हिमवत्, वाक्यकुशलः धर्मात्मा च, यद्यपि पूर्वं तथाभूतया वाचया न संबोधितः, तत्र असुरश्रेष्ठं कोपपूर्णः सम्बोधितवान्। स उवाच—अत्र किंचित् महाबलः महाबुद्धिः च अस्ति, वालिः नाम, इन्द्रस्य पुत्रः, कीशकिन्धायां अतुल्यपुरीमध्ये निवसति। स महाबलवान्, अत्यन्तबुद्धिमान्, युद्धकुशलः च; स त्वां संग्रामे एकाकी युद्धं दातुं समर्थः, यथा इन्द्रः नामुचये। यदि युद्धेच्छा अस्ति तव, शीघ्रं तत्र गच्छ; स सदा अजेयः वीरः च संग्रामे। हिमवत्-वचनं श्रुत्वा, दुन्दुभिः रोषपूर्णः त्वरया वालिः-नगरं कीशकिन्धां प्रति गतः। ततः महिषरूपं धृत्वा, तीक्ष्णशृंगः भीषणदर्शनीयः, जलपूर्णमेघस्य सदृशः आकाशे आसीत्। कीशकिन्धाद्वारं प्राप्त्वा, दुन्दुभिः बलवान् महामहिषः घोषं कृतवान्, भूमिं कम्पयन्, रणवाद्यस्य इव। समीपवृक्षान् भञ्जन्, खुरैः भूमिं विदारयन्, शृंगैः द्वारं विदारयन्, गर्वेण मदान्धगजः इव अभवत्। तस्य घोषं श्रुत्वा, वालिः अन्तःपुरे स्थितः, सहेतुं न शक्ता, पत्नीसहितः निर्गतः, शशिनं ताराभिः यथा। वानराणां वनवासिनां च स्वामी वालिः दुन्दुभिं सुस्पष्टवचनेन उवाच—किम् नगरद्वारं रुद्ध्वा एवं गर्जसि दुन्दुभे? अहं त्वां जानामि—जीवितं रक्ष, महाबल। वालिः-वचनं श्रुत्वा, दुन्दुभिः क्रोधात् रक्तलोचनः प्रत्यवदत्—वीर, स्त्रीणां सन्निधौ वाचः न उचितम्; युद्धं दत्त्वा अद्य तव वीर्यं ज्ञास्यामि। अथवा, रात्रौ क्रोधं निगृह्य, उत्सवः यथेष्टं भवतु; वानर, सुखानि यथेष्टं कुरु। दानानि दीयन्तां, वानरान् आलिङ्ग्य, वनवासिनां स्वामी सन् मित्राणि प्रमोदय। कीशकिन्धां सुसंरक्षितां कुरु, नगरं स्वात्मवत् प्रियं कुरु; स्त्रीभिः सह क्रीड, अहं तव गर्वं निग्रहीतुं समर्थः। मदोन्मत्तं प्रमत्तं भग्नं एकं दुर्बलं च यः हन्ति, स लोके गर्भघ्नः इति प्रसिद्धः—यथा त्वं मोहितः गर्वेण। ततः वालिः, तारा-आदिभिः स्त्रीभिः विहाय, क्रोधेन स्मितं कृत्वा, असुरेश्वरं सम्बोधितवान्। उवाच—मां मदोन्मत्तं मा मन्यस्व, यदि युद्धे निर्भयः; मदः संग्रामे प्रमाणं अस्तु, वीरस्य पानं एषः। एवं उक्त्वा, कुपितः, पितरं महेन्द्रात् प्राप्तं सुवर्णमालां गृहित्वा, युद्धाय स्थितः। स वालिः, दुन्दुभिं पर्वतसमानं शृंगाभ्यां गृहीत्वा, वानरयूथपति गजराजः इव गर्जन्, समरे क्षिप्तवान्। बलात् तं भूमौ पतितवान्, महाघोषं च कृतवान्; तस्य कर्णात् रक्तं बहुलं निर्गतम्। क्रोधात् परस्परं जेतुं इच्छन्तौ, दुन्दुभिः वालिः च, घोरं युद्धं आरब्धवन्तौ। ततः वालिः, इन्द्रसमानवीर्यः, मुष्टिभिः, जानुभिः, पादैः, शिलाभिः, वृक्षैः च समरे युद्धं कृतवान्। वानरः असुरः च परस्परं ताडयन्तौ, तत्र असुरः युद्धे दुर्बलः अभवत्, इन्द्रपुत्रः बलवत्तरः। तदा वालिः दुन्दुभिं उत्थाप्य, भूमौ क्षिप्तवान्; घोरयुद्धे दुन्दुभिः भग्नः अभवत्। तस्य व्रणात् रक्तं बहुलं स्रवति स्म; महाबाहुः भूमौ पतितः, मृत्युम् प्राप्तवान्। वालिः मृतं, मूर्च्छितं शरीरं बाहुभ्यां उत्थाप्य, शीघ्रगामी एकेन प्रयत्नेन एकयोजनं क्षिप्तवान्। तस्य मुखात् रक्तबिन्दवः वायुनाः गृहीत्वा मातङ्गाश्रमं प्रति पतिताः। तान् रक्तबिन्दवः पातितान् दृष्ट्वा, महर्षिः क्रुध्यन् विचारयामास—'कः एषः?' 'केन मम आश्रमः पापेन रक्तेन स्पृष्टः? कः पापात्मा, अनियमितः, मूढः इति?' इत्युक्त्वा, महर्षिः बहिः निर्गत्य, पर्वतसमानं मृतं महिषं भूमौ स्थितं दृष्टवान्। तपसा ज्ञात्वा, वानरेण एतत् कृतम्, स महर्षिः तं वानरं, यः तं क्षिप्तवान्, महाशापं दत्तवान्। 'अत्र प्रवेशः तस्य निषिद्धः; यदि प्रविशति, म्रियेत—यः मम आश्रमं, शरणं, रक्तधाराभिः दूषितवान्। वृक्षक्षेपेण, एते वृक्षाः भग्नाः, असुरशरीरं च भग्नम्; यदि कश्चन मम आश्रमं, एकयोजनपरिमितं, पूरयति—' 'यदि स पापात्मा आगच्छति, नूनं विनश्यति; तस्य मन्त्रिणः ये मम वनं शरणं गृह्णन्ति—' 'तेऽपि अत्र न वसन्तु; इच्छया गच्छन्तु, मम वचनं श्रुत्वा। यदि कश्चन तत्र स्थाति, तं अपि शापयिष्यामि।' 'मम एषः वनः सदा पुत्रवत् रक्षितः; पत्रपल्लवनाशाय, फलमूलार्थं—' 'अद्य सीमा, श्वः यदि वानरं पश्यामि, सहस्रशः वर्षाणि पर्वतः भविष्यति।' ऋषिवचनं श्रुत्वा, वानराः तत् वनं विहाय निर्गताः; तान् दृष्ट्वा वालिः उवाच।