तदा सुग्रीवः श्रीरामं प्रति श्रद्धया विनयेन च प्रवदन् जगाद—“इदं बहुरज्जुकं छत्रं पूर्णचन्द्रनिभं, चामरं च, त्वं स्वीकुरु, यदहं त्वदर्थं धारितवान्। अहं दुःखितः कन्दराद्वारे संवत्सरमेकं स्थितः, राजन्, तत्र रुधिरं द्वारदेशे समुत्थितं दृष्ट्वा। तदा दुःखशोकसम्प्लुतहृदयो मोहाविष्टेन्द्रियः, अहं तस्य गुहाद्वारं गिरिशृङ्गेण पिधाय। ततः तस्मात् देशात् निर्गत्य पुनः किष्किन्धां प्रविष्टः; अत्र मां दृष्ट्वा नगरवासिनः मन्त्रिणश्च दुःखार्ताः अभवन्। अहं स्वेच्छया नाभिषिक्तः, त्वया क्षन्तव्यम्; त्वमेव राज्ये पूज्यः, अहं यथापूर्वम्। मम राज्याभिषेकोऽपि तव अनुपस्थितौ जातः; मन्त्रिभिः, जनैः, पुरी च सहितं, राज्यं शत्रुशून्यं स्थितम्। एतत् राज्यं तव समर्पितम्; अहं तव हस्ते ददामि; त्वं न क्रुध्य, सौम्य, रिपुघातिन्। मया राज्याभिषेकः कृतः, रिक्तभूमिं जेतुम् इच्छता; एवं स्नेहपूर्वकं वदता मया, स कपिः मां तिरस्कृतवान्। ‘धिक् त्वाम्’ इति मम प्रति बहु वाक्यम् उक्तवान्; स सर्वान् जनान् अनुमतिमन्त्रिणश्च समाह्वयत्। तत्र सः मित्रमध्यगतो मां तीक्ष्णैः निन्दावचोभिः उवाच—‘यूयं सर्वे जानीत, मया मायावी नाम महाकायो निशायाम्। सः कदाचित् क्रुद्धः युद्धकामः मां समाह्वयत्; तस्य वाक्यानि श्रुत्वा अहं राजधानीयात् निष्क्रान्तः। मम भ्राता तीक्ष्णशरीरः शीघ्रं मम पृष्ठतः अन्वयात्; सः निशायां मां अन्येन सह दृष्ट्वा। सः भीतः संत्रस्तः, आवां सहागतौ दृष्ट्वा, शीघ्रं पलायितः, महतीं गुहां प्रविष्टः। तदा भ्राता मम तं भीमां गुहां प्रविष्टं ज्ञात्वा, मां प्रति उवाच—‘अन्यथा हत्वा न शक्नोमि पुरीं प्रतिगन्तुम्; त्वं द्वारे स्थित्वा प्रतीक्षस्व, यावदेनं हन्याम्’ इति। ‘सः प्रतीक्षते’ इति मत्वा अहं तस्य दुर्गमां गुहां प्रविष्टः; तत्र तं अन्वेषमाणः संवत्सरमेकं व्यतीयायम्। तत्र अहं शत्रुम् अतिभयंकरम् अदृढम् अपश्यं; तम् एव सपरिवारं निहत्य। तस्य मुखात् रुधिरप्रवाहः निर्गतः, सा गुहा अपूर्यत, भूमौ निनादः अभवत्। तं शत्रुं निहत्य निर्गन्तुम् इच्छन् अहं गुहाद्वारं पिहितं न अपश्यम्। पुनः पुनः ‘सुग्रीव’ इति आह्वयन्, प्रत्युत्तरं न लब्ध्वा, अहं महतीं व्यथाम् अप्नुवम्। पादप्रहारैः बहुशः द्वारं ताडयित्वा, ततः तेन उपायेन निर्गत्य पुरीं प्राप्तवान्। तत्र सुग्रीवेण राज्यात् निवारितः, स भ्रातृस्नेहं विस्मृत्य, स्वार्थेन राज्यं कामयमानः। एवं उक्त्वा वाली मां निर्भयः, एकवाससम् अपवर्जयत्। तेन बहिः कृतः, भार्यावियुक्तः, राम, अहं तस्य भीतया सर्वां पृथिवीं, वनानि, सागरांश्च विचरन्। अपहृतभार्यः दुःखितः, अहं तं महदृष्यमूकगिरिं प्रविष्टः, यं वाली अन्येन कारणेन गन्तुं न शक्नोति। एवं सर्वं राम, एषा वैरकथाऽखिला ते कथिता; पश्य, अहं निरपराधः, कथं इदं दुःखं प्राप्तवान्। सर्वलोकभीषणस्य वालिनः भीतेन मया, वीर, त्वं तं निगृह्य मय्यनुग्रहं कर्तुम् अर्हसि।” एवं उक्ते, धर्मज्ञः दीप्तमान् रामः, धर्मयुक्तं वाक्यं सुग्रीवाय स्मितपूर्वम् उवाच—“मम एते शराः, अमोघाः तीक्ष्णाः सूर्यसङ्काशाः, कोपसम्पूर्णाः, तं दुष्टं वालिनं पतिष्यन्ति। यावत् अहं तं वालिनं, तव भार्याहरणकर्तारं, न पश्यामि, तावत् स दुष्टात्मा धर्मनाशकः जीवेत्। मम बुद्ध्या त्वं दुःखसागरमग्नः दृश्यसे; निश्चितं त्वां उद्धरिष्यामि, त्वं च महत् सुखं प्राप्स्यसि।” रामस्य तद्वाक्यं श्रुत्वा, हर्षोत्साहवर्धनम्, सुग्रीवः परमप्रीतः, उत्तमं वाक्यम् उवाच। इदानीं शृणु, श्रीमद्वाल्मीकि रामायणे, किष्किन्धाकाण्डे, एकादशः सर्गः। रामवचनं श्रुत्वा, हर्षोत्साहवर्धनम्, सुग्रीवः राघवम् अभ्यर्च्य, तं स्तोतुम् आरब्धवान्। न संशयः, त्वं तीक्ष्णैः ज्वलद्भिः शरैः, विश्वं क्रुद्धः दग्धुं समर्थः, यथा कालान्ते सूर्यः। शृणु सम्यक् वालिनः बलं, पराक्रमं, धैर्यं च; ततः यथारुचि कार्यं कुरु। पश्चिमसागरात् पूर्वं, दक्षिणात् उत्तरं च, वाली अतीव वेगेन, सूर्यस्य अनुत्थिते, विचरति। पर्वतानां शिखराणि उत्तमानि आरोह्य, स बलवान्, उच्चैः उत्पत्य, तानि गृह्णाति। वनान्तरेषु बहूनि स्थूलानि वृक्षाणि वालिना भग्नानि, स बलं दर्शयन्। तत्रैव दुण्डुभी नाम महाबलः महिषः आसीत्, कैलासशृङ्गसन्निभः, सहस्रगजबलसम्पन्नः।