यावत् अहं तं वालीं न पश्यामि, यः तव भार्याहरणे कृतवान्, स दुष्टात्मा धर्मनाशकः जीवेत्, तावद् न मे शान्तिः। स्वमतेन अहं पश्यामि यत् त्वं दुःखसागरमग्नः; नूनम् अहं त्वां उद्धरिष्यामि, त्वं च परमं सुखं प्राप्स्यसि। तस्य वचः श्रुत्वा, यद् हर्षवृद्धिकरं च साहसवर्धनं च, स सुग्रीवः परमसन्तुष्टः सन् उत्तमानि वचनानि प्रोवाच। शृणु कीश्विन्दाकाण्डे वाल्मीकिरामायणे एकादशस्सर्गः। रामस्य वचनं श्रुत्वा, यद् हर्षसाहसवर्धनम्, स सुग्रीवः राघवम् पूजयन् स्तुत्वा वचनम् अब्रवीत्। न संशयः, तेजस्वी तीक्ष्णबाणैः, ये प्राणेषु पतन्ति, त्वं क्रुद्धः जगन्ति दग्धुम् अर्हसि, यथा कालान्ते सूर्यः। शृणुष्व सावधानः वालिनः बलं विक्रमं धैर्यं च; ततः यथारुचि कर्म कुरु। पश्चिमसागरात् आरभ्य पूर्वम्, दक्षिणात् उत्तरं च, वाली क्लान्तिरहितः, सूर्यस्योदयात् पूर्वं, सञ्चरति। स पर्वतानां शृङ्गमुत्तमं आरुह्य, बलात् उत्पत्य गृह्णाति, एवं तस्य पराक्रमः। बहवः स्थूलाः विविधाः वृक्षा वनान्तरेषु, वालिनः बलेन भग्नाः, स शक्तिं दर्शयन्। अस्ति महाबलः महिषः दुन्दुभिः नाम, कैलासशिखरप्रभः, सहस्रगजबलसम्पन्नः। स महाकायः, स्वबलमदेन मोहितः, वरदानेन प्रमत्तः, सागरं नदीपतिं अगच्छत्। स तरङ्गिणं मणिमयान् सागरं तीर्त्वा, तम् उवाच, "युद्धं देहि" इति। तदा धर्मात्मा महाबलः सागरः, दैवेन प्रेरितः, तस्मै असुराय वचनम् अवदत्। "महर्ष्याश्रयः, महद्वनान्तरे स्थितः, गिरिराजः हिमवाञ् नाम, शंकरस्य श्वशुरः, ख्यातः। स महाप्रपातसम्पन्नः, बहुगुहाप्रवाहयुक्तः, स त्वां अतुलं तर्पयितुं समर्थः।" तं भयभीतः असुरश्रेष्ठः दुन्दुभिः, इव बाणः मुक्तः, हिमवत्प्रदेशं जगाम। तत्र दुन्दुभिः श्वेतशिलाः गजसदृशाः, तस्मात् पर्वतात्, बहुधा क्षिपन् भूमौ, घोरं निनादं चक्रे। तदा सौम्यः श्वेतमेघसदृशः हिमवान् स्वशिखरे स्थित्वा मधुरं वचनम् अवदत्। "दुन्दुभे, धर्मनिष्ठ! मां मा व्यथय; अहं तपोधनानां धर्मकुशलः, आश्रयः, न युद्धकर्मणि प्रवृत्तः।" गिरिराजस्य वचः श्रुत्वा, दुन्दुभिः क्रोधात् रक्तलोचनः प्रत्युवाच। "यदि त्वं युद्धे अशक्तः, वा भीतः, तर्हि युद्धदातारं वद, अहं रिपुं इच्छामि।" तदा हिमवान् धर्मात्मा, अप्राक्तपूर्वमपि, तं असुरश्रेष्ठं क्रुद्धः उवाच। "इन्द्रपुत्रः नाम बलवान् बुद्धिमान् वाली अस्ति, कीश्विन्दायाम् अनुत्तमपुरीनिवासी, महाकीर्तिः। स बलवान्, अत्युत्तमबुद्धिः, युद्धविशारदः, स त्वां समरे एकः सम्प्रदास्यति, यथा इन्द्रः नमुचये। शीघ्रं तं प्रति गच्छ, युद्धकामः यदि असि, स नित्यं दुर्जयः, युद्धे च विक्रान्तः।" हिमवत्-वचनं श्रुत्वा, दुन्दुभिः क्रोधसंयुक्तः, तत्कालं वालिनः कीश्विन्दां प्रपेदे। महिषरूपं धारयन्, तीक्ष्णशृङ्गः, भीषणदर्शनः, जलपूर्णमघनसदृशः आकाशे बभूव। तदा कीश्विन्दाद्वारम् आगत्य, महाबलः दुन्दुभिः, मृदंगनिनादसदृशं घोषं कृत्वा, पृथिवीं कम्पयन् ननाद। स समीपस्थवृक्षान् भञ्जन्, खुरैः भूमिं विदारयन्, शृङ्गेण द्वारं विदारयन्, मदेन गज इव बभूव। तदा वाली, अन्तःपुरे स्थितः, तं शब्दं श्रुत्वा, सोढुं न अशक्नुवन्, स्त्रीभिः सहितः, तारादिभिः, इव नक्षत्रैः सह चन्द्रः, निर्गतः। वालिः, वानराणां वनवासिनां च नाथः, दुन्दुभिं समुपेत्य, मृदुयुक्तं स्पष्टार्थं वचनम् अवदत्—"किं त्वं दुन्दुभे, द्वारम् आवृत्य, एवं निनदसि? अहं जानामि त्वां—जीवितं रक्ष, महाबल!" इति। वानरराजस्य वचः श्रुत्वा, दुन्दुभिः क्रोधात् रक्तलोचनः प्रत्युवाच। "वीर! न उचितं स्त्रीसमक्षे भाषितुम्; अद्य युद्धं यच्छ, तदा तव बलं वेत्स्यामि। अथवा, अहं रात्रौ क्रोधं निगृह्णामि; उत्सवः स्वच्छन्दं प्रवर्त्तताम्, हे वानर, यथेष्टं रमस्व।" "दानानि दीयन्तां, वानराः आलिङ्ग्यन्तां, त्वं वनवासिनां नाथः, मित्रेषु मुदं कुरु। कीश्विन्दां सुसंरक्ष्य, आत्मवत् पुरिं कुरु; स्त्रीभिः सह क्रीडस्व, अहं तव गर्वं निगृह्णामि।" "यो मदबद्धं प्रमत्तं भग्नं एकम् अशक्तं वा हन्ति, स लोके गर्भघ्नः स्मृतः—त्वं तु मदमोहितः।" इति। तदा वाली, क्रोधात् मन्दस्मयमानः, ताः स्त्रियः त्यक्त्वा, तं असुरपतिं इत्येवमुवाच।