सुग्रीवः स्वमित्रमध्येषु मामुद्दिश्य तीक्ष्णनिन्दावचनानि प्रोवाच— "यूयं सर्वे जानीथ, मया निशि महाबलः मायावी राक्षसः ज्ञातः।" किल। किलबन्धुरपि सः पूर्वं कुपितः संग्रामकाङ्क्षी मां युद्धाय समाह्वयत्। तस्य वचनं श्रुत्वा अहं राजपुर्यां निर्गत्य वनं गतवान्। ततः मम भ्राता भीमः शीघ्रं मां अनुसरन् आगतः। स तु महाबलः रात्रौ मामेकं न पश्यन्, अपरमपि सहचरं दृष्ट्वा, भयाकुलः सञ्जातः। सः सन्निकर्षे आगच्छन्तौ आवामवलोक्य, बिभ्यन् शीघ्रं पलायितवान्; स महाकन्दरं प्रविष्टः। तं तु तस्मिन्भयङ्करे विस्तीर्णे गुहागह्वरे प्रविष्टमिति ज्ञात्वा, मम भ्राता भीषणदर्शनः मामिदम् अवदत्— "अहं तं विना हत्वा पुरीं प्रतिगन्तुं न शक्नोमि; त्वं गुहाद्वारे तिष्ठ यावत् तमहं निहन्यां।" अहं च तस्य प्रतीक्षां मन्यमानः, दुष्प्रवेशे तस्मिन्गुहायां प्रविष्टः। तत्र तमन्वेषमाणः संवत्सरं व्यतीतवान्। तत्राहं तं शत्रुं भीमं दारुणं च दृष्ट्वा, तं सपरिवारं क्षिप्रं निहत्य, तस्य मुखात् रक्तप्रवाहः निर्गत्य तां दुर्गमां गुहां पूरयामास, पृथिव्यां च निनादः अभवत्। तं बलिनं शत्रुं हत्वा निर्गन्तुं प्रचक्रमे, किन्तु तद्गुहाद्वारं निरुद्धं दृष्ट्वा न निष्क्रान्तुं अशक्नवम्। "सुग्रीव!" इति पुनः पुनः आह्वयन्, प्रत्युत्तरं न प्राप्य, महता शोकव्यग्रः अभवम्। पादप्रहारैः बहुभिः तद्द्वारं भित्त्वा, तेन मार्गेण निष्क्रम्य पुरीं प्रत्यागच्छम्। तत्र मां सुग्रीवः राज्यात् निष्कास्य, स्वार्थेण राज्याभिलाषी भ्रातृधर्मं विस्मृत्य, क्रूरतया मामन्ये वस्त्रमेवावशेष्य निष्कासितवान्। एवं तेन निर्वासितः, भार्यावियुक्तः च, हे राघव, भयात् तस्मात् पृथिवीं वनानि सागरांश्च विचरामि। अपहृतभार्यशोकात्, ऋष्यमूकं महागिरिं प्रविष्टवान्, यत्र वाली अन्यकारणात् न सम्प्रवर्तते। एवं सर्वमिदं वैरकारणं ते निगदितम्; पश्य, हे राघव, अहं दोषरहितोऽपि यथा दुःखमुपागतः। वालिभयात्, यः सर्वलोकान् कम्पयति, त्वं मे प्रियताम् अर्हसि, तं निगृह्य। इति सुग्रीवस्य वचनं श्रुत्वा, धर्मज्ञः, तेजस्वी रामः धर्मयुक्तानि वाक्यानि स्मितपूर्वकमुवाच। "मम एतेषु शराः, अमोघाः तीक्ष्णाः सूर्यसन्निभप्रभाः, कोपसमन्वितस्य तस्य दुष्टस्य वालिनः पतिष्यन्ति। यावत् अहं तं वालिनं न पश्यामि, तावद् तव भार्याहरणे कृतघ्नः स धर्मनाशकः जीवेत्। मम निर्णयेन त्वं दुःखसागरमग्नोऽसि; नूनम् उद्धरिष्यामि त्वां, त्वं च महद् सुखं प्राप्स्यसि।" एवं वचो रामस्य श्रुत्वा, हर्षोत्कर्षवीर्यवृद्धिं लब्ध्वा, सुग्रीवः परमसन्तुष्टः उत्तमं वचनमुवाच। इदानीं कीशकिंधान्यां वालिनः बलवीर्यधैर्यं शृणु, ततः यथारुचि कार्यं कुरु। सन्देहं विना, ज्वलन्तैः तीक्ष्णैः मार्गप्रवणैः शरैः, त्वं कोपसमन्वितः लोकान् दग्धुम् अर्हसि, यथा कालान्ते सूर्यः इव। वालिनो बलवीर्यधैर्यं शृणु। सः पश्चिमसागरात् पूर्वं, दक्षिणात् उत्तरं च, सूर्यस्योदयात् पूर्वं निर्लज्जः निर्भारः च गच्छति। पर्वतानां शिखराणि, महान्ति अपि, आरोह्य, सः बलात् उच्चैः प्लुत्वा गृह्णाति; एवं तस्य महाबलम्। वनस्थलेषु बहूनि स्थूलानि विविधानि वृक्षाणि वालिना बलात् भग्नानि दृश्यन्ते। कदाचित् दुण्डुभिरिति महाबलवान् महिषः आसीत्, कैलासशिखरप्रख्यः, सहस्रगजसमविक्रमः। सः महाकायः, स्वबलमदात् मोहितः, वरप्रभावाच्च, सागरं नदीनाथं जगाम। सः रत्नपूर्णतरङ्गितं सागरं तीर्त्वा, "मम युद्धं दत्त्वा," इति वदन् सागरमुपेत्य। स तु धर्मात्मा महाबलः सागरः, तेन दैवयोगात् प्रेरितः, तस्मै वचोऽब्रवीत्। "महर्षिसंश्रयः, विशालवनान्तर्गतः, हिमवांश्च नामधेयः, शंकरस्य श्वशुरः, पर्वतराजः अस्ति।" तत्र बहुस्रोतसः, गुहाश्च, जलप्रपाताश्च सन्ति; सः तव अतुलं तुष्टिं दातुम् अर्हति। सागरस्य भीतिं विज्ञाय, दुण्डुभिः उत्तमासुरः, इषुणा मुक्त इव, हिमवत्प्रदेशं जगाम। तत्र दुण्डुभिः तस्मात् पर्वतात् श्वेतगजसदृशान् शिलाखण्डान् भूमौ सर्वतो विक्षिप्य, घोरं निनादं चक्रे। तस्मिन्नेव काले, सौम्यः श्वेतमेखलाभः हिमवान् स्वशिखरे स्थितः, मृदुं मधुरं च वाक्यं प्रोवाच— "दुण्डुभे, धर्मनिष्ठः सन्, मां मा बाधस्व; अहं तपस्विनां धर्मकुशलः, शरण्यः, न तु युद्धकर्मणि।" एवं वालिनः महाबलवीर्यं चाख्यातम्।