मम भीष्मः भ्राता शीघ्रं मम अनुगमनं कृतवान्। स तु महाबलः भ्राता रात्रौ माम् न केवलं, अपि तु अन्येन सह दृष्ट्वा, स भयग्रस्तः सन्तः, समागमं दृष्ट्वा, भीतः सन्, त्वरया महान् गुहां प्रविष्टवान्। तस्य तु तां घोरां विशालां गुहां प्रविष्टं ज्ञात्वा, मम भ्राता, उग्रवर्णः, मम प्रति उवाच— "तम् विना हत्वा अहं नगरे प्रत्यागमनं न शक्नोमि; त्वं गुहाद्वारे स्थातुम् अर्हसि, यावत् तम् हन्मि।" इति। अहं तु मन्ये— "स इह प्रतीक्षते"— इति, ततः तद् दुर्गमं स्थानं प्रविष्टवान्। तत्र तम् अन्वेषणं कुर्वन्, संवत्सरः व्यतीतः। तत्र अहं तम् शत्रुं, भीषणं, दुरात्मानं अपश्यं; ततः तम् सर्वैः स्वजनैः सह हत्वा। तस्य मुखात् रक्तप्रवाहः निर्गतः, तया गुहा अपगम्या रक्तेन पूर्णा, पृथिव्यां निनादः अभवत्। तं महाबलम् शत्रुं हत्वा, बहिर्गमनं इच्छन्, गुफाद्वारं न ददर्श। "सुग्रीव!" इति पुनः पुनः आह्वानं कृत्वा, प्रत्युत्तरं न लब्ध्वा, अहं महद् विषण्णः अभवम्। पादप्रहारैः गुहाद्वारं बहुशः प्रहारं कृत्वा, ततः तेन उपायेन बहिर्गतः नगरं प्रत्यागतः। तत्र सुग्रीवः मम राज्यं निषिद्धवान्, स्वस्य राज्यलाभाय, भ्रातृत्वं विस्मृत्य, क्रूरतया। एवं उक्त्वा वानरराजः वानरराज्ये मम निष्कासनं कृतवान्, केवलं एकवस्त्रधारणेन। ततः तेन निष्कासितः, पत्नीवियुक्तः, हे राघव, अहं सर्वां भूमिं, वनानि, समुद्रान्, तस्य भीत्या विचरन्। अपहृतायाः पत्न्याः शोकं कुर्वन्, अहं महद् ऋष्यमूकं पर्वतं प्रविष्टवान्, यं वाली अन्यस्य कारणस्य न समीपगच्छति। एवं सर्वं तव सम्पूर्णं शत्रुत्वकथनं उक्तवान्; पश्य, हे राघव, अहं निर्दोषः, किं दुर्भाग्यं प्राप्तवान्। सर्वलोकभीषणस्य वालिनः भीत्या, हे वीर, त्वं मम अनुग्रहं कर्तुम् अर्हसि, तं संयन्तुम्। एवं उक्तः, श्रीमान् धर्मज्ञः, स्मितमिव वदन्, सुग्रीवाय न्यायवचनं आरब्धवान्। मम इमे बाणाः, अव्यभिचारिणः, तीक्ष्णाः, सूर्यसमानप्रभाः, तं दुष्टं वालिनं कोपपूर्णं पतिष्यन्ति। यावत् अहं तं वालिनं न पश्यामि, तव पत्न्याः अपहर्तारं, तं दुष्टहृदयं धर्मनाशकं जीवेत्। मम मतानुसारं, त्वं दुःखसागरं निमग्नः इति पश्यामि; नूनं तव उद्धारं करिष्यामि, तव महत् सुखं भविष्यति। तानि वचनानि श्रुत्वा, यानि तस्य हर्षं धैर्यं च वर्धयन्ति, सुग्रीवः अतिसन्तुष्टः, उत्तमानि वचनानि उवाच। शृणु वाल्मीकिरामायणस्य कीशकिंधाकाण्डस्य एकादशसर्गस्य कथा। रामस्य वचनानि श्रुत्वा, यानि तस्य हर्षं धैर्यं च वर्धयन्ति, सुग्रीवः राघवम् आदरं कृत्वा, स्तुतिं च अकुरोत्। न संशयः, त्वं ज्वलन्तैः, तीक्ष्णैः बाणैः, मार्मिकैः, क्रोधे विश्वं दग्धुं शक्नोषि, यथा सूर्यः कालान्ते। वालिनः बलं, पराक्रमं, धैर्यं च श्रुणु; ततः यथायोग्यं कर्तुम् अर्हसि। पश्चिमसमुद्रात् पूर्वपर्यन्तं, दक्षिणात् उत्तरपर्यन्तं, वाली अलसः, सूर्यस्य उदयपूर्वं, विचरति। पर्वतानां उत्तमं शिखरं आरोह्य, महान् पर्वतान् अपि, स वेगेन उत्पत्य, तान् गृह्णाति; एवं तस्य बलम्। वनेषु बहवः दृढाः विविधाः वृक्षाः वालिनः बलप्रदर्शनेन भग्नाः। एकः महाबलः महिषः दुण्डुभिः नाम, कैलासशिखराभः, सहस्रगजबलसम्पन्नः। स तु आत्मबलमदेन, वरमोहितः, समुद्रं, नदीपतिं, अगच्छत्। तरङ्गयुक्तं, रत्नपूर्णं समुद्रं अतिक्रम्य, तमेव समुद्रं युद्धाय याचितवान्। ततः धर्मात्मा, महाबलः समुद्रः, तं असुरं, भाग्यप्रेरितः, उवाच। पर्वतानां राजा, तपस्विनां महान् आश्रयः, विशालवने, हिमवन् नाम, शंकरस्य श्वशुरः, प्रसिद्धः। स महान्, महाजलप्रपातसम्पन्नः, गुहावापीसम्पन्नः, तव अतुलं तुष्टिं दातुं शक्नोति। तं भयभीतं ज्ञात्वा, असुरश्रेष्ठः, बाणात् मुक्तबाण इव, हिमवन्तं वनं अगच्छत्। तत्र दुण्डुभिः, श्वेतगजसदृशान् शिलान्, पर्वतात् बहुधा भूमौ क्षिप्त्वा, घोरं निनादं अकुरोत्। तस्मिन्नेव समये, सौम्यः, श्वेतमेघसदृशः हिमवन्, स्वशिखरे स्थित्वा, इदं वचनं उवाच। "हे दुण्डुभे, धर्मनिष्ठः, मां न बाधस्व; अहं तपस्विनां धर्मकुशलः, आश्रयः, न युद्धकर्मणि।" इति। तस्य पर्वतराज्ञः वचनं श्रुत्वा, दुण्डुभिः, क्रोधात् रक्तलोचनः, प्रत्युवाच। "यदि त्वं युद्धं कर्तुं न शक्नोषि, वा मम भीत्या निवर्तसे, तर्हि यः युद्धं दातुं शक्नोति, तं कथय, अहं युद्धार्थं विपक्षम् इच्छामि।