सुग्रीवः रामस्य तान् वाक्यान् श्रुत्वा यः तस्य हर्षं धैर्यं च वर्धयामास, अत्यन्तं प्रीतः सन् उत्तमानि वाक्यानि प्राह। तत्र वाल्मीकि-महर्षिणा विरचिते कीष्किन्धा-काण्डे एकादश-सर्गः आरभ्यते। रामस्य वचनानि श्रुत्वा, यानि तस्य हर्षं धैर्यं च वर्धयन्ति, सुग्रीवः राघवम् आदर्य पूजयामास, स्तुतिं च अकरोत्। सः प्राह—निस्सन्देहं राघवः क्रुद्धः तीक्ष्णैः दीप्तैः प्राणघ्नैः बाणैः लोकान् दग्धुम् समर्थः, यथा कल्पान्ते सूर्यः। ततः सुग्रीवः रामं उवाच—वालिनः बलं, पराक्रमं, स्थैर्यं च सम्पूर्ण-श्रवणेन शृणु; ततः यथायोग्यं कार्यं कुरु। वालिः पश्चिम-सागरात् पूर्वं, दक्षिणात् उत्तरं च, सूर्यस्य उदयात् पूर्वं श्रान्तिहीनः विचरति। पर्वतानां शिखराणि, यथापि महान्ति, आरोह्य, बलात् उत्पत्य गृहीत्वा तान् दर्शयति, तस्य वीर्यं तावद्। वनानि मध्ये बहूनि दृढानि विविधानि च वृक्षाणि वालिनः शक्त्या भग्नानि दृश्यन्ते। तत्र एकः महाबलः महिषः नाम्ना दुन्दुभिः आसीत्, कैलास-शिखर-सदृशः, सहस्त्र-गज-बलसम्पन्नः। सः विशाल-शरीरः, बल-मदेन मत्तः, वरस्य मोहात् समुद्रं नदीपतिं जगाम। सः तरङ्गितं मणि-सम्पन्नं समुद्रं अतिक्रम्य, समुद्रं युद्धाय याचितवान्। ततः धर्मात्मा महाबलः समुद्रः, कालस्य प्रेरितः, तस्मै असुराय वाक्यानि उवाच। हिमवान् नाम पर्वत-राजः, तपस्विनां महावन-आश्रयः, शंकर-ससुरः प्रसिद्धः। तस्य बहवः निर्झराः, गुहाः, जलप्रपाताः च सन्ति; सः तव अतुलं तुष्टिं दातुम् समर्थः। हिमवत् भयभीतः इति ज्ञात्वा, असुरश्रेष्ठः दुन्दुभिः, धनुषः बाणः इव, हिमवान्-वनं जगाम। तत्र दुन्दुभिः श्वेतानि गज-सदृशानि शिलाः पर्वतात् विविधदिशः भूमौ क्षिप्य, गर्जितवान्। तस्मिन् काले स्निग्धः श्वेत-मेघ-सदृशः हिमवान् स्वशिखरे स्थित्वा मधुरं वाक्यं उवाच—"दुन्दुभे! धर्मनिष्ठः त्वं मां न बाधस्व; अहं तपस्विनां धर्मे निपुणः, युद्धे न।" हिमवत्-राजस्य वाक्यानि श्रुत्वा, दुन्दुभिः क्रोधात् रक्तलोचनः प्रत्युवाच—"यदि त्वं युद्धे असमर्थः वा, भयात् वा निवर्तसे, तर्हि युद्धाय योग्यं कं वद, यः मम प्रतिद्वन्दी भवेत्।" हिमवान्, वाक्य-निपुणः धर्मात्मा, पूर्वं कदापि न उक्तः, क्रुद्धः असुरश्रेष्ठं प्रति उवाच—"इन्द्रस्य पुत्रः वालिः नाम महाबलः, कीष्किन्धा-नगर्यां वानरः, तेजस्वी, बुद्धिमान्, युद्धकुशलः। सः युद्धाय योग्यः, यथा इन्द्रः नामुचये। युद्धेच्छया शीघ्रं तं गच्छ; सः नित्यं दुष्प्रापः, युद्धे वीरः।" हिमवत्-वचनं श्रुत्वा, दुन्दुभिः क्रोधेन पूर्णः, कीष्किन्धा-नगरं वालिनः समीपं जगाम। महिष-रूपं धारयन्, तीक्ष्ण-शृङ्गः, भीषण-वपुः, जलपूर्ण-मेघ-सदृशः अभवत्। तत्र दुन्दुभिः नगर-द्वारं आगत्य, गर्जनं कृत्वा, भूमिं कम्पयामास, युद्ध-नादः इव। समीपवृक्षान् भग्नवान्, भूमिं खुरैः विदारितवान्, द्वारं शृङ्गेण अतिक्रम्य, मदोन्मत्त-गजः इव अभवत्। तद्वन्यः वालिः, अन्तःपुरे स्थितः, तं शब्दं श्रुत्वा, न सहनशीलः, ताराद्याः पत्न्यः गृहीत्वा निर्गच्छन्, चन्द्रः ताराभिः सह इव। सः वानराणां वनवासिनां च नाथः दुन्दुभिं प्रति स्पष्टार्थं मितं वाक्यं उवाच—"दुन्दुभे! किमर्थं नगर-द्वारं रुद्ध्वा एवं गर्जसि? अहं त्वां जानामि; जीवितं रक्षस्व, महाबलिन्।" वालि-राजस्य वचनं श्रुत्वा, दुन्दुभिः क्रोधात् रक्तलोचनः प्रत्युवाच—"वीर! स्त्रीणां सन्निधौ वाक्यं न युक्तम्; अद्य युद्धं दत्त्वा तव बलं ज्ञास्यामि। अथवा, रात्रौ क्रोधं धारयिष्यामि; उत्सवः स्वच्छन्दं भवतु, वानर, यथेष्टं रमस्व।" "दानानि दीयन्ताम्, वितर्यन्ताम्, वानरान् आलिङ्ग्य, वनवासिनां नाथः सन् मित्राणि प्रमोदय। कीष्किन्धा सुरक्षितं कुरु, नगरं आत्मनः प्रियं कुरु; स्त्रीभिः सह क्रीडस्व, अहं तव गर्वं निवारयिष्यामि।" "यो मदोन्मत्तं, प्रमत्तं, भग्नं, एकं, दुर्बलं वा हन्यात्, सः लोके गर्भघ्नः इति प्रसिद्धः; यथा त्वं, गर्व-मोहितः।" ततः वालिः, ताराद्याः स्त्रीः विसृज्य, क्रोधेन मृदु हासं कृत्वा, असुर-नाथं प्रति उक्तवान्—"मां मदोन्मत्तं न मन्यस्व; यदि युद्धे निर्भयः, तर्हि मदः युद्धे प्रमाणं ददाति, वीरस्य पेयम् एतत्।" एवं उक्त्वा, क्रुद्धः, पितरं महेन्द्रात् लब्धं सुवर्ण-मालां गृहीत्वा, युद्धाय स्थितः।