पुराकाले कदाचित् स कुपितः सङ्ग्रामकाङ्क्षी मां समरे समाह्वयत्। तस्य वचः श्रुत्वा अहम् अपि राजधानीयां नगरात् निर्गतः। ततः मम भ्राता भीमपराक्रमः शीघ्रं मम अन्वगच्छत्। स तु महाबलः मां निशि अन्येन सह गतवन्तं दृष्ट्वा, सन्त्रस्तः भीतिसंविग्नः सन्न्, तौ समागच्छन्तौ विलोक्य द्रुतं पलायितवान्। स त्वरया महद् गुहाविवरं प्रविवेश। तं तु भीषणं विशालं गुहाविवरं प्रविष्टं ज्ञात्वा, मम भ्राता क्रुद्धदर्शनः माम् उक्तवान्— "तम् अहन् विना अहम् नगरं प्रतिगन्तुं न समर्थः। त्वं गुहाद्वारि तिष्ठ, यावत् तम् अहन्।" तस्मिन्न् एव स्थले तस्य प्रतीक्षां कृत्वा अहम् अपि दुष्प्रवेशां तां गुहां प्रविश्य तं अन्वेष्टुं प्रवृत्तः। एवं संवत्सरं तत्र व्यतीतवन्। तत्र अहम् अतीव भीषणं दुरासदं शत्रुं दृष्ट्वा तत्क्षणाद् एव तं सर्वैः बन्धुभिः सह हत्वा। तस्य मुखात् रुधिरधाराः प्रवहन्त्यः तां दुर्गमां गुहां पूरयन्त्यः मह्यं भूमौ शब्दं कृतवन्त्यः। तं महाबलिनं शत्रुं हत्वा निर्गन्तुं चिकीर्षन् अहम्, पिधायितद्वारां गुहां न पश्यामि स्म। बारं बारं "सुग्रीव!" इति आह्वयन्, प्रत्युत्तरं न लब्ध्वा, अहम् अतीव शोकाकुलः अभवम्। पादप्रहारैः बहुधा द्वारं ताडयित्वा, तेनैव प्रकारेण निर्गत्य नगरं प्रतिनिवृत्तः। तत्र अहम् सुग्रीवेण राज्यात् प्रतिषिद्धः, स्वार्थं राज्यलाभकामः भ्रातृस्नेहम् अपि विस्मृत्य मां क्रूरतया तर्जितवान्। एवं वदित्वा वाली माम् अभयः कृत्वा एकवस्त्रवसानं निर्वासितः। तेन परित्यक्तः, भार्यावियोगेन च शोकितः, अहम् अस्मिन्संसारे वनानि सागरांश्च सर्वान् विचरन्, तस्य भीतिः वर्ते। अपहृतभार्यशोकवशात्, अहम् ऋष्यमूकमहागिरिं प्रविश्य तत्र स्थितवान्, यत्र वाली अन्यकारणात् न प्रविशति। एतावत् सर्वं तव सम्यक् वृतान्तं राघव, इमं वैरकारणम् आख्यातवान्। पश्य त्वम्, अहम् अकृतदोषः अपि, कियद् दुःखं प्रपतितः अस्मि। सर्वलोकभयदायकस्य वालिनः भीतिः कारणात्, हे वीर, त्वं माम् अनुग्रहीतुं तं संयमयितुम् अर्हसि। एवं उक्ते, धर्मज्ञः रामः प्रहृष्टवदनः धर्मयुक्तं वाक्यं सुग्रीवाय प्रोवाच। "मम अयं बाणगणः, अमोघः तीक्ष्णः सूर्यसङ्काशः, कोपमूर्तेः तस्य दुष्टस्य वालिनः उपरि पतिष्यति। यावत् अहम् तं वालिनं न पश्यामि, तव भार्याहरणकर्तारं, तावत् स दुष्टचित्तः धर्मनाशकः जीवति। मम बुद्ध्या पश्यामि, त्वं दुःखसागरमग्नः असि। निश्चितं त्वां उद्धरिष्यामि, त्वं च महत् सुखं प्राप्स्यसि।" एवं वचः श्रुत्वा, हर्षोत्साहवर्धनं तं वचः, सुग्रीवः अतीव प्रमुदितः तानि उत्तमानि वचनानि प्रोवाच। शृणु कीष्किन्धाकाण्डे वाल्मीकि रामायणे एकादशं सर्गं। राघवस्य वचः श्रुत्वा, हर्षोत्साहवर्धनं, सुग्रीवः तम् पूजयित्वा स्तुतवान्। "नूनम्, तेजस्विभिः तीक्ष्णैः बाणैः, ये प्राणान् विविद्यन्ति, त्वं क्रुद्धः जगन्ति दग्धुं समर्थः, यथा अन्ते सूर्यः। श्रृणु त्वम्, वालिनः बलं पराक्रमं स्थैर्यं च, ततः यथायोग्यं कुरुष्व। पश्चिमात् सागरत् पूर्वपर्यन्तं, दक्षिणात् उत्तरं च, वाली निशायाम् अनुत्तिष्ठति, श्रान्तिहीनः संचारति। पर्वतानां शिखराणि, अपि च महान् महान्, आरोह्य सः वेगेन उत्पत्य गृह्णाति, तस्य बलम् एतादृशम्। बहून् दृढान् विविधांश्च वनस्पतीन्, बलवन् वाली स्वबलप्रदर्शनार्थं भङ्क्ति। कदाचित्, दुन्दुभिः नाम महाबलः महिषः, कैलासशिखरप्रख्यः, सहस्रगजबलसम्पन्नः। सः महाकायः, स्वबलमदेन प्रमत्तः, वरवशात् मोहितः, सागरं नदीपतिं प्रति गतवान्। सः मणिमयतरङ्गयुक्तं सागरं तीर्त्वा, तम् उदधिं युद्धाय आह्वयत्। तदा धर्मात्मा महाबलः सागरः तस्य दैवोदितः असुरस्य वचनात् उत्पत्य एवं वचनम् उक्तवान्। "महर्ष्याश्रमसंश्रयः, हिमवाँ नाम शैलराजः, शंकरस्य श्वशुरः, सः ते महत् तुष्टिं दातुं समर्थः।" इति सागरवचः श्रुत्वा, सः असुरश्रेष्ठः दुन्दुभिः, भयानकः, बाणात् मुच्यमान इव, हिमवत्प्रदेशं जगाम। तत्र दुन्दुभिः, तस्य पर्वतस्य श्वेतगजसमन्यः शिलाखण्डान्, बहुधा भूमौ क्षिपन्, उच्चैः ननाद। तस्मिन्न् एव काले, सौम्यः प्रियदर्शनः हिमवान्, श्वेतमेघसदृशः, स्वशिखरे स्थित्वा, मधुरं वचनम् अवदत्— "दुन्दुभे! धर्मनिष्ठः असि, मां न व्यथय; अहम् तपस्विनां धर्मकुशलः, युद्धकर्मण्य् न प्रवृत्तः।" एवं हिमवत्प्रभोः वाक्यं श्रुत्वा, दुन्दुभिः क्रोधात् रक्तलोचनः प्रत्युवाच।