सुग्रीवः श्रीरामं समुपेत्य हर्षपूर्णः प्रणम्य उवाच— “सौभाग्येन अहं सुरक्षितः आगतः, शत्रुश्च त्वया हतः। अहं दुःखितः अनाथः, त्वमेव मम रक्षकः, अनाथानां हर्षदः। एषा बहुवलययुक्ता छत्री, पूर्णचन्द्रसदृशी दीप्तिमती, यक्षपुच्छवातः सहितः, त्वं स्वीकुरु; अहं तां तव कृते धारयामि। अहं दुःखितः एकवर्षं गुहाद्वारस्थः स्थितः, राजन्; द्वारदेशे रुधिरं उत्पन्नं दृष्ट्वा दुःखितः अभवम्। शोकग्रस्तं हृदयम्, विक्षिप्तेन्द्रियः, ततः पर्वतशिखरेण गुहाद्वारं रुद्धवान्। ततः तस्मात् प्रदेशात् निर्गत्य पुनः किष्किन्धां प्रविष्टः; तत्र मम आगमनं दृष्ट्वा नगरवासिनः मन्त्रिणश्च शोकिताः अभवन्। मम अभिषेकः न स्वेच्छया कृतः; त्वं क्षमस्व। त्वमेव राज्ये पूज्यः, अहं पूर्ववत्। तव अनुपस्थितौ मम अभिषेकः मन्त्रिभिः, नागरिकैः, नगरेण च कृतः; राज्यं कण्टकशून्यं स्थितम्। एतत् राज्यं तव समर्पितम्; अहं तव हस्ते समर्पयामि। त्वं कोपं मा कुरु, सौम्य, शत्रुनिषूदन। राज्यलाभाय अहं अभिषिक्तः, रिक्तभूमिं जितुम् इच्छन्; एवं स्नेहपूर्वकं भाषमाणं मां वानरः तिरस्कृतवान्। ‘धिक् त्वाम्!’ इत्युक्त्वा बहून्यन्यानि अपि उक्तवान्; जनान् मन्त्रिणः च संगृहीत्वा। सः मित्रमण्डले मध्ये मां अतिशयगर्वितया वाचया अभाषत्— ‘यूयम् सर्वे जानाथ, मयैव रात्रौ मायावी महादैत्यः। पूर्वं सः क्रुद्धः युद्धे उत्सुकः मां समाह्वयत्; तस्य वचनं श्रुत्वा अहं राजगृहात् निर्गतः। मम भीषणा भ्राता शीघ्रं अनुगतः; सः महाबलः रात्रौ मां अन्येन सह दृष्ट्वा, न केवलं एकाकिनं। सः भीतः सन्निकर्षे दृष्ट्वा, भयग्रस्तः, तत्र महान् गुहाम् शीघ्रं प्रविष्टः। तं दुर्गां विशालां गुहां प्रविष्टं ज्ञात्वा, मम भ्राता, क्रूरवर्णः, माम् उवाच— ‘यावद् अहं तं न हन्याम्, नगरं प्रतिगन्तुं न शक्नोमि; त्वं गुहाद्वारे स्थातुम् अर्हसि यावत् अहं तं हन्याम्।’ इति। सः मम प्रतीक्षां मन्यन्, अहं दुर्गमं स्थानं प्रविष्टवान्; तत्र अन्वेषणं कुर्वन्, एकवर्षं ययात्। तत्र अहं शत्रुं भीषणं दुष्टं दृष्ट्वा, ततः तं तस्य कुलं च हत्वा। तस्य मुखात् रक्तप्रवाहः निर्गतः, गुहां पूर्णां कृत्वा, भूमौ निनादः उत्पन्नः। सः बलवान् शत्रुः हतः, निर्गन्तुम् इच्छन् अहं गुहाद्वारं रुद्धं न दृष्टवान्। ‘सुग्रीव!’ इति पुनः पुनः आह्वयन्, उत्तरं न प्राप्तवान्, दुःखितः अभवम्। पादप्रहारैः गुहाद्वारं प्रहृत्य, ततः तेन उपायेन निर्गत्य नगरे प्रत्यागतम्। तत्र सुग्रीवः राज्यात् मां निष्कास्य, स्वराज्ये इच्छन्, भ्रातृभावं विस्मृत्य, क्रूरः अभवत्। एवं उक्त्वा, वानरः निर्भयः, मां एकवस्त्रधारिणं बहिः कृतवान्। तेन बहिष्कृतः, पत्नीविहीनः, राघव, अहं सर्वां पृथिवीं, वनानि, समुद्रान्, तस्य भयात् विचरन्। अपहृतायाः पत्न्याः शोकात्, ऋष्यमूकं पर्वतं प्रविष्टवान्, यं वालिः अन्येन कारणेन न आगच्छति। एवं सर्वं तव पुरतः उक्तवान्, अस्य वैरस्य समग्रं वृत्तान्तम्; पश्य, राघव, अहं निर्दोषः अपि, कष्टं प्राप्तः। वालिभयात्, यः सर्वलोकान् कम्पयति, वीर, त्वं मम कृपां दातुम् अर्हसि, तं नियंत्रय। एवं उक्ते, श्रीरामः धर्मज्ञः, दीप्तिमान्, धर्मयुक्तं वचनं सुग्रीवाय स्मितं वदन् उवाच— ‘मम एते शराः, न प्रमादन्ति, तीक्ष्णाः, सूर्यसदृशाः, कोपपूर्णाः, तं दुष्टं वालिं पतन्ति। यावत् अहं तं वालिं, तव पत्न्यापहर्तारं, न पश्यामि, तावद् तं दुष्टहृदयं धर्मनाशकं जीवतु। मम निर्णयेन, त्वं दुःखसागरं निमग्नः; अहं तव निःसन्देहं उद्धारं करिष्यामि, त्वं सुखं प्राप्स्यसि।’ इति। तस्य वचनं श्रुत्वा, यत् तस्य हर्षं धैर्यं च वर्धयति, सुग्रीवः हर्षितः उत्तमं वचनं उवाच। श्रीवाल्मीकिरामायणे किष्किन्धाकाण्डे एकादशसर्गस्य श्रवणं कुरु। श्रीरामस्य वचनं श्रुत्वा, यत् सुग्रीवस्य हर्षं धैर्यं च वर्धयति, सुग्रीवः राघवम् सम्मान्य प्रशंसाम् अकरोत्। ‘निःसन्देहं, तेजस्वी, तीक्ष्णः, प्राणभेदिनी शरैः, त्वं कोपेन जगति सूर्यः इव प्रलयकाले दग्धुम् शक्नोषि। वालिं बलं, वीर्यं, स्थैर्यं च शृणु; ततः यथायोग्यं कार्यं कुरु। पश्चिमसमुद्रात् पूर्वं, दक्षिणात् उत्तरं च, वालिः श्रान्तिरहितः, सूर्यस्य अनुत्थिते, सर्वं विचरति। पर्वतानां शिखरं, महान् अपि, आरोह्य, बलात् उत्प्लुत्य, तान् गृहीत्वा, तस्य बलम्। वनानि, दृढानि, विविधानि वृक्षान्, वालिः बलप्रदर्शनं कृत्वा, छिन्नवान्।