शैलराजस्य प्राज्ञस्य वचनानि श्रुत्वा दण्डुभिः, क्रोधात् रक्तलोचनः, प्रत्युवाच। यदि त्वं मया सह युद्धं कर्तुं न समर्थः, वा भीत्या निवर्तसे, तदा यः मम युद्धं दातुं शक्नोति, तं वद, युद्धार्थं प्रतिद्वन्द्विनं अहं इच्छामि। तदा धर्मज्ञः हिमवान्, वाक्यकुशलः, यद्यपि पूर्वं एवं न उक्तः, क्रुद्धः तस्मै असुरश्रेष्ठाय वाक्यं अब्रवीत्। अस्ति बलवान् बुद्धिमान् च वालिः नाम, इन्द्रपुत्रः, कीष्किन्धायाम् अतुल्यपुरीस्थः वानरः, यशस्वी। स बलसम्पन्नः, अत्यन्तबुद्धिमान्, युद्धविशारदः च; स त्वां एकाकी युद्धं दातुं समर्थः, यथा इन्द्रः नामुचये। यदि युद्धमिच्छसि, शीघ्रं तस्य समीपं गच्छ; स नित्यं अजेयः, युद्धे वीर्यसम्पन्नः। हिमवत्-वचनं श्रुत्वा दण्डुभिः, क्रोधेन पूर्णः, तत्क्षणं कीष्किन्धां वालिपुरीं जगाम। तत्र स महान् दण्डुभिः महिषरूपं धृत्वा, तीक्ष्णशृंगः, भीषणदर्शनः, जलपूर्णमेघः इव आकाशे बभूव। कीष्किन्धाद्वारम् आगत्य, स बलवान् दण्डुभिः गर्जितवान्, भूमिं कम्पयन्, रणवाद्यः इव। समीपवृक्षान् विदार्य, भूमिं खुरैः उद्धरन्, द्वारं शृंगैः विदारयन्, मदोनमतः गजः इव अभवत्। तदा वालिः, अन्तःपुरे स्थितः, तं शब्दं श्रुत्वा, सह पत्निभिः निर्गतवान्, तारा-आदिभिः, चन्द्रः इव ताराभिः सह। वानराणां वनवासिनां च नाथः वालिः, दण्डुभिं प्रति स्पष्टार्थं मधुरं वाक्यं अब्रवीत्। "किं त्वं द्वारं आवृत्य गर्जसि, दण्डुभे? अहं त्वां जानामि; जीवितं रक्ष, महाबलिन्।" वानरराजस्य वचनं श्रुत्वा दण्डुभिः, क्रोधात् रक्तलोचनः, प्रत्युवाच। "वीर, स्त्रीणां सन्निधौ वक्तुं न उचितम्; अद्य युद्धं देहि, ततः तव बलं ज्ञास्यामि। अथवा, रात्रौ क्रोधं निगृह्णामि; उत्सवः स्वच्छन्दः भवतु, वानर, यथेष्टं रमस्व।" "दानानि दीयन्तां, वितरन्तां, वानरान् आलिङ्ग्य, वनवासिनां नाथः सन् मित्रान् हर्षय। कीष्किन्धां सुरक्षितां कुरु, नगरं आत्मनः प्रियं कुरु; स्त्रीभिः सह क्रीडस्व, अहं ते गर्वं निग्रहीतुं आगतः।" "मत्तं, प्रमत्तं, भग्नं, एकं, दुर्बलं च यः हन्ति, स लोहिताक्षः इव गर्भघातकः इति लोके प्रसिद्धः; यथा त्वं मदोन्मत्तः।" ततः वालिः, तारा-आदिभिः स्त्रीभिः विमुक्त्वा, क्रोधात् मृदुहासं कृत्वा, असुरनाथं प्रति उवाच। "मा मां मत्स्व मत्तः इति; यदि युद्धे अभयः अस्ति, स मदः युद्धे प्रमाणं प्रप्नुयात्; वीरस्य मदः एव।" एवं उक्त्वा, कुपितः, पितरं महेन्द्रं दत्तं सुवर्णमालां गृहित्वा, युद्धाय सज्जः अभवत्। स वालिः, पर्वतसमं दण्डुभिं शृंगाभ्याम् उपगृह्य, गर्जन्, बलात् प्रक्षिप्तवान्। बलात् तं भूमौ पतितं कृत्वा, महाशब्दं गर्जितवान्; ततो रक्तं तस्य कर्णाभ्यां बहुलं प्रवाहितम्। क्रोधात् परस्परं जिगीषया प्रेरितौ, दण्डुभिः वालिः च घोरं युद्धं अकरोताम्। तदा इन्द्रसमः वालिः, मुष्टिभिः, जानुभिः, पादैः, शिलाभिः, वृक्षैः च युद्धं अकरोत्। तत्र वानरः असुरः च परस्परं ताडयन्तौ, युद्धे दण्डुभिः दुर्बलः अभवत्, इन्द्रपुत्रः बलवत्तरः अभवत्। ततः वालिः दण्डुभिं उत्थाप्य, भूमौ प्रक्षिप्य, घोरयुद्धे तं विनष्टवान्। तस्य व्रणात् बहु रक्तं प्रवाहितम्; स बलवान् भूमौ पतितः, मृत्युम् उपागात्। तं मृतं, मूर्च्छितं शरीरं वालिः बाहुभ्यां उत्थाप्य, एकेन प्रयत्नेन योजनेन प्रक्षिप्तवान्। प्रक्षिप्तः स दण्डुभिः, तस्य मुखात् रक्तबिन्दवः वातेन नीताः मातङ्गाश्रमं प्रति पतिताः। तत्र ताः रक्तबिन्दवः पतिताः दृष्ट्वा, महर्षिः मातङ्गः क्रुद्धः चिन्तयामास—"कः एषः?" "कस्य पापस्य द्वारा अहं रक्तेन स्पृष्टः अस्मि? कः एषः दुर्मति, असंयतः, मूढः?" इति उक्त्वा, महर्षिः बहिः निर्गत्य, पर्वताकारं मृतं महिषं भूमौ शयानं दृष्टवान्। तपोबलात् ज्ञातवान् यत् वानरेण एतत् कृतम्; ततः तं वानरं प्रति महाशापं दत्तवान्। "अत्र तस्य प्रवेशः निषिद्धः; यदि स आगच्छति, मृत्युम् प्राप्नोति—यः मम आश्रमं, शरणं, रक्तधाराभिः मलिनीकृतवान्। वृक्षान् प्रक्षिप्य, ते भग्नाः, असुरशरीरं च विदारितम्; यः मम आश्रमं योजनेन व्याप्य आगच्छति—" "स पापबुद्धिः यदि आगच्छति, निश्चितं विनश्यति; यः तस्य मन्त्रिणः मम वनं शरणं कुर्वन्ति—" "ते अपि अत्र न वसन्तु; इच्छया गच्छन्तु, इदं श्रुत्वा। यदि कश्चन तेषु स्थायि, तं अपि शापयिष्यामि।" "मम एषः वनः, सदा पुत्रवत् रक्षितः, पत्राणां कुसुमानां च नाशाय, फलमूलार्थं च—" इति मातङ्गमहर्षिः वनं शापेन रक्षितवान्।