य सीमा; श्वः यदि वानरं पश्यामि, सहस्रवर्षाणि पर्वतत्वं गच्छेत्।" ऋषेः वचनं श्रुत्वा, वानराः तस्मात् वनात् निर्गताः; तान् दृष्ट्वा, वलिः उवाच। "किमर्थं यूयं मतङ्गवनवासिनः मम समीपं समागताः? सर्वं कुशलं वा?" ततः सर्वे वानराः सुवर्णमालाभूषितं वलिं शापस्य कारणं सर्वं न्यवेदयन्। तद्वचनं श्रुत्वा, वलिः महर्षिं उपसंगम्य, अञ्जलिं कृत्वा शरणं याचितवान्। महर्षिः तं उपेक्ष्य, आश्रमं प्रविष्टवान्; वलिः शापभीत्या शोकग्रस्तः अभवत्। तस्मात्, शापभीत्या वानरः महद् ऋष्यमूकं पर्वतं न प्रविशति, नापि पश्यति, राजन्। तस्य प्रवेशस्य असंभावनां ज्ञात्वा, राम, अहं मन्त्रिभिः सह महद् वनं निर्भयः विचरामि। एषः अस्थिपुञ्जः, पर्वतशिखरप्रमाणः, दुन्दुभेः, वलिनः बलात् निपातितः। अत्र सप्त महाशालवृक्षाः, विस्तीर्णशाखाः, येषां वलिः एकस्य पत्रं बलात् कम्पयितुं शक्नोति। एवं तव, राम, वलिनः अप्रतिमं बलं दर्शितम्; कथं त्वं युद्धे वलिं हन्तुं शक्यः, राजन्?